Beloon de hier afgestudeerde vluchteling met verblijfsstatus

Nederland vergrijst en krimpt. Stuur daarom vluchtelingen die hier hun diploma halen niet terug. We hebben ze straks nog had nodig, betoogt Ruud Lubbers....

In 1948 namen rectoren en studenten, onder de inspirerende leiding van prof. Heringa, van de Universiteit van Amsterdam, het initiatief tot oprichting van een onafhankelijke stichting: het Universitair Asyl Fonds (UAF). Doel was docenten en studenten die hebben moeten vluchten, in de gelegenheid te stellen in Nederland hun studie voort te zetten. De eersten die steun ontvingen, waren Tsjechische studenten, slachtoffers van de stalinistische repressie.

Enkele jaren later voltrok zich de sterk tot de verbeelding sprekende en verontwaardiging wekkende gebeurtenis: het neerslaan van de Hongaarse opstand van 1956. Deze vluchtelingen werden met open armen ontvangen. Als toen 17-jarige herinner ik mij de komst van de Hongaarse vluchtelingen in Nederland.

Waren onderdrukking en vrijheidsbeperking in de eerste decennia na de oorlog vooral in Midden-en Oost-Europa te vinden, allengs werd ingezien dat ook andere landen onderdrukking en schendingen van de mensenrechten kenden. Vluchtelingen uit Portugal, Zuid-Afrika, Chili, Ethiopië, Iran, Somalië en Irak kregen toegang tot Nederland. Het bestand aan mensen voor wie het UAF opkwam, werd een seismograaf voor mondiale repressie en politiek geweld.

Aan duizenden vluchtelingen is sindsdien materiële en immateriële hulp geboden en ondersteuning verleend. Op dit moment steunt het UAF ruim 2.500 gevluchte studenten.

In het herleefde debat over onze vaderlandse geschiedenis en onze identiteit wordt veelvuldig gewezen op eenheid in verscheidenheid. Die verscheidenheid was door de eeuwen heen niet alleen een zaak van belangen, maar ook van waarden. Zo kwam veel talent naar onze landen. Verscheidenheid, vrijheid van meningsuiting en diversiteit in levensbeschouwing bleken ons te verrijken.

Jaarlijks studeren met hulp van het UAF circa 250 vluchtelingen af aan een universiteit of instelling voor hoger beroepsonderwijs. Wanneer zij zich nog in de asielprocedure bevinden, kunnen zij zich niet kwalificeren als kennismigrant, tenzij zij eerst terugreizen naar hun land van herkomst. Beëindig die malle regel en geef ze bij afstuderen hier in Nederland een verblijfsvergunning.

Sterker, nodig daarnaast 250 op kennis en motivatie geselecteerde vluchtelingen naar Nederland uit, zodat hen en ons de onterende irreguliere praktijken bespaard blijven.

Veranderende verhoudingen in de wereld, in Europa en ook in Nederland nodigen uit op een andere manier naar immigratie te kijken. Nederland krimpt. De vergrijzing en de ontgroening zal van grote invloed zijn op de economische ontwikkeling. Dat noopt onder meer tot kennismigratie. Nederland zal in de battle for brains een belangrijke rol moeten spelen. Dat heeft consequenties voor het vluchtelingenbeleid. Onorthodox beleid is nodig. In plaats van ‘nee-tenzij’ moet het roer om naar ‘ja-mits’ als het gaat om de toelating van vreemdelingen. In dat beleid past het niet UAF-studenten die met goed gevolg een studie hebben doorlopen alsnog uit Nederland te verwijderen. Wij hebben deze talentvolle mensen dringend nodig. Beloon hun studieprestaties met een verblijfsvergunning!

Als Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN heb ik mij ingezet voor de benarde positie van vluchtelingen wereldwijd door middel van drie duurzame oplossingen: bevorder vrijwillige terugkeer naar het land van herkomst; zorg voor blijvende opvang in de regio en organiseer waar nodig hervestiging (resettlement), blijvende opvang in een ‘derde’ land.

Nu onze samenlevingen vergrijzen, dienen wij ons in navolging van traditionele immigratielanden te oriënteren op gereguleerde immigratie. Met daarbinnen een quotum gereserveerd voor vluchtelingen op uitnodiging, van wie is vastgesteld dat repatriëring of opvang in de regio niet goed mogelijk is. Ik realiseer mij dat Europese landen jarenlang te maken hebben gekregen met irreguliere stromen van asielzoekers, onder wie ook mensen die geen vluchteling waren. Die stroom zou deels vervangen moeten worden door uitgenodigde vluchtelingen. Ik zeg bewust deels, omdat er altijd vluchtelingen spontaan zullen komen voor wie toetsing pas mogelijk is ná aankomst hier.

Het UAF wil ook opkomen voor wetenschappers die bedreigd worden in hun academische vrijheid. Zij dienen in Nederland – op uitnodiging – bescherming te krijgen.

Het UAF kan helpen bij de begeleiding van uitgenodigde vluchtelingen, maar ook bij de hier verblijvende vluchtelingen uit bijvoorbeeld Irak. Velen van hen dienen – nu het categoriaal beleid voor dat land is opgeheven – opnieuw beoordeeld te worden. Wij kunnen nagaan of zij zodanig geworteld zijn in Nederland en een zo waardevolle bijdrage leveren aan onze samenleving, dat het beter is hen hier te laten blijven.

Zo moet het mogelijk zijn ‘De vrees voorbij’ te gaan. In het boek Het zout der aarde waarin de historie van het UAF wordt beschreven, citeert Chris van Esterik Nobelprijswinnaar Elias Canetti:

‘De onaangepasten zijn het zout der aarde,

zijn de kleur van het leven,

zijn hun ongeluk, maar ons geluk.’

Canetti dacht daarbij ongetwijfeld aan Mattheus 5:13, waarin Jezus tot de scharen zegt: ‘Gij zijt het zout der aarde; indien nu het zout zijn kracht verliest, waarmee zal het gezouten worden?’

Het zout der aarde wordt gevormd door hen die zich niet aan dictaturen willen aanpassen.

De zestigjarige geschiedenis van het UAF heeft laten zien dat vluchtelingen niet zelden excellente mensen zijn die een enorme bijdrage kunnen leveren aan onze samenleving. Zij zijn het die ons steeds weer inspireren om mogelijk te maken wat voor ons en voor onze kinderen en kleinkinderen vanzelfsprekend is: studeren in vrijheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden