Berechting Sakic herinnert Kroatië aan nazi-verleden

De Argentijnse politie heeft donderdag de Kroatische oorlogsmisdadiger Dinko Sakic (76) opgepakt. De berechting van Sakic in Kroatië confronteert de Kroaten met hun nazi-verleden - voor velen nog steeds een bron van trots....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Met de berechting van Dinko Sakic wordt een van de donkerste bladzijden uit de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog op de Balkan opgerakeld. Sakic was van 1942 tot 1944 een van de commandanten van het Kroatische concentratiekamp Jasenovac, het 'Auschwitz van de Balkan'.

Daar zijn honderdduizenden Serviërs, joden, zigeuners en Kroatische tegenstanders van het fascistische regime gemarteld en vermoord. Slachtoffers werden omgebracht met hamers, knuppels en haken die de bewakers aan hun pols bonden.

Sakic, die 21 was toen hij commandant werd, woont sinds 1947 in Argentinië. President Peron en zijn vrouw Evita stelden hun land na de oorlog open voor hoge nazi's, onder wie Eichman en Bormann. Sakic is trots op zijn rol in de oorlog en heeft geen last van gewetenswroeging. 'Ik slaap als een baby', zei hij drie jaar geleden in een interview.

Sakic glimlachte spottend toen hij door de politie werd meegenomen uit zijn huis in de kustplaats Santa Teresita. Hij wil volgens een woordvoerder terecht staan 'om zijn onschuld te bewijzen'.

Sakic' arrestatie is het rechtstreekse gevolg van een interview dat hij op 6 april aan de Argentijnse televisie gaf. In een documentaire gaf hij toe dat hij commandant van Jasenovac was geweest, maar ontkende dat er mishandeling of moord plaatsvond.

'We raakten de gevangenen met geen vinger aan. De mensen stierven aan natuurlijke oorzaken. Er was bijvoorbeeld een tyfus-epidemie, maar geen crematie-ovens.' Een overlevende van Jasenovac vertelde onlangs hoe Sakic - als altijd in onberispelijk gesteven uniform en met parfum op - voor zijn ogen drie Servische gevangenen had laten ophangen.

Het televisieoptreden bracht Argentinië en Kroatië onder internationale druk om Sakic te berechten. Joegoslavië is een gerechtelijk onderzoek tegen hem begonnen.

Kroatië heeft Sakic vorige maand beschuldigd van 'misdaden tegen de menselijkheid' en officieel om zijn uitlevering verzocht. Die kan onmiddellijk plaatsvinden, nu Sakic' advocaat heeft laten weten dat de verdachte ermee instemt.

In Kroatië wordt inmiddels een gepassioneerd gevoerd debat tussen diegenen die Sakic' arrestatie wijten aan westerse druk en anderen, die willen dat Kroatië eindelijk zijn oorlogsverleden onder ogen ziet. Opnieuw blijkt hoe dubbelzinnig het onafhankelijke Kroatië hier tegenover staat.

De Duitsers vestigden tijdens de Tweede Wereldoorlog een marionettenstaat in Kroatië, geleid door de ustasja-beweging van 'Poglavnik' Ante Pavelic. Deze werd door Hitler aangemoedigd de nieuwe staat te zuiveren van joden, zigeuners, maar ook Serviërs, die 30 procent van de bevolking vormden. Veel Serviërs werden tijdens pogroms verjaagd, vermoord of afgevoerd naar kampen.

Het aantal slachtoffers van de Kroatische concentratiekampen is sinds de oorlog onderwerp van controverse, zeker toen Serviërs en Kroaten in het begin van dit decennium opnieuw tegen elkaar vochten.

De Serviërs hanteren een getal van 700 duizend, de Kroaten gaan uit van 85 duizend. Het Simon Wiesenthalcentrum houdt het op 500 duizend slachtoffers.

Toen president Tudjman de Kroaten naar de onafhankelijkheid leidde, greep hij terug op symbolen van de ustasja als de schaakbord-vlag en de Kuna-munteenheid.

In zijn regering zaten ustasja-leiders die waren teruggekeerd uit ballingschap. Voor de Servische minderheid was dit een van de redenen om in opstand te komen en zich af te scheiden.

Tudjman zelf heeft als veel Kroaten aan de kant van de partizanen gevochten, onder leiding van de Kroatische communistenleider Tito. Maar hij waardeert het ustasja-regime als een eerste poging tot een onafhankelijke Kroatische staat in de geschiedenis.

Tudjman ontmoette de nu gearresteerde Sakic nog in 1994 tijdens een bezoek aan Argentinië. De kampcommandant en de president streden immers hun hele leven voor hetzelfde: de onafhankelijkheid van Kroatië.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden