Benjamin Spock bewonderd en verguisd

Miljoenen ouders over de hele wereld zweren bij 'de bijbel van Spock'. De zondagavond overleden Amerikaanse opvoedingsgoeroe vond dat kinderen vaak geknuffeld moesten worden, maar zelf was hij een 'koele' vader....

'VERTROUW op uzelf. U weet meer dan uzelf denkt.' Dat was het credo van de Amerikaanse kinderarts dr. Benjamin Spock (94), die zondagavond in zijn huis in San Diego is overleden. Miljoenen ouders over de hele wereld hebben hun kinderen grootgebracht met behulp van zijn 'bijbel', het pedagogisch handboek Common Sense Book of Baby and Childcare, dat in 1946 verscheen.

Door de ouder serieus te nemen tastte de in 1903 in New England geboren Spock voor het eerst de almachtige autoriteit van de arts aan. Hij gaf ouders en kind een voor die tijd ongehoorde vrijheid. Moeders mochten voortaan op basis van hun gevoel en inzicht hun kind voeden en troosten. Niet langer hoefde het kind zich te houden aan de strakke dienstregeling van vaste voedingstijden en onwrikbare bedtijden.

Spock pleitte voor warmte tussen ouder en kind. Hij wilde dat kinderen werden geknuffeld en raadde ouders aan te genieten van hun kind. Zijn pleidooi voor begrip en gevoel in de opvoeding was revolutionair in vergelijking met het oude standpunt dat zo'n liefdevolle benadering 'verwennerij' was.

Dat zijn woorden bij gewone vaders en moeders een gevoelige snaar raakten, blijkt uit het succes van zijn boek over de hele wereld. In Amerika zorgde Lucille Ball in haar show I love Lucy voor Spocks naamsbekendheid. De 'bijbel van Spock' werd in zeker 39 talen vertaald en er werden ruim dertig miljoen exemplaren van verkocht.

In 1950 verscheen Spocks boek voor het eerst in de Nederlandse vertaling. Ook in Nederland verkocht Baby- en Kinderverzorging, in eerste instantie jarenlang bewerkt door de kinderarts Fideldij Dop, goed. De afgelopen tien jaar, meldt uitgeverij Kosmos-Z & K, gingen er nog 175 duizend boeken over de toonbank.

'Het is nog altijd een goed, uitgebalanceerd boek, dat met veel kennis is geschreven', aldus orthopedagoog P. van der Pol, die de laatste tien jaar samen met kinderarts R. van Andel de nieuwe drukken bewerkt. 'Het boek ademt nog steeds de sfeer van vertrouwen in de ouder, die je tegenwoordig minder vaak tegenkomt. Het lijkt nu vaak of je eerst kennis moet hebben. Spock vaart meer op gevoel.'

Spock was aanhanger van Freud. Zelf ging hij driemaal in psychoanalyse. Hij paste zijn inzichten toe in zijn kijk op de ontwikkeling van het kind. Van der Pol: 'Die visie hebben we wel aangepast. Niet ieder meisje wil met haar vader trouwen.' Ook moderne inzichten over homoseksualiteit, kinderen en echtscheiding, kinderen en rouwverwerking, en over kinderen met aids zijn in latere drukken opgenomen.

Behalve bewondering heeft Spock minstens zoveel kritiek gekregen. Sinds hij zich in de jaren zestig tegen de oorlog in Vietnam keerde, werd zijn werk door grote delen van het Amerikaanse publiek gelezen als munitie tegen de bestaande orde. Spocks al te begripvolle en tolerante opvoedingsadviezen zouden een slechte invloed hebben gehad. Vice-president Spiro Agnew zei in 1970: 'Kijk wat Spock heeft gedaan met onze jongeren.'

In menig interview heeft Spock, die zelf de vrucht was van de autoritaire en puriteinse opvoeding van zijn moeder, de kritiek weersproken dat hij horigheid aan het kind predikte. In 1990 zei hij in een interview met de Volkskrant: 'Mijn filosofie is dat ouders hun kinderen weliswaar moeten respecteren, maar ook respect moeten afdwingen. Zij moeten medewerking en een zekere vorm van beleefdheid eisen, en dat wordt tegenwoordig nog wel eens verzuimd. Ouders moeten ferm leiderschap bieden. Zij zijn uiteindelijk de baas.'

De vrouwenbeweging, met Gloria Steinem voorop, maakte Spock voor seksist uit. Later, mede beïnvloed door zijn nieuwe vrouw Mary Morgan, bekende hij schuld. Maar zijn mening dat het kind tot drie jaar het liefst bij de moeder, of vader, thuis moet blijven, heeft hij nooit ingetrokken.

In 1997 deed een van Spocks zonen, de 52-jarige architect John, een boekje open over zijn vader. Spock zou zelf een 'koele' vader zijn geweest, die wat fysiek contact betreft niet verder kwam dan zijn kinderen een hand te geven.

De man die veel boeken schreef, een eigen tv-serie had, opkwam voor de burgerrechten van zwarte Amerikanen en tegen kernenergie was, had 'erop gerekend' honderd te worden.

Mirjam Schöttelndreier

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden