Berechting Milosevic thuis is misschien toch beste oplossing

Het Westen wil dat de nieuwe regering in Belgrado oud-president Milosevic uitlevert aan het tribunaal in Den Haag. Dat lijkt een gerechtvaardigd verlangen, maar volgens William Pfaff kunnen de bezwaren van president Kostunica niet zomaar worden genegeerd....

VOLGENS Vojislav Kostunica, de indrukwekkende nieuwe president van de Joegoslavische federatie, is zijn meest urgente probleem het tot stand brengen van veilige grenzen voor het nieuwe, democratische Servië.

Guerrillastrijders van ethnische Albanezen, opererend vanuit door de Verenigde Staten gecontroleerd gebied in Kosovo, proberen de Zuid-Servische Presevo-vallei onder controle te krijgen en het gebied los te maken van Servië. Volgens Kostunica dient de toekomst van het etnisch-Albanese Kosovo bepaald te worden binnen de context van de politieke ontwikkeling van Europa als geheel en er zijn verschillende oplossingen mogelijk.

Andere grote problemen van zijn regering zijn onder meer de 800 duizend vluchtelingen die zich op dit ogenblik in Servië bevinden, een werkloosheid van 40 procent en het herstel van de schade die in 1999 door de NAVO-bombardementen is veroorzaakt.

De aandacht van het Westen gaat vooral uit naar Slobodan Milosevic. Is de regering van Kostunica van plan om in staat van beschuldiging gestelde verdachten van oorlogsmisdaden over te dragen aan het Joegoslavië Tribunaal in Den Haag? Door vele Serviërs wordt het tribunaal als een politieke rechtbank beschouwd waar aan 'selectieve rechtspleging' wordt gedaan.

Verschillende partijen in het Westen zijn van plan om aan de levering van hulp de voorwaarde te verbinden dat de regering-Kostunica Milosevic uitlevert aan het Haagse tribunaal. Vanwege haar schuldenprobleem heeft Joegoslavië, naast investeringen van particulieren, die hulp hard nodig.

Vanuit Servië zelf is er al kritiek gekomen op het uitblijven van maatregelen tegen Milosevic. De voormalige president woont nog steeds in een staatsverblijf (dat, aldus Kostunica, al een gevangenis op zichzelf is geworden).

Kostunica betoogt dat de zaak-Milosevic een grondige juridische voorbereiding behoeft en geen snelrecht. Hij stelt dat de Serviërs meer dan vijftig jaar in een ondemocratische maatschappij hebben geleefd en dat 'als de mensen zich onder het nieuwe systeem net zo goed van politiek opportunisme en revolutionaire rechtsspraak blijven bedienen, ze nooit zullen leren waar het in een democratie om gaat en wat een rechtsstaat werkelijk betekent.'

Zijn vice-premier Miroljub Labus zei tegen journalisten in op het World Economic Forum in het Zwitserse Davos dat Milosevic vervolgd zal worden voor 'het witwassen van zwart geld, corruptie en verkiezingsfraude', maar dat de huidige regering daarvoor niet de benodigde medewerking krijgt van de Zwitserse autoriteiten. De regering van Cyprus, een financieel centrum waarvan naar verluidt tijdens het bewind van Milosevic veel gebruik werd gemaakt door corrupte zakenlieden en politici, stelt zich heel wat behulpzamer op.

Op de vraag of de nieuwe regering aarzelde om Milosevic naar Den Haag te sturen omdat hij nog steeds een politiek zwaargewicht is, antwoordde Labus dat na een proces in Belgrado wegens verkiezingsfraude en het verduisteren van publieke gelden Milosevic 'wel iets van zijn gewicht zal hebben verloren'.

Ook in Davos deed Carla del Ponte, hoofdaanklaagster van het Joegoslavië Tribunaal, haar beklag over het gebrek aan medewerking van Kostunica. Deze ontkent echter dat zijn regering weigert mee te werken met het Haagse Tribunaal en merkt daarbij op dat het Tribunaal al een kantoor heeft betrokken in Belgrado. Hij zal zich echter verzetten tegen 'Amerikaanse oplossingen' en stelt dat de rechtsgang in Belgrado weliswaar langzaam is, maar wel zeker.

Zijn vastbeslotenheid om de vervolging van Milosevic in Joegoslavische handen te houden, komt ongetwijfeld voort uit politieke noodzaak. Zijn regering redeneert dat een proces in Joegoslavië een heilzaam effect zal hebben op de publieke opinie. Bovendien laat men doorschemeren dat als de voormalige president eenmaal voor het thuisfront te schande is gemaakt, het Tribunaal in Den Haag zijn gang kan gaan.

Dat lijkt een zowel juridisch als politiek zinvolle benadering. Het nieuwe, door de Verenigde Naties in te stellen, permanente Internationale Strafhof voorziet er in dat de primaire jurisdictie over verdachten van oorlogsmisdaden bij nationale rechtbanken ligt. Het internationale hof kan alleen recht doen gelden op haar bevoegdheid als de rechterlijke macht uit het land van herkomst de verdachte weigert te vervolgen.

Op het moment dat zij zich organiseerden om het bewind van Milosevic omver te werpen (daarbij geholpen door slim en creatief buitenlands advies, met name van Amerikaanse zijde), gaf de Servische bevolking, vooral de jongeren, er op dramatische wijze blijk van de democratische waarden te onderschrijven.

Eerdere pogingen hem ten val te brengen waren mislukt door verdeeldheid en persoonlijke rivaliteit. De nieuwe machthebbers hebben van het Westen geleerd, maar blijven ook kritisch tegenover het Westen. Het Servische nationalisme bestaat nog steeds, maar neemt nu ook liberale waarden in zich op, wat in het verleden niet het geval was.

Jarenlang, zo hield Kostunica zijn publiek in Davos voor, werd Servië gevangen gehouden door Westerse sancties en vijandigheid. En in een gevangenis, zo stelde hij, leert men niet met democratie omgaan.

Die gevangenis was geheel van eigen, Servische makelij. De starheid van hun nationalisme leidde ertoe dat de Serviërs geen oog hadden voor de wreedheid van de gevolgen ervan voor de andere partijen in het oude Joegoslavië. Voor hen telde alleen de positie van de Serviërs in Krajina en in Bosnië. Zij waren de enige slachtoffers en die rol rechtvaardigde alles wat de Serviërs anderen aandeden.

Nu zijn de Serviërs bezig zich een nieuw politiek vocabulaire aan te leren. De zorgvuldigheid en omzichtigheid van hun nieuwe president waar het de kwestie-Milosevic betreft, wordt gerechtvaardigd door de enorme hoeveelheid werk die nog verricht moet worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.