Ben Braber, Bram de Graaf en Lindsay Hawdon

En dan willen wij u ook nog attenderen op deze boeken die in dit jubileumjaar over de Tweede Wereldoorlog verschenen.

Steve Sem-Sandberg - De kinderen van Spiegelgrund.Beeld -

Na de dood van zijn grootmoeder vindt de onderzoeksjournalist Ben Salomon in haar nalatenschap een envelop met aantekeningen van Ewa Kosinsky. In de oorlog had zij deel uitgemaakt van het Poolse ondergrondse leger, om na de opstand van Warschau in 1944 als krijgsgevangene in het vrouwenstrafkamp Oberlangen terecht te komen. De afstandelijke journalist wordt door de aantekeningen geraakt, en besluit zich voortaan in te zetten voor oorlogsslachtoffers. Niet verwonderlijk dat een deel van de opbrengst van Ooit, de nieuwe roman van Miriam Guensberg (1950, de dochter van een Poolse jood), gaat naar de Stichting Vluchteling.

Miriam Guensberg. De Kring; € 19,95.Beeld -

Boternacht

Met gebruikmaking van de nagelaten documenten van zijn vader schreef Nico Keuning (bekend als biograaf van Jan Arends, Johnny van Doorn en Bob den Uyl) de vertelling Boternacht, die speelt in de jaren 1946-1963. Jaap Bommer wordt douanier in de Achterhoek en verhuist met zijn vrouw naar Elten, dat na de annexatie in 1949 tot Nederlands grondgebied behoort. De nieuwe buurvrouw is een Duitse schone, Helga Richter. Hij stelt zich aan haar voor: 'Bommer, zei Jaap. Voor het eerst hoorde hij de Tweede Wereldoorlog in zijn naam doorklinken in zware explosies. Bomber, dacht Jaap. Bommenwerper.' Een ontmoeting met grote gevolgen.

Nico Keuning. Atlas Contact; € 19,90.Beeld -

Rose - Een familie in oorlogstijd

Rosita Steenbeeks grootmoeder heette Rose. Haar opmerkelijke levensverhaal heeft geleid tot Rose - Een familie in oorlogstijd: Rose Lehmkuhl (1905) werd in het Joodse geloof opgevoed, wordt in 1929 verliefd op een Nederlandse predikant en laat zich uit liefde voor hem dopen. Ze vestigen zich in Nederland, en vanuit Klaaswaal ziet Rose op 14 mei 1940 de bommen vallen op Rotterdam. Kleindochter Rosita, die sinds haar 13de de ring draagt van haar oma, ziet in het rood van de rozet de liefde. Nu ze Rose postuum eindelijk echt heeft leren kennen, associeert ze de naam van de steen ook met bloed en explosieve projectielen.

Rosita Steenbeek. Ambo Anthos; € 21,99.Beeld -

Nu de angst is verdwenen

Een overlevende van Auschwitz, Heiner Rosseck, valt in 1965 voor de jonge vertaalster Lena. Het verhaal over een liefde ná Auschwitz leidde voor de journaliste Monika Held (1943) tot de roman Nu de angst is verdwenen, die de vraag stelt in hoeverre een overlevende zijn verleden kan delen, en of hij dat verleden niet gebruikt om alles naar zijn hand te zetten. Jantsje Post vertaalde de roman, waarin Heiner en Lena 's nachts door Auschwitz wandelen. Hij herinnert zich het ochtendappèl, toen hij zijn hakken tegen elkaar moest slaan en zijn nieuwe naam moest roepen: 63.387. Lena: 'Ik zie beelden die mijn hoofd kent, omdat het die ooit ergens heeft gelezen, in boeken en films of op foto's. Ik zal nooit jouw beelden zien.'

Monika Held. Cossee; € 19,90.Beeld -

De jongen die ontsnapte

Een zigeunerjongen van 8 jaar, Jakob, is de hoofdpersoon in De jongen die ontsnapte van de Engelse journaliste Lindsay Hawdon. Bij zijn vlucht in Oostenrijk hoort Jakob zijn vaders stem: 'Te na khuchos perdal cho ushalin', ofwel 'Spring over je eigen schaduw heen, mijn jongen.' Fons Oltheten vertaalde de roman die aandacht vraagt voor de vervolging van de zigeuners, waarmee de nazi's al in de jaren dertig begonnen.

Lindsay Hawdon. Luitingh Sijthoff; € 17,99.Beeld -

De lege stad

Behalve thrillers schrijft Simone van der Vlugt ook kinderboeken en historische romans. Tot de laatste categorie behoort De lege stad, die begint in Rotterdam op 14 mei 1940: 'Katja schrikt nog steeds van het geluid van explosies, maar minder hevig. De oorlog, die nu vier dagen duurt, speelt zich aan de rand van de stad af, buiten haar zicht en belevingswereld.' Maar de pasgetrouwde Katja en haar man Daniel kunnen niet langer afzijdig blijven als zij haar halve familie heeft verloren.

Simone van der Vlugt. Ambo Anthos; € 19,99.Beeld -

De kinderen van Spiegelgrund

Na zijn roman over het ghetto van Lodz schreef Steve Sem-Sandberg (een Zweed die in Wenen woont) de roman De kinderen van Spiegelgrund, over een voormalig Weens psychiatrisch ziekenhuis dat was omgebouwd tot kindertehuis. Geri de Boer vertaalde het verhaal over Adrian Ziegler (10 jaar) die in 1941 in Spiegelgrund belandt, daar wegloopt, maar weer wordt teruggebracht. Niemand heeft me geholpen, verklaart hij dapper. Adrian moet naar het paviljoen voor nutteloze kinderen.

Het motto is van wijlen pater Van Kilsdonk: 'Wat gebeurd is, is niet voorbij'. Joodse buren van Maria Boonzaaijer, tevens stemcoach en chansonnière, speelt tussen 1942 en 2013. Josefien Langeveldt is de moeder van acht kinderen die in 1943 in Amsterdam op een razzia stuit. Een vrouw wil Josefien haar dochtertje meegeven. 'Ik heb er al acht', stamelt ze, 'En mijn baby is ziek.' Even later heeft ze het gevoel dat ze een verschrikkelijke vergissing heeft begaan.

Steve Sem-Sandberg. Ambo Anthos; € 24,99Beeld -

Het verraad van Benschop

De geschiedenis van een dorp in oorlogstijd: het is een genre sinds De vergelding (2013), het meeslepende boek van Jan Brokken over de aanslag op een Duitse Wehrmachtsoldaat in het Zuid-Hollandse Rhoon in 1944, en de gevolgen daarvan voor de plaatselijke gemeenschap. In Het verraad van Benschop reconstrueert journalist/historicus Bram de Graaf op vergelijkbare wijze een razzia in het Utrechtse dorp Benschop in februari 1945. De Duitsers volgen de aanwijzingen van een vermomde tipgever. Te bestemder plekke vindt een schotenwisseling plaats, waarbij aan beide kanten doden vallen. Als represaille executeren de Duitsers zeven mannen. De vraag wie de tipgever was, heeft de nabestaanden nog jaren beziggehouden.

Bram de Graaf. Ambo Anthos; € 19,99.Beeld -

Waren mijn ogen een bron van tranen

Een andere journalist/historicus, Ben Braber, beschreef in Waren mijn ogen een bron van tranen de opmerkelijke lotgevallen van het Joodse echtpaar Nol Bueno de Mesquita - de bekende binnenhuisarchitect en latere grondlegger van Goed Wonen - en Ter Kolthoff, een verpleegster. Meteen nadat de Duitsers zich in Nederland hadden geïnstalleerd, gingen ze in het verzet.

Ben Braber. AUP; € 17,95.Beeld -

Bep Voskuijl, het zwijgen voorbij

Bep Voskuijl, het zwijgen voorbij is de biografie van de jongste helpster van de familie Frank in het Achterhuis. Haar vader Johan timmerde de boekenkast die de schuilplaats oppervlakkig aan het zicht onttrok, en Bep, die sinds 1937 bij Otto Franks bedrijf Opekta werkte, voorzag de onderduikers van proviand. Joop van Wijk, de jongste zoon van Bep Voskuijl, en de Belgische journalist Jeroen De Bruyn schreven de biografie van een zwijgzame vrouw die als helpster van Anne Frank zichzelf oversteeg.

Jeroen De Bruyn, Joop van Wijk. Prometheus/Bert Bakker; € 19,95.Beeld -

Jacoba van Tongeren

Vrouwelijke verzetsstrijders worden stelselmatig uit de geschiedenisboeken gehouden, schreef NIOD-directeur Marjan Schwegman twee weken geleden op de opiniepagina van de Volkskrant. Alsof hij dit verwijt aan de oorlogshistorici wilde pareren, schreef Paul van Tongeren (zelf geen historicus overigens) een boek over de verzetsgroep van zijn tante, Jacoba van Tongeren (1903-1967). Daarbij maakte hij onder andere gebruik van haar ongepubliceerde memoires. De 140 leden tellende Groep 2000 verzorgde ruim 4.500 onderduikers en was betrokken bij de oprichting van het verzetsblad Vrij Nederland. De leden van Groep 2000 waren voor de bezettingsautoriteiten moeilijk traceerbaar, omdat hun identiteit schuil ging achter cijfercodes. Vrijwel allen overleefden de oorlog.

Paul van Tongeren. Aspekt; € 27,95.Beeld -

Joodse Huizen - Verhalen over vooroorlogse bewoners

De Stichting Joodse Huizen verzamelt verhalen van huizen die ooit door Joodse Nederlanders zijn bewoond. Het eerste deel van deze inventarisatie - waarmee vermoedelijk nog vele jaren gemoeid zullen zijn - is deze week in boekvorm verschenen onder de titel Joodse Huizen - Verhalen over vooroorlogse bewoners. De verhalen spelen zich af in Amsterdam, Weesp, Arnhem, Haarlem, Groningen, Borne, Tuindorp- Oostzaan, Bergen op Zoom, Rotterdam, Den Haag en Hengelo.

Denise Citroen e.a.. Gibbon; € 19,90.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden