analyse

Bepaalt Azië wat wij te zien krijgen?

De hack bij Sony heeft geleid tot het terugtrekken van een Hollywoodfilm. Met name China heeft als groeimarkt al sterke invloed op wat filmbedrijven in scenario's durven opnemen.

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un omringd door militairen. Foto verspreid door het Noord-Koreaans Centraal Nieuwsagentschap.Beeld EPA

'Een film over het vermoorden van een zittend staatshoofd moet worden beschouwd (...) als een oorlogsdaad.' Noord-Korea mag dan iedere betrokkenheid bij het hacken van Sony ontkennen, de afkeer van de film The Interview, waarin hun leider Kim Jong-un naar het leven wordt gestaan, staat zwart op wit. Hun VN-ambassadeur sprak er schande van in een brief aan secretaris-generaal Ban Ki-moon.

Een dergelijke opvatting kon tot deze week onbekommerd worden geridiculiseerd als een zinloze klacht van een dictatoriaal regime. Nu Sony onder druk van hackers de film heeft teruggetrokken en daarmee een schadepost van ruim 81 miljoen euro opliep, ligt dat niet meer zo eenvoudig. Zeker nu de FBI stelt dat Pyongyang wel degelijk achter de aanval zit.

Dat roept de vraag op of er deze week behalve economische schade niet ook artistieke schade is aangericht. Scriptschrijvers, regisseurs en studiobazen in Hollywood, maar ook elders, zullen zich vermoedelijk achter de oren krabben bij een volgend voorstel waarin Noord-Korea figureert. Wie durft straks nog die integere, politieke film over het lijden van het Noord-Koreaanse volk onder Kim Jong-un te maken of te financieren? Het gevaar van zelfcensuur ligt op de loer - een tweede film met Noord-Korea als setting is al geschrapt.

Bovendien laat de grote bondgenoot van dat land, China, zijn economische macht al langer voelen. Hollywoodfilms mochten jarenlang maar mondjesmaat China in. Sinds de regels daarvoor in 2012 zijn verruimd, valt het Chinese publiek voor de ene na de andere Amerikaanse blockbuster. Alleen moeten de makers wel instemmen met wat de Chinese censuur aan ingrepen bedenkt. Zo mocht de kwade genius (Javier Bardem) in de laatste James Bond-film, Skyfall, in de Chinese versie niet meer zeggen dat hij door de Chinese autoriteiten was gemarteld. Met Men in Black 3 en Mission Impossible 3 ging het niet anders; er werd flink in gesneden en de makers gedoogden dat om de Chinese markt op te mogen.

Censuur

Filmregisseur James Cameron, bekend van de blockbusters Titanic en Avatar, was daar in een interview met The New York Times in 2012 eerlijk over. Gevraagd naar de Chinese censuur zei hij: 'Ik ga alles doen wat nodig is om deze belangrijke markt voor mijn films te behouden. (...) Je moet wel. Ik kan wel gaan stampvoeten en mijn adem inhouden, maar daarmee verander ik niet hoe mensen denken.'

In 2011 ging filmstudio MGM een stap verder door de film Red Dawn nog voor hij klaar was aan te passen. De remake van een film uit 1984, waarin destijds de Sovjets met de Cubanen de VS binnenvielen, liet aanvankelijk een bestorming van het Amerikaanse vasteland door Chinezen zien.

Maar de Chinese staatsmedia kregen lucht van het scenario en fulmineerden ertegen voordat de film werd uitgebracht. Dus werden de Chinezen in de montagekamer voor nog geen miljoen dollar veranderd in Noord-Koreanen.

Een poster van de gewraakte film The Interview wordt verwijderd.Beeld afp

Obama: 'Fout van Sony'

President Obama vindt dat Sony 'een fout' heeft gemaakt door de film The Interview te cancelen, omdat daarmee voor intimidatie is gezwicht. 'Ik had liever gezien dat het bedrijf eerst met mij had gepraat', zei hij vrijdag op een persconferentie. 'Ik wil geen samenleving waarin een dictator, waar dan ook, censuur in de VS kan opleggen.' Ook waarschuwde hij voor het gevaar van zelfcensuur, want 'dat is niet het land dat we zijn'. Hij deelt de FBI-conclusie dat Noord-Korea achter de hack zit. 'Er komt een proportioneel antwoord op deze misdaad, maar de methode, het tijdstip en de plek daarvoor gaan we zelf bepalen.'

Grootmachten

De bereidheid tot aanpassing groeit mee met de omvang van de Chinese markt. Die is nu de tweede ter wereld en gaat de Amerikaanse markt in de komende jaren passeren. Grootmachten als Dreamworks en Disney anticiperen hierop door deals met Chinese investeerders te sluiten. Hun winstaandeel op de Chinese markt groeit wanneer zij overgaan op Chinees-Amerikaanse coproducties, waarbij een deel van de film in China wordt opgenomen en Chinese acteurs een rol krijgen. Dat voorafgaand door de censor wordt meegekeken, wordt op de koop toe genomen.

Ook buiten het terrein van dit 'Chollywood'-genre valt te verwachten dat de zakelijke risico's van het maken van een film waarin China of Noord-Korea ongunstig worden voorgesteld, steeds zwaarder gaan tellen. Of het nu is uit angst voor de censor of de hacker, het risico neemt toe dat deze films in een vroeg stadium sneuvelen. Moeilijk valt na te gaan of dat al het geval is. Zelfcensuur laat doorgaans weinig sporen na.

Wat te denken geeft, is dat Hollywood nog altijd geen film heeft gemaakt over de affaire-Bo Xilai. Daarop verheugden westerse media zich geregeld toen de gebeurtenissen zich in 2012 ontrolden: charmante, spijkerharde toppoliticus doet gooi naar het presidentschap van China, maar zijn vrouw vergiftigt een Britse zakenman en de politiecommissaris die dat aankaart, moet voor zijn leven rennen naar het Amerikaanse consulaat - waarna de toppoliticus ten val komt. Macht, geld, seks: het zit er allemaal in. Maar eind 2014 is het nog altijd wachten op de Amerikaanse studio die dit prachtscript aandurft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden