Bendeoorlog eist duizenden slachtoffers in El Salvador

De Midden-Amerikaanse republiek El Salvador is in de greep van een bendeoorlog. In acht maanden tijd zijn duizenden personen omgebracht.

Een politie-eenheid staat voor een bordeel in San Salvador. De straten van de hoofdstad zijn 's avonds vrijwel verlaten uit angst voor het geëscaleerde geweld. Beeld Manu Brabo/AP

Sinds het einde van de burgeroorlog in 1992 vielen er in El Salvador niet zoveel doden als in de bendeoorlog die nu voortraast. De afgelopen acht maanden zijn al bijna vierduizend slachtoffers geteld, in een land met 6,5 miljoen inwoners. De bendes vallen nu ook gericht politie en leger aan, nadat president Sánchez zijn ordetroepen opdracht gaf hard op te treden.

Het hooggerechtshof besloot maandag dat de bendes, in het Spaans mara's geheten, terroristische organisaties zijn en dat hun leden als terroristen behandeld moeten worden. Hoewel de bendes geen politieke doeleinden nastreven, vindt het hof deze definitie gerechtvaardigd omdat de mara's 'systematisch en georganiseerd geweld uitoefenen tegen de staat en haar burgers'.

De machtigste bendes zijn de Mara Salvatrucha (MS-13) en twee fracties van de Barrio 18, die onafhankelijk van elkaar opereren. In tegenstelling tot de drugskartels in Mexico hebben de mara's slechts een kleine rol in de internationale drugshandel. Ze verdienen hun geld met de verkoop van drugs op de lokale markt, afpersingen, ontvoeringen en roofovervallen.

Foto's van vermoorde bendeleden van Barrio 18 worden bekeken door familie. Ze kwamen om bij een ruzie tussen rivaliserende bendes in de gevangenis. Beeld epa

Ze domineren vooral de sloppenwijken en armere buurten en vechten daar onderling met zwaar geschut om territorium. De inwoners zien zich genoodzaakt zich naar de wetten van de mara's te voegen. Bendeleden zetten winkeleigenaars, taxichauffeurs en andere ondernemers een pistool tegen het hoofd, en dwingen hen een deel van hun omzet af te staan. Wie heult met de vijand loopt het risico geëxecuteerd te worden.

Kinderen die naar school gaan in een door een rivaliserende bende gecontroleerd gebied, zijn hun leven niet zeker en blijven vaak thuis. Uit onderzoek van de Salvadoraanse onlinekrant El Faro blijkt dat in 2014 ruim dertienduizend kinderen en jongeren hun school verlieten vanwege het geweld. De afgelopen jaren sloegen tienduizenden minderjarigen op de vlucht, zij proberen via Mexico de VS te bereiken.

Beeld reuters

Burgeroorlog

Het bendegeweld stamt uit de jaren negentig. Nadat in 1992 een einde kwam aan de burgeroorlog in El Salvador, deporteerden de Verenigde Staten duizenden jonge Salvadoraanse delinquenten naar hun thuisland. Zij hadden de fijne kneepjes van het vak geleerd in de straatbendes van Los Angeles, en na hun terugkeer namen ze de macht over in de straten van de Salvadoraanse steden.

Na jarenlang bloedvergieten kwamen de rivaliserende bendes in 2012 tot een staakt-het-vuren. De toenmalige regering faciliteerde de overeenkomst door tegemoet te komen aan de wensen van de bendeleiders. Het aantal moorden nam af van vijftien naar vijf per dag. Begin 2014 kwam er een einde aan het pact. Het geweld nam langzaam maar zeker toe en escaleerde toen in februari hooggeplaatste bendeleiders werden overgeplaatst naar zwaarbewaakte gevangenissen, en van hun privileges beroofd.

Corrupt

De in juni vorig jaar aangetreden president Salvador Sánchez Cerén, tijdens de burgeroorlog guerrillacommandant, treedt keihard op tegen de bendes. Waar de vorige regering nog probeerde te onderhandelen, reageert Sánchez met de inzet van meer en zwaarder bewapende troepen.

Hoewel de meerderheid van de bevolking harde politieacties toejuicht, luiden mensenrechtenorganisaties de noodklok. De Salvadoraanse politie staat bekend als gewelddadig en extreem corrupt. Agenten roepen openlijk op tot het vermoorden van bendeleden en binnen de politie zouden speciale doodseskaders actief zijn, die verdachten in koelen bloede executeren.

In juni smokkelden de leiders van de MS-13 en Barrio 18 een gezamenlijke brief uit de gevangenis waarin ze opriepen tot een dialoog om zo de geweldsspiraal te stoppen. 'We weten zeker dat de repressie het geweld alleen maar doet toenemen', aldus de handgeschreven tekst. 'Daarom roepen we op tot een dialoog om tot vrede te komen.' Sánchez liet weten hier geen heil in te zien. 'Ik peins er niet over te onderhandelen met criminelen', aldus de president. 'We zullen ze allemaal opjagen, vangen en voor het gerecht brengen.'

Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden