Beperkte analyse belemmert migratiediscussie

Een beschrijving van migratie als oorzaak van economische malaise en niet als gevolg van economische processen en structuren, schiet tekort....

INDERDAAD is immigratie, zoals Frank Kalshoven schrijft, een onderwerp dat er toe doet, en niet alleen in verkiezingstijd (Het Spel en de Knikkers, 2 maart). Alleen geeft hij ondanks zijn beroep op 'feiten en analyse' een onvolledig beeld van het verband tussen migratie en economie. Het frappantst is dat migratie in het stuk uitsluitend lijkt te figureren als oorzaak van mogelijke economische malaise in de toekomst, maar niet als een gevolg van bestaande economische processen en structuren, ook (en vooral) op mondiaal niveau.

Natuurlijk is het te simpel om migratie uitsluitend te verklaren uit armoede. Maar als de welvaartsverschillen tussen (en niet te vergeten, binnen) landen zulke extreme proporties aannemen als het geval is, is het eerder de vraag waarom migratiebewegingen niet nog veel groter zijn. En dan is nog niets gezegd over de ontwrichtende rol van talrijke gewapende conflicten op hele samenlevingen. Deze ontwikkelingen hebben een lange voorgeschiedenis en zijn niet zo snel terug te draaien. Bovendien ontbreekt hiervoor in het Westen de politieke wil. Ontwikkelingssamenwerking en het afsluiten van internationale verdragen zijn soms doeltreffende middelen maar volstrekt ontoereikend met betrekking tot de problemen waar het hier om gaat.

In mondiaal perspectief zijn er dan ook urgentere zaken aan de orde dan het 'spookbeeld' van 17,4 miljoen inwoners in 2035 op Nederlands grondgebied. In veel discussies over 'overbevolking' wordt overigens uitsluitend gekeken naar het absolute aantal inwoners in plaats van dat aantal te relateren aan de beschikbare bestaansmiddelen en lijkt de Europese Unie bovendien geen relevante eenheid te zijn.

Vreemd genoeg ziet Kalshoven wel ruimte voor een ander migratiebeleid. Hij spreekt zich echter niet uit over de economische en politieke logica en het beleid achter immigratie. Het beroep van bedrijven op buitenlandse (lees: goedkope) arbeidskracht is niet iets van de jaren zestig; alleen wordt die arbeid nu vaak als 'illegaal' omschreven. De globalisering van productieprocessen betekent dat per activiteit behoefte is aan zeer specifieke arbeidskracht. Die specificiteit kan zitten in lagere kosten of in betere vaardigheden maar is per definitie niet altijd (meer) te vinden binnen de vrij willekeurige groep arbeidskrachten die toevallig dezelfde nationaliteit hebben.

Deze globalisering heeft weliswaar haar eigen dynamiek, maar van een natuurverschijnsel is geen sprake. Overheden en ondernemingen in Nederland en andere EU-lidstaten zijn een belangrijke drijvende kracht achter de totstandkoming van een 'vrije' wereldmarkt. Met alle gevolgen van dien, ook wat betreft de binnenlandse economische politiek. Binnen deze logica hebben het terugbrengen van de staatsschuld en het opjagen van de consumptie (pardon, lastenverlichting) steeds een hogere prioriteit gekregen dan investeringen in publieke voorzieningen en vooral in mensen.

Concreet: je kunt wel zorgelijk doen over de integratie van 'moeilijke' groepen migranten, maar waarom zijn er dan nog steeds wachtlijsten voor Nederlandse taallessen? Een kwestie van prioriteiten.

Migratie is dus een permanent proces en slechts één onderdeel van ontwikkelingen waaraan Nederland zich niet kan onttrekken. De maatschappelijke groepen die zijn voortgekomen uit migratie in de afgelopen decennia zijn echter zeer divers en kunnen niet collectief van het stempel 'probleemgeval' worden voorzien. Bepaalde groepen daarbinnen hebben te maken met cumulatieve problemen die een langdurige investering vergen. Andere hebben, net als veel groepen binnen de meerderheid, vooral baat bij herstel van de publieke sector in het algemeen. De neiging van sommige politici om die problemen te herleiden tot 'afwijkende culturen' is even kwalijk als kortzichtig.

Het is gemakkelijker om problemen te verklaren uit culturele verschillen, die nooit nader uitgelegd hoeven te worden, dan een 'ouderwetse' discussie aan te gaan over de nadelen van het (als onvermijdelijk gepresenteerde) economisch stelsel. Wie zoals Kalshoven de achtergronden van migratieprocessen negeert en deze niet relateert aan economische en politieke keuzes, komt uit op het beeld van het kleine Nederland dat slachtoffer is van steeds weer nieuwe migratiegolven. De auteur ziet ruimte voor een ander migratiebeleid, maar is uiterst vaag over de contouren daarvan als hij volstaat met het citeren van een paar halve zinnetjes uit het genoemde NIDI-rapport. Inderdaad, angst is een slechte raadgever, ook in de gedaante van een gebrekkige analyse.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden