Beperkte NAVO-missie schept 'machtsvacuüm'

De NAVO moet langer in Macedonië blijven om nieuw geweld in tussen de bevolkingsgroepen te voorkomen. Vertrekken na 30 dagen is gevaarlijk, menen waarnemers....

Zelfs als operatie Essential Harvest slaagt en de NAVO-soldaten het overeengekomen aantal van 3300 Albanese wapens in beslag nemen, zal de situatie in het land nauwelijks veranderen, meent André Nollkaemper, hoogleraar volkenrecht en internationale betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam. Nollkaemper was afgelopen weken namens OVSE-gezant Max van der Stoel nauw betrokken bij het opstellen van het vredesakkoord tussen de Macedonische en etnisch-Albanese partijen.

'Ik heb er weinig vertrouwen in', zegt hij. 'De Macedoniërs hebbenhet vredesakkoord van Ohrid onder meer aanvaard omdat ze beseften dat de Albanese rebellen militair beduidend sterker waren dan het Macedonische leger. Als dat inderdaad zo is, moeten de rebellen natuurlijk veel meer wapens hebben dan die 3300 die nu worden ingenomen. De missie is op zichzelf een hoopvol begin, maar de vraag is nu: hoe verder?'

In de idyllische badplaats Ohrid sloten de strijdende partijen 13 augustus een politieke overeenkomst die de etnisch-Albanese bevolking meer rechten toekent. Volgens Nollkaemper krijgen waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en internationale organisaties een belangrijke rol in het volgen van dit politieke proces. 'Maar dat kan alleen als alle partijen het geweld afzweren', zegt hij. 'De leiders van de rebellen moeten zich committeren aan het akkoord van Ohrid. De dertig dagen die Essential Harvest duurt, is veel te kort om te denken dat dit daadwerkelijk gebeurt. Er is een langdurige, afschrikwekkende werking nodig. De NAVO zal dus met wapens aanwezig moeten blijven, ze zal moeten laten weten dat stabiliteit in het land een duidelijk doel is en dat ze optreedt tegen degenen die het staakt-het-vuren schenden. Het is te riskant om de westerse betrokkenheid weg te nemen voordat het politieke proces op gang is gekomen.'

Nu al is te zien waartoe een vroegtijdig afscheid kan leiden, meent Jabir Derala van de Macedonische mensenrechtenorganisatie Civil. 'Zelfs nu de NAVO er is, ontploffen er bommen en valt er zeker een dode per dag', zegt hij telefonisch vanuit Skopje. Derala, van Albanese afkomst, 'slaapt niet meer elke dag thuis' omdat het in zijn wijk, waar veel Macedoniërs wonen, niet altijd meer veilig zou zijn.

Als de NAVO eind september haar biezen pakt, zullen paramilitaire groepen van beide kanten elkaar volgens Derala zonder meer aanvallen. 'Er zal een oorlog uitbreken', zegt hij. 'De media en de politici spelen daarbij een grote rol, want zij stoken het vuur alleen maar op. Bijna dagelijks worden mensen en winkels aangevallen.'

De Macedonische afdeling van de VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr heeft gisteren haar bezorgdheid geuit over het 'machtsvacuüm' dat is ontstaan door het beperkte mandaat van de NAVO-missie. Het Macedonische leger moet ver verwijderd blijven van de wapenverzamelplaatsen, om confrontaties met de rebellen te voorkomen. Maar de NAVO-troepen vullen het gat dat daardoor ontstaat niet op. Zij houden zich puur bezig met het inzamelen van wapens.

'De aanwezigheid van de NAVO-troepen creëert een sfeer van veiligheid die verradelijk is', zegt Maki Shinohara, woordvoerster van Unhcr-gezant Eric Morris. 'Vluchtelingen keren terug omdat ze denken dat het veilig is. Maar de operatie van de NAVO heeft niets te maken met het handhaven van de veiligheid. Rond Tetovo en Kumanovo is de situatie nog zeer gewelddadig.' Volgens Shinohara zijn daarom 'veiligheidsmaatregelen' nodig 'waarop de burgers kunnen vertrouwen'. Of hier een taak ligt voor de NAVO, wil ze niet letterlijk zeggen. 'De Unhcr is niet in de positie om aan te geven wie dit moet doen. Maar wíj zijn in elk geval geen veiligheidsorganisatie.'

Mocht de NAVO plannen toch hebben om langer te blijven, dan staat de organisatie volgens Nollkaemper voor een moeilijk probleem. 'De NAVO heeft haar missie duidelijk vastgelegd op de duur van dertig dagen. Als ze langer wil blijven, is dus een nieuwe onderhandelingsronde nodig, waarin alle betrokkenen opnieuw hun goedkeuring moeten uitspreken. Zo'n situatie biedt aan radicale Albanezen en Macedoniërs de mogelijkheid om verlenging van het mandaat tegen te gaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden