Bemiddelaar Mestiri zou te veel toegeven aan Taliban 'Afghaanse vrouwen door VN in de steek gelaten'

Zelfs als er ooit weer vrede komt in het door oorlog verscheurde Afghanistan, dan nog zal Gulalai Habib in het belang van haar dochter waarschijnlijk niet teruggaan naar haar land....

AP; KATHY GANNON

AP

Kathy Gannon

ISLAMABAD

Functionarissen van de VN kunnen het niet ontkennen. 'Als ik vrouwen zelfs maar ter sprake bracht, hielden ze op tegen me te praten', zegt VN-gezant Mahmood Mestiri, een voormalige Tunesische minister van Buitenlandse Zaken die nu aan een vredesakkoord werkt voor Afghanistan. 'Ik zal het nooit doen.'

De Taliban-top geeft openlijk toe vrouwen als minderwaardig te beschouwen. 'Vrouwen zijn gewoon niet zo slim als mannen. Ze hebben de intelligentie niet', aldus Noor Mohammed, een leider uit het centrale comité van de Taliban. 'We weigeren categorisch om vrouwen te laten stemmen of te laten deelnemen aan de politiek.'

Veel Taliban-strijders zijn voormalige religieuze studenten en de regerende raad van de groep in de Zuidafghaanse stad Kandahar bestaat uit extremistische islamitische geleerden. De groep heeft de macht in ongeveer de helft van het land. Diplomaten en hulpverleners zeggen dat vrouwen in deze gebieden in ras tempo worden onderworpen aan afzondering en discriminatie.

De Taliban-strijders verbieden meisjes naar school te gaan. Vrouwen moeten stoppen met werken, dienen zich van top tot teen te hullen in een burqa en mogen alleen het huis uit onder begeleiding van een man. Ze schrijven zelfs buitenlandse vrouwen de wet voor door hun te verbieden auto te rijden.

Vooral in de steden, waar vrouwen buitenshuis werken en meisjes naar school gaan, maken vrouwen zich zorgen. Mestiri's weigering om het onderwerp aan te snijden tijdens gesprekken met de Taliban-leiders maakt hen woedend. Volgens hen geeft hij zijn goedkeuring aan het beleid van de Taliban door zich er niet tegen te verzetten.

'Wie zijn wij dat we het niet waard zijn om een gokje voor te wagen? Wat zijn de VN als ze vrouwen kunnen negeren?', vraagt Habib, die in 1992 de hoofdstad Kabul ontvluchtte nadat moslim-rebellen een marxistische regering omver hadden geworpen om vervolgens met elkaar op de vuist te gaan.

Mahmood Mestiri zegt dat een vredesakkoord voor Afghanistan al gecompliceerd genoeg is en dat alles alleen maar ingewikkelder zal worden als hij aandacht voor vrouwen vraagt. Maar vrede zonder vrouwenrechten betekent slechts vrede voor mannen, aldus Habib. 'De VN moeten tegen hen zeggen dat alle hulp zal worden stopgezet als ze de vrouwen hun rechten niet geven', zegt ze. 'Ze zijn onze enige hoop. Maar Mestiri wil kunnen zeggen ''Ik heb een akkoord''. Hij bekommert zich niet om wat er van de vrouwen terechtkomt.'

Dezelfde vrees bestaat in Kabul, de door de Taliban belegerde hoofdstad die dagelijks raketaanvallen te verduren krijgt. 'De VN zouden vrouwen de mogelijkheid moeten geven mee te doen aan het vredesplan', aldus Mariam Aza, een studente aan de Universiteit van Kabul.

'Vrouwen moeten mogelijkheden hebben om te studeren. Dat staat in de islamitische wet en het is een mensenrecht voor vrouwen om te studeren en te werken', vindt Kubrah Dasthgezah, die onderzoek verricht in de hoofdstad.

Habib, ingenieur van beroep, vreest dat haar zevenjarig dochtertje Halal nooit de mogelijkheden zal krijgen die zij had. Ze hoopt dat ze naar school kan gaan en zal leren dat ze gelijk is aan de man. Maar die droom is moeilijk te verwezenlijken in een land dat geleid wordt door de Taliban.

Volgens de Taliban-leiders is het in overeenstemming met de islamitische wetgeving om vrouwen af te zonderen en hun alle vormen van onderwijs te ontzeggen, op de leer van de koran na. Gulalai Habib noemt dat klinkklare nonsens. 'De islam eist dat vrouwen worden onderwezen, dat ze worden gerespecteerd en eerlijk behandeld.'

Mestiri probeert - vooralsnog met bijzonder weinig succes - een vredesplan geaccepteerd te krijgen volgens welk een regeringsraad van 28 leden wordt gevormd met vertegenwoordigers van alle strijdende partijen. Toen de bemiddelaar in december werd gevraagd of er ook vrouwen in de raad komen, barstte hij in lachen uit. 'Vrouwen, nooit! Ik heb het niet over vrouwen gehad met de Taliban en dat zal ik ook niet doen.'

Later verdedigde hij zijn uitspraken in een interview met Associated Press. 'Je kunt niet van de VN verwachten dat ze alles meteen doen. Zoals de mensenrechten brengen in een land als Afghanistan', zei hij.

Enkele dagen na de verovering van de westelijke stad Herat, eind vorig jaar, sloten de Taliban alle meisjesscholen. Ze stuurden alle dertigduizend meisjes naar huis en ontsloegen drieduizend onderwijzeressen. 'Sommige vrouwen werken nog, maar dat gebeurt clandestien', zegt Angela Kearney, die voor de hulporganisatie Save the Children in Herat werkt.

In de grensstad Peshawar in het buurland Pakistan heeft Fatana Gailani een kliniek voor Afghaanse vrouwen. Ze ontvluchtte haar land in 1979, toen Sovjet-troepen Afganistan binnenvielen. Ze steunde de islamitische rebellen die veertien jaar tegen het communistisch regime streden, maar is nu diep teleurgesteld. 'Als we zien dat de VN zich niet bekommeren om vrouwen in Afghanistan, voelen we ons zeer beschaamd', zegt ze in gebroken Engels.

Gregoire De Brancovan, de VN-mensenrechtenfunctionaris voor Afghanistan in New York, zegt dat de vrouwenrechten in verschillende islamitische landen op verschillende manieren worden benaderd, maar hij geeft toe dat er in Afghanistan bijzondere problemen spelen.

Eind vorig jaar zonden de Verenigde Naties in de oostelijke stad Jalalabad op last van de lokale religieuze raad alle vrouwelijke medewerkers naar huis. Een hoge VN-medewerker in Islamabad zegt nu dat dat nooit had mogen gebeuren. 'Niemand kan ons zeggen wie we in dienst mogen hebben. We gaan vrouwen niet vertellen dat ze niet in onze kantoren mogen werken', aldus David Lockwood, de vertegenwoordiger van het VN-Ontwikkelingsprogramma in Afghanistan. Volgens Lockwood werken er 1003 Afghanen voor de Verenigde Naties in Afghanistan, onder wie 81 vrouwen.

Drie maanden nadat de Taliban de meisjesscholen in Herat hadden gesloten, schortte Unicef, het kinderfonds van de VN, alle onderwijsprogramma's in het land op uit protest. 'De VN als geheel moeten dit verdedigen. Dat kan niemand anders doen', aldus Lockwood. 'We moeten de Taliban overtuigen dat dit op de agenda staat, en zij moeten luisteren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden