Bereid om lichaam en ziel aan zijn sport te offeren

Nog één Alpenetappe moet Chris Froome zien te overleven in de Tour en hij mag zich eindwinnaar noemen. Drie weken lang ging het over zijn geloofwaardig-heid, maar wie is die 28-jarige geletruidrager eigenlijk?

De Tourwinnaar

Twee weken lang heeft hij gezegd dat Parijs nog ver was en de Tour de France nog niet beslist. Wie Chris Froome een beetje kent, wist wel beter. Die zege zou hij met zijn verbetenheid echt niet meer uit handen geven. Ondertussen won hij drie etappes en breidde hij dagelijks zijn voorsprong op de concurrentie uit, met of zonder de hulp van zijn ploeggenoten. Toen hij in 2008 debuteerde in de ronde - voor het nietige Barloworld - had hij zich al ten doel gesteld: eens rijd ik daar vooraan.


Vijf jaar geleden fietste hij bijna dagelijks achteraan. 'Bijna alle dagen bracht ik door in de bus, maar ik vond het geweldig.' Er was ook een reden voor zijn matige optreden. Zijn eerste Tour (hij werd 84ste) ging twee weken na het overlijden van zijn moeder van start. Jane Froome was altijd de belangrijkste persoon in zijn leven geweest. Zijn moeder had haar Britse paspoort ingeruild voor een Keniaans, het land waar Froome is geboren. Zij begreep hem het best. Zij was ook degene die haar onstuimige zoon in aanraking bracht met David Kinjah, de Keniaan die zou uitgroeien tot de mentor van de aankomende Tourwinnaar.


Froome was in 2012 eigenlijk al de beste renner in de Tour, maar toen stond hij in de hiërarchie bij Team Sky onder sir Bradley Wiggins. Het was publicitair beter dat Wiggins als eerste Brit de Tour zou winnen. Aldus geschiedde. Froome schikte zich in zijn lot.


Hij is het prototype van de perfecte Sky-renner. Om in die ploeg te renderen moet je zo'n 25 jaar oud zijn, geen vrouwen en kinderen hebben en je lichaam en je ziel aan het wielrennen offeren, schetste de Schot David Millar vrijdag. 'Dat is het geval met Chris, in tegenstelling tot Wiggins, wiens hoofd is ontploft.' Froome is een beetje simpel, zegt Millar. Hij accepteert de Sky-discipline en weet zijn emoties te controleren. Millar: 'Hij is in zijn staat het hele jaar te leven met het oog op zijn srm-meter.' Daarop zien wielrenners hoeveel vermogen ze leveren.


Zelf zegt Froome dat hij zichzelf als een 'down-to-earth guy' ziet. 'Ik ben niet die dingen die sommige mensen over mij zeggen. Ik zie soms teksten op de sociale media, en dan is het moeilijk je niet beledigd te voelen.'


Hij is niet op zoek naar erkenning. 'Ik heb mijn doelen, en ik weet waar ik met mijn carrière heen wil. Ik wil de Tour winnen, niet alleen dit jaar, maar ook de komende zes, zeven jaar.'


De witte Keniaan

Twee keer refereert Chris Froome deze Tour aan zijn Afrikaanse wortels. Het is op 18 juli, na rit 18 in de Tour, de dag van de verjaardag van Nelson Mandela. Hij stuurt zijn felicitaties naar Zuid-Afrika, het land waar hij opgroeide, en zegt hij dat hij hoopt dat hij op Madiba Day de Afrikaanse jeugd kan inspireren iets groots te doen.


Een dag eerder is hem gevraagd herinneringen op te halen aan zijn leermeester David Kinjah. Zijn gedachten dwalen af en Froome lijkt een moment in zijn eigen wereld te vertoeven. 'Het is een gek idee..., een speciaal gevoel...', stamelt hij. 'Om aan toen te denken..., en waar ik nu zit.' Hij deelt zijn gedachten verder niet met zijn gehoor.


Het is sowieso moeilijk door het pantser heen te dringen. Froome is een eenzaat. Hij groeide op in Kenia, waar Kinjah zich over hem ontfermde. Kinjah is de oprichter van de liefdadigheidsclub en stichting Safari Simbaz. Zijn doel is het ontdekken en stimuleren van jeugdig wielertalent in de achterstandswijken in en rond Nairobi.


Het is zijn moeder die haar zoon met hem in aanraking brengt. 'Ze zei tegen me: 'Mijn zoon is dol op fietsen, de school is vanwege de vakantie gesloten en ik heb geen idee wat ik met hem aan moet! Denkt u dat hij met u zou kunnen meefietsen?', vertelt David Kinjah in het boek Chris Froome, Zijn opmerkelijke opmars, van David Sharp, dat na de Tour verschijnt bij uitgeverij Tirion.


Froome was de enige blanke die in de township Kikuya kwam. Kinjah woont er in een hutje van golfplaten, Froome vindt het prachtig. In het begin staarde iedereen hem aan, maar dat deerde hem niet. Hij is altijd een buitenstaander geweest. Toen hij na de scheiding van zijn ouders als puber naar Zuid-Afrika verhuisde, voelde hij zich daar als 'blanke met een donker hart' eveneens ontheemd. Tijdens vakanties keert hij altijd naar Kenia terug.


Uiteindelijk verruilt hij voor de Tour van 2008 zijn Keniaanse nationaliteit voor de Britse. Het opent de deur naar Team Sky, de ploeg waar hij zijn oog op heeft laten vallen.


In de Tour wordt hij desondanks nog altijd de blanke Keniaan genoemd. Zelf heeft hij dat liever niet. Onlangs zei hij daarover: 'Ik weet niet of je me nog een Afrikaan kunt noemen. Hoewel ik nooit in Groot-Brittannië gewoond heb, voel ik me Brits. Ik ben geen Keniaan - dat kan niet, ik ben blank. Mijn ouders zijn Brits en ik heb Britse voorouders.'


De patiënt

Al drie weken lang reist er een parasiet mee door de Tour de France. Chris Froome lijdt aan bilharzia, een infectie met een parasitaire worm die vooral in Afrika voorkomt. Tijdens een bezoek aan Kenia, eind 2010, liep hij de infectie op. En het lukt hem vooralsnog niet de worm uit zijn systeem te bannen.


Froome moet naar eigen zeggen elk half jaar worden behandeld tegen bilharzia, onder artsen ook bekend als schistosomiasis. Hij slikt dan Biltricide, pilletjes waarvan praziquantel het werkzame bestanddeel is. Dat doodt de parasitaire worm.


Omdat Froome met kop en schouders boven de anderen uitsteekt en vele van zijn voorgangers - ervan uitgaande dat hij de Tour zondag wint - doping namen, ligt zijn ziekte onder een vergrootglas. Ook de renner heeft daaraan bijgedragen door te goochelen met de data van zijn behandelingen.


Bij zijn werkgever Team Sky scheppen ze ook weinig duidelijkheid. Zo zei teambaas David Brailsford dat de wormen eitjes in het lichaam van Froome blijven leggen, die weer nieuwe eitjes aanmaken, wat onzin is. Froome lijkt in zijn woorden gevangen door een ziekte waarvan hij maar niet afkomt.


Dat laatste bevreemdt Pieter van Thiel. Als internist tropenziekten van het AMC in Amsterdam geldt hij als een autoriteit op het gebied van infecties als bilharzia. Hij behandelt geregeld Nederlandse toeristen die op vakantie zijn geweest in Afrika en de ziekte daar hebben opgelopen. De meesten hebben een duik genomen in zoet, brak water waarin de lokale bevolking poept of plast of waarop de riolering uitkomt. In dat water leggen de wormen eitjes, die door contact met slakken larven uitscheiden. Die larven zijn zo klein dat ze ongemerkt de menselijke huid kunnen binnendringen.


Volgens Van Thiel zijn de meeste patiënten binnen een paar weken van de parasiet af. Hij schrijft ze een, hooguit twee doses praziquantel voor. 'Je neemt 's avonds bij het eten vier tot vijf tabletten en vaak is het in een dag klaar. Ik zou deze meneer Froome graag behandelen.'


De Brit wordt naar eigen zeggen al drie jaar geplaagd door de infectie. De behandelingen zijn volgens zijn vriendin Michelle Cound heftig. Hij zou er een paar weken niet van kunnen trainen. Opmerkelijk, vindt Van Thiel. 'Hooguit voel je je twee dagen wat minder door de praziquantel.'


Froome zou daarmee een chronische bilharzia-patiënt kunnen worden genoemd. Van Thiel: 'En dat is bijzonder, als hij de ziekte tijdens een bezoek aan Kenia heeft opgelopen. Ik heb zelf jaren in Malawi gewoond. Chronische patiënten zijn mensen die daar hun hele leven wonen, bijvoorbeeld kinderen die in water spelen waar de wormen leven.' Froome groeide op in Kenia, maar is naar eigen zeggen in zijn jeugd gevrijwaard gebleven van infectie.


Froome hoeft geen medisch attest te overleggen aan de internationale wielrenunie UCI voor zijn behandelingen. Biltricide staat niet op de dopinglijst. Wel is het met zijn infectie aannemelijk dat Froome bij de artsen van de UCI in het oog springt.


Volgens dopingexpert Douwe de Boer kan bilharzia leiden tot schommelingen in de bloedwaarden. Het hemoglobineniveau daalt, waardoor ook het hematocriet zakt. En het hematocriet, het volume rode bloedcellen in het bloed, is van grote invloed op de prestaties van een Tourrenner. Een verlaagd hematocriet kan het verschil maken tussen de Tour winnen of hem verliezen.


'Het omgekeerde van epo' heeft Froome zijn infectie ooit genoemd. Onder anderen Lance Armstrong gebruikte het hormoon epo in de zeven keren dat hij de Tour won. Hematoloog Jo Marx noemt Froome's opmerking onhandig. Volgens hem doelt de Brit waarschijnlijk op de anemie, de bloedarmoede, waarmee zijn ziekte gepaard kan zijn gegaan.


De vraag is volgens De Boer: houden de UCI-artsen Froome extra in de gaten? Zijn bloedwaarden maken deel uit van het biologisch paspoort, dat deze gegevens op een rij zet en zo verdachte, en vaak door doping veroorzaakte schommelingen kan opmerken.


Froome kan deze schommelingen tegengaan door preventieve bilharzia-behandelingen te ondergaan. De renner heeft altijd in het midden gelaten of dit zo is. Het enige dat hij kwijt wil, is dat hij elke zes maanden wordt behandeld.


Kan Froome profijt hebben van zijn ziekte? Dopingexpert De Boer denkt van wel. Hij gaat uit van het goede van de mens, en dus ook van de geletruidrager. 'Maar vanwege de bilharzia heeft hij meer vrijheden in zijn biologisch paspoort.'


Dat wil zeggen: schommelingen kunnen toegeschreven worden aan zijn ziekte, ook als hij die niet meer heeft. De Boer: 'Ik heb geen enkele reden om aan te nemen dat hij liegt. Maar als hij geen bilharzia meer heeft, heeft hij nog wel een goed excuus om schommelende bloedwaarden te kunnen verklaren.'


De missionaris

Een missie noemt Chris Froome het. Hij voelt het als zijn verantwoordelijkheid om de wereld te tonen dat je de Tour de France zonder stimulerende middelen kan winnen. En dat de huidige generatie de sport anders beleeft.


Het zijn grote woorden van de toekomstige Tourwinnaar, die drie weken lang de vraag kreeg voorgelegd of het publiek hem kan vertrouwen. Froome dreunde voortdurend zijn vertrouwde mantra op, namelijk dat hij erg hard heeft gewerkt om te komen waar hij nu staat. 'Ik heb op een vulkaan geleefd. Ik was maanden weg van mijn familie. Mensen twijfelen. Maar er valt niks te twijfelen. Mijn resultaten zijn het product van volharding. '


Froome, die ook wel een 'trainingsfundamentalist' wordt genoemd, raakte bij tijd en wijle wel geïrriteerd, noemde het 'respectloos' en 'not cool' dat hij op het hoogtepunt van zijn carrière voortdurend verantwoording moest afleggen. Maar boos weglopen deed hij nooit. Dat mocht niet van zijn ploeg, die openheid en transparantie predikt. Om die reden stelde Sky ook een aantal data over de fysieke gesteldheid van Froome beschikbaar aan L'Équipe en vroegen ze specialist Fred Grappe een oordeel te vormen. Die stelde vast dat de Brit vooral over een bijzondere zuurstofopnamecapaciteit (VO2-max) beschikt. Froome erkende dat hij blij was dat een buitenstaander nu had vastgesteld dat zijn prestaties niet 'buitengewoon' zijn.


De samenwerking met L'Équipe moest de criticasters de wind uit de zeilen halen. Die opzet slaagde niet. Vraagtekens blijven er altijd bij een renner die zo oppermachtig is in de Tour. Dat heeft Froome te danken aan zijn voorgangers.


Eén keer werd hij zelf geconfronteerd met een dopingzaak in zijn eigen ploeg. Tijdens de Tour van 2008 werd de Spanjaard Moisés Dueñas positief bevonden en met handboeien uit het hotel weggevoerd. 'Ik ben heel blij dat hij is gepakt, het zijn dit soort types die de sport kapotmaken en die de koers te hard maken', was de reactie van Froome, zoals die is opgetekend in zijn biografie.


Hij antwoordde destijds gevat op de vraag of er sprake was van een gestructureerd dopingprogramma bij de ploeg: 'Dat is natuurlijk niet het geval - als dat zo zou zijn, zou Dueñas het spul niet in zijn bagage hoeven te verbergen', zegt hij in zijn biografie. Aan het einde van het seizoen zat hij wel zonder werkgever. Het is precies waar zijn huidige drijfveer vandaan komt.


De non-conformist

Froome heeft zich inmiddels al aardig aangepast aan de mores in het peloton. Dat hij niet dezelfde wieleropvoeding heeft gehad als de gemiddelde Nederlander of Belg moge duidelijk zijn. Waar die hun uren maakten op de Cauberg of in de Vlaamse Ardennen, zwierf hij door de Great Rift Valley.


De weg naar het profpeloton was niet altijd even gemakkelijk, maar Froome klaagde nooit over de slechte wegen, de hoogte, de warmte, zijn materiaal of het gebrek eraan. Hij ging 's ochtends trainen en verdiende in de middag een centje bij als fietsenmaker. Of hij verkocht de avocado's die hij onderweg had geplukt.


Als jongeling was hij niet voor één gat te vangen. Toen hij had geleerd dat elk land zijn eigen nationaal kampioen had, belde hij de bond met de vraag wanneer die kampioenschappen in Kenia waren. Het antwoord was 'nooit'. Froome wilde dan weten wat hij moest doen om de kampioenstrui van Kenia te mogen dragen. De bond antwoordde dat hij zijn eigen truitje mocht naaien en zich zo nationaal kampioen kon noemen. Aldus geschiedde.


In 2006 wilde hij naar de WK wielrennen in het Oostenrijkse Salzburg, maar de Keniaanse federatie was niet van plan een afvaardiging te sturen. Froome hackte daarop het e-mailaccount van de voorzitter en mailde de UCI dat de Keniaanse bond graag Froome wilde inschrijven. In Salzburg verplaatste hij zich met de bus en lopend, met zijn fietsen aan de hand en een koffer op zijn rug, naar zijn hostel.


In 2010 raakte hij tijdens de Tour geobsedeerd door Bradley Wiggins en vooral door de kilo's die zijn ploegmaat was afgevallen. In Kenia speurde hij toen zelf al naar gewassen die geschikt waren voor een atleet om te eten. Hij weerspreekt dat hij er vreemde eetgewoonten op na houdt, maar geeft wel toe dat hij alles het liefst zo natuurlijk mogelijk houdt en dat hij pasta, waar de Italianen zich voor de koers mee volstoppen, verafschuwt.


In zijn eerste Giro nam hij elke etappe karrenvrachten fruit mee, terwijl zijn ploegmaats allemaal kozen voor broodjes. 'Het is onmogelijk om de Giro uit te rijden zonder mijn broodjes', hield zijn Italiaanse ploegleider Claudio Corti hem voor. 'Ik verteer fruit gemakkelijker dan brood,' antwoordde Froome. 'Toen Corti die opmerking maakte, dacht ik: nou, ik zal je laten zien dat ik Rome kan halen zonder ook maar een van je broodjes te hebben aangeraakt!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden