Benjamin Clementine zingt voor zijn leven

Nog maar kort geleden leefde hij op straat, deze zomer stond Benjamin Clementine ( 26 ) op North Sea Jazz. Luid en uitbundig zingt hij, langzaam en zacht spreekt hij over de verrassende helden die hem inspireren.

Beeld Els Zweerink

Ontmoet Benjamin Clementine en wees onder de indruk. Van zijn statige lijf, zijn gebeeldhouwde jukbeenderen, zijn indringende blik en zijn serene, onaantastbare uitstraling. En dan moet je zijn stem nog horen. Niet de stem als hij met je praat - die is zo zacht, zo ingehouden dat die af en toe verdrinkt in het omgevingsgeluid - maar de stem als hij achter zijn piano op het podium zit. Luid, zuiver, trots en uitbundig, maar ook kwetsbaar en soms vol pijn.

Het is een stem die hem vergelijkingen oplevert met Nina Simone, Edith Piaf, Jacques Brel en Freddie Mercury. Een stem die hem - nadat hij na een lastige jeugd op zijn 17de was weggelopen van zijn ouderlijk huis in het Britse Edmonton en uiteindelijk zijn heil had gezocht in Parijs, waar hij sliep en muziek maakte op straat - een optreden bij het programma Later... with Jools Holland bezorgde. Er kwam een ep en begin dit jaar zijn debuutalbum At Least For Now, met daarop onder meer de prachtige tracks Cornerstone, Condolence en The People And I.

En nu staat hij hier, tussen de toerbussen op een grote parkeerplaats die dienst doet als de backstage-area van het North Sea Jazz-festival, waar Clementine een van de publiekslievelingen is. Het is het tweede opeenvolgende jaar dat hij geboekt is door het festival, maar pas de eerste keer dat hij er werkelijk zijn opwachting maakt. Vorig jaar werd hij op weg naar Rotterdam uit de trein gezet omdat hij zijn kaartje niet kon laten zien. Hij besloot te gaan lopen, maar onderschatte de afstand (45 kilometer) naar het festival schromelijk, was uiteindelijk meer dan zeven uur onderweg en miste daardoor zijn eigen optreden.

Nu is hij ruim op tijd. Hij staat met ontbloot bovenlichaam en blote voeten op het warme asfalt van het parkeerterrein te genieten van de zon. Als het interview begint gooit hij een lange jas over het ranke lijf en steekt een sigaret op. En langzaam, heel langzaam en zachtjes, heel zachtjes beginnen de woorden te komen.

Benjamin Clementine

1988 Geboren in Londen (7 december)
2005 Verlaat school en loopt weg van huis
2007 Trekt naar Parijs en leeft daar als straatmuzikant
2013 EP Cornerstone
2013 Televisiedebuut in Later... with Jools Holland
2014 ep Glorious You
2015 Debuutalbum At Least For Now

1. Cross-over: Antony & The Johnsons

De transgender Antony Hegarty brak in 2005 met haar band Antony & The Johnsons door met I Am a Bird Now. Het album barst van het verdriet, van drama en is een bombastische cross-over tussen pop, opera en rock. De band won er een Mercury Prize voor.

'Een fantastische zanger. Ik weet niet hoe hun latere albums zijn, maar het eerste - I Am A Bird Now - is geweldig. Hij is een van de weinige muzikanten die iets nieuws deden in hun tijd. Ik zag hem voor het eerst thuis, tijdens een optreden op televisie bij de BBC. Normaal gesproken mocht ik niet in de woonkamer komen, maar die dag wel. Ik denk dat ik het eten voor mijn ouders kwam brengen, maar daar wil ik het verder niet over hebben. Dat eten gaf mij in ieder geval toegang tot hem en zijn muziek.

'Ik viel midden in het liedje Hope There's Someone. Hij zat achter de piano, hij zong niet maar sprak, huilde; ik verstond er geen woord van. Maar het voelde speciaal, uniek en ik vond het heel erg mooi. Dus ik stond daar maar, te jong om het echt te begrijpen, maar gevangen in het moment. Wat hij deed was origineel, oorspronkelijk. Zijn muziek is volledig eigen, ik hou daarvan. Ik vind niet dat we anderen moeten volgen. Je maakt iets zelf, creëert iets en dan geef je het aan de mensen.'

Tekst loopt onder onder de video

Beeld Tim Knox / HH

2. Componist: Erik Satie

De Franse componist en pianist Erik Satie leefde van 1866 tot 1925 en was een goede vriend van de componist Claude Debussy. Zijn oeuvre bestaat uit tal van piano- en toneelwerken, maar het bekendst is Satie om zijn Gymnopédies, de driedelige pianocompositie die hij eind 19de eeuw schreef.

'Ik hoorde de Gymnopédies voor het eerst toen ik 11 was. Net als met Antony & The Johnsons begreep ik hier ook vrij weinig van. Mijn broer had een keyboard gekocht en ik dacht bij mezelf: waarom zou ik dit niet gewoon gaan naspelen? Zijn muziek klinkt zo eenvoudig. Als je Mozart of Debussy hoort: ander verhaal. Satie klinkt alsof het zo makkelijk is wat hij doet. Maar dat is het niet, het is moeilijk om te spelen.

'Satie deed alles op gevoel en hij kon zijn muziek niet spelen zonder te begrijpen waarom hij het speelde. Hij inspireerde me en na zes maanden kon ik delen van zijn werk spelen. Ik heb nooit pianoles gehad, ik haalde gewoon wat akkoordenschema's van internet en speelde wat. Ik wist nooit wat een compositie inhield of wat dan ook. Maar ik hield gewoon van pianospelen. Het is net als verliefd worden op een vrouw en dat je bij haar wil blijven. Je weet niet waarom, maar je moet gewoon bij haar zijn.

'Weet je, ik vind het heel grappig dat klassieke musici de muziek van andere mensen spelen. Het klinkt prachtig hoor en dat je je eigen interpretatie geeft aan muziek is prima, maar sommigen willen bijvoorbeeld Satie precies naspelen. Ik heb geen recht om anderen te vertellen wat ze wel en niet moeten doen, maar ik denk: laat het gewoon met rust, tenzij je er zelf iets van wil maken. Ik heb een sterke mening over covers. Tegenwoordig maken mensen covers om beroemd te worden. Bijvoorbeeld: Adele heeft een hit met Rolling in the Deep en heeft daar 500 miljoen views mee op YouTube. Als ik beroemd zou willen worden, zou ik mijn versie van Adeles nummer doen. It's sick.'

Beeld Erik Satie

3. Aria: Puccini - O mio babbino caro

Het is een van de bekendste liederen uit het operagenre. De Italiaanse componist Giacomo Puccini schreef de aria O mio babbino caro ('O mijn lieve vadertje') voor zijn opera Gianni Schicchi. Het wordt gezongen door het personage Lauretta wanneer de spanningen tussen haar vader Gianni en de familie van haar geliefde Rinuccio zo hoog oplopen dat Lauretta's relatie met Rinuccio in gevaar komt. Bekende sopranen als Maria Callas en Montserrat Caballé zongen de aria, maar hij kwam bijvoorbeeld ook voorbij in de editie 2013 van Holland's Got Talent, gezongen door een 9-jarig meisje.

'Het is drama, het is fictie. De compositie en de simpelheid van dat liedje zijn fantastisch. Tussen al het andere werk van Puccini, Madame Butterfly en die onzin, is dit geweldig. Dit soort muziek houdt me op koers, het zijn dit soort liedjes waar ik helemaal in getrokken wordt. Net als Nessun dorma gezongen door Luciano Pavarotti.

'Tegenwoordig wordt muziek met een keyboard en een computer gemaakt, zoals dat nu volop in Berlijn gebeurt. Het is een fantastische uitvinding, maar kom op zeg. Het vermoordt de creativiteit. Maar goed, het is muziek. Iedereen vindt leuk wat-ie leuk vindt. Als Duitsers van electro houden, moeten ze dat zelf weten.'

Tekst loopt door onder foto

Beeld Patrick Harderwijk / HH

4. Singer-songwriter: Leonard Cohen

De Canadese zanger Leonard Cohen is de vader aller singer-songwriters. Hij werd bekend door nummers als Suzanne, So Long, Marianne en Hallelujah, dat door veel artiesten is gecoverd. Cohen ontving talloze prijzen, waaronder een Grammy Life Time Achievement Award in 2010, en is opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame. Naast liedjes schreef Cohen ook poëziebundels en twee romans.

'Hij is een van de goden die ik vereer. Mannen en vrouwen zoals hij zullen ooit sterven, maar hun genialiteit zal voortleven. Suzanne, het veel te vaak gekopieerde Hallelujah, het veel te vaak gekopieerde Chelsea Hotel. Hij componeert niet echt liedjes, maar hij zingt ze gewoon en hij meent wat hij zingt. Daar houd ik van en daarom ben ik ook gek op Franse muziek, zoals Charles Aznavour en Léo Ferré die maken, de lyriek en de woordkeuze.

'Je moet veel tijd doorbrengen met dat wat je maakt. Ik hou van mensen die dat doen. Nina Simone was zo iemand natuurlijk, maar je hebt ook de Franse zangeres Barbara, van de generatie van Edith Piaf. Niemand geeft een reet om haar omdat ze niet Engelstalig is. Het gaat alleen maar over artiesten als Paul McCartney, terwijl er uit Frankrijk en Spanje zo veel goede muziek komt.'

Tekst loopt door onder de foto

Beeld Stuart Nick / HH

5. Chansonnier: Léo Ferré

De dichter-muzikant-schrijver Léo Ferré (1916-1993) bracht zo'n veertig albums uit in zijn leven. Hij was een activist, anarchist en leidde een onstuimig leven. Hij wordt gezien als een van Frankrijks belangrijkste chansonniers, samen met Charles Aznavour, Georges Brassens en Jacques Brel. Met die laatste wordt Benjamin Clementine trouwens weleens vergeleken. Maar daar moet hij eigenlijk niet zoveel van weten.

'Jacques Brel is een drama queen. Hij maakt emotionele liedjes, maar te dramatisch. Hij is een inspiratie voor Stromae, maar niet voor mij. Léo Ferré is mijn held. Ik heb zijn dochter en vrouw ontmoet toen ik op zijn festival, het Leo Ferré-festival in Italië, optrad. Dat voelde alsof ik voor het eerst in mijn leven iets voor elkaar had gekregen.

'Die man heeft mijn leven veranderd. Liedjes zoals Avec le temps, La Solitude of Les anarchistes of C'est extra. In Avec le temps zingt hij 'ik hou van de persoon die je zag onder de make-up' en zegt hij nog iets poëtisch over naar de winkel gaan om te zoeken naar een manier om zijn liefde terug te krijgen. Hij zingt dat op een typisch Franse manier, heel moeilijk te vertalen. Hij was een oude man, met grijs haar en als je hem hoort zingen, hoor je dat hij meent wat hij zingt.

'Het zijn verdrietige teksten, maar hij vertelt hoe dingen in het leven gaan; hij geeft les. Eigenlijk zijn dit liedjes voor jongeren. Die zouden hier naar moeten luisteren, maar dit draaien ze niet op de radio en in de clubs.'

Beeld Michel ARTAULT / Getty

6. De filosofen: John Locke bijvoorbeeld

Hoewel hij niet bepaald graag naar school ging, bracht Clementine veel van zijn vrije tijd door in de bibliotheek en greep daar willekeurige boeken van de planken.

'Toen ik 13 was, las ik de gebundelde gedichten van William Blake. In die tijd ging ik ook naar de bibliotheek om de grote filosofen te lezen: Plato, Aristoteles, Kant, Locke, Bacon. Ik las natuurlijk niet alles van ze, maar delen. John F. Kennedy zei ooit dat John Locke, Isaac Newton en René Descartes de grootste mannen zijn die ooit geleefd hebben. Maar het gaat altijd over hun ideeën, nooit over hun persoonlijke leven, niemand verdiept zich daarin.

'Neem nou John Locke, hij heeft van alles geschreven, waaronder An Essay Concerning Human Understanding. Maar waarom schreef hij dat? Was hij depressief? Werd hij niet geaccepteerd? Was hij misschien homoseksueel? Ik ben nieuwsgierig naar de menselijke kant van deze mensen, niet alleen hun ideeën. Wat zit daarachter? Daar wil ik liedjes over gaan schrijven. Einstein ook, waarom bleef die maar doorgaan over de snelheid van het licht? En zijn eigen leven dan?'

Tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld Mary Evans / HH

7. Muzikant: Jake Thackray

Jake Thackray was een Britse zanger, dichter en journalist die vooral satirische, humoristische kleine liedjes maakte. Guitar Magazine omschreef Thackray eens als een 'moderne minstreel' en zijn liedjes als 'kleurrijke, muzikale verhalen'.

'Sommige muzikanten zullen helaas nooit het licht van de roem zien. Die zullen een onontdekt leven leiden, wat eigenlijk ook normaal is. Jake Thackray is zo iemand, die moet je ontdekken.

'Er kwam ooit een man op me af die tegen me zei dat ik als Thackray klonk. Ik had geen idee wie het was. Maar hij heeft bijvoorbeeld het liedje Lah-Di-Dah, een satirisch liefdesliedje waarin hij concludeert dat het enige wat ertoe doet is dat hij van zijn geliefde houdt. Hij zingt dat op een heel geestige manier en helemaal in zijn eigen, bekakte Yorkshire-accent.'

8. Chansonnier: Georges Brassens

Jake Thackray werd op zijn beurt geïnspireerd door de beroemde Franse chansonnier Georges Brassens, die zong, dichtte en veertien albums maakte. Het is niet zozeer de muziek van Brassens die Clementine inspireert, maar de verhalen.

'Ik hoorde ooit een verhaal over Georges Brassens. Dat hij zijn hele leven bij één vrouw bleef die twintig jaar ouder dan hij was. Zijn vrienden zeiden: 'Wat is er mis met je, je bent Georges Brassens, je kunt met alle vrouwen naar bed!' Maar Georges zei: 'Laat me met rust. Ik wil bij deze vrouw zijn omdat ik van haar houd.' En hij bleef bij haar, voor de rest van zijn leven. Zij ging dood, hij werd weduwnaar en daarna ging hij ook dood. Zonder een andere vrouw. Dit alleen al is zo inspirerend.

'We leven in een tijd waarin mensen scheiden en praten over 'onoverkomelijke verschillen'. Maar als je dit verhaal hoort van Brassens, dat is zó inspirerend. Misschien ben ik een beetje anders, maar ik denk dat er mensen zijn die me wel begrijpen.

'Hij heeft dat liedje Les amoureux des bancs publics, ik kan het niet uitspreken maar het is prachtig. De compositie, hoe hij zijn hele hart erin legt.

'Het doet me ook aan Edith Piaf denken. Mensen zeggen weleens dat mijn muziek op die van haar lijkt, maar dat vind ik nogal vergezocht. Zij blijft altijd aan één noot hangen, heel fragiel. Die ene noot is alles wat ze in haar leven heeft.

'Als je op de grond slaapt, om de vijf minuten een andere plek moet zoeken en je sneeuw in je schoenen hebt. Als je omkijkt en agenten op je af ziet komen omdat ze denken dat je iets op zak hebt, maar het enige dat je hebt is je paspoort. Als je dan zingt, zing je niet voor iemand anders, maar zing je voor je leven. Het is alles wat je hebt. Mensen denken dat ik kreun als ik zing, maar nee, dit is alles wat ik heb.'

Beeld Pierre Fournier / HH
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden