Benedictus XVI trekt rond als een verliezer

Tien jaar geleden raakte ik verzeild in Santa Rosalía, een dorp in het noorden van Mexico dat onbetekenend is, afgezien van een curieuze gietijzeren bouwpakketkerk van Gustave Eiffel....

Het verloop van de katholieke eredienst was mij als ongelovige vreemd en zodoende kon het gebeuren dat ik werd overrompeld toen de Mexicaanse misbezoekers opstonden om elkaar geheel volgens misprotocol vrede toe te wensen. Het ontroerde me.

Het gebeurde later nog eens, toen ik een mis bijwoonde in een arbeiderswijk van Havana, waar een Cubaanse dissident ter kerke ging. De uitzichtsloze toestand van de Cubanen droeg er ongetwijfeld aan bij dat de vredeswens me wederom aangreep.

Mijn verwachtingen waren dus hoog gespannen, toen paus Benedictus XVI dinsdag de mis opdroeg in een vallei tussen de Tempelberg en de Olijfberg. Als ze elkaar ergens vrede kunnen wensen, dan toch wel in Jeruzalem. Maar het deed me niets. Misschien wel omdat Israëli’s en Palestijnen elkaar de godganse dag al de vrede toewensen bij wijze van groet: sjalom, dan wel salaam.

Het bezoek van een paus aan het Heilige Land is in beginsel een meeslepende gebeurtenis. Na de boeken van Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes is het landschap het vijfde evangelie. En dat moet je niet lezen, dat moet je zien om te geloven. Pas bij het aanschouwen van de heuvels, de woestijn en het meer vallen de verhalen en wonderen van Jezus op hun plaats. Tenminste, zo legde de Hongaarse seminariestudent Pal Varga het me dinsdag uit.

Toch is de pelgrimage van de 82-jarige Duitse paus een tamme bedoening – of zijn laatste gebed in de Heilige Grafkerk moet daar vandaag nog verandering in brengen. Zijn boodschap van verzoening tussen de monotheïstische religies kwam niet erg uit de verf, omdat elke uitspraak over joden, christenen en moslims in het Heilige Land vanzelf een politieke dimensie heeft. Zowel Israëli’s als de Palestijnen willen van hem horen dat hun leed het allergrootste is. Te veel christelijke compassie voor de één wordt door de ander uitgelegd als partijdigheid.

De Duitse filosoof Peter Sloterdijk beschrijft in Het heilig vuur (2007) de strijd tussen jodendom, christendom en islam als een ‘spirituele voorafschaduwing van de asymmetrische oorlog’.

De beroemde leer van Henry Kissinger luidt: een guerrillaleger wint zolang het niet verliest, en een staatsleger verliest zolang het niet wint. De bekeringsijver die fundamenteel is voor het christendom en de islam, maakt dat zij verliezen zodra ze geen nieuwe zieltjes meer winnen. Het jodendom, dat geen bekeringsijver kent, wint zolang het maar overleeft.

Paus Benedictus XVI trok zo bezien als een verliezer door het Heilige Land. Meerdere keren betreurde hij dat christenen de afgelopen decennia in groten getale zijn weggetrokken uit Israël, de Westelijke Jordaanoever en Gaza in de hoop elders ‘meer veiligheid en beter vooruitzichten’ te vinden. ‘Houd vol en weet dat wij in Rome voor jullie bidden’, drukte hij de achterblijvers op het hart.

‘Jullie situatie roept die van de jonge maagd Maria in herinnering, die een verborgen leven leidde in Nazareth met weinig wereldse welvaart of invloed’, zei de paus donderdag in de basiliek van de onbevlekte ontvangenis in Nazareth. ‘Maar om de woorden van Maria te citeren in haar grote lofhymne, het Magnificat, God heeft zijn dienares in al haar nederigheid gezien, hij heeft de hongerigen gevoed met goede dingen.’

Het christendom is in het Heilige Land weer een religie voor verschoppelingen. Het klonk alsof de paus daar wel vrede mee had.

Alex Burghoorn

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden