Column

Bellingcat toont ons de toekomst van de journalistiek

Column Bert Wagendorp

Het onderzoekscollectief Bellingcat, een groep 'burgerjournalisten' onder leiding van Eliot Higgins uit Leicester, Engeland, heeft de namen van twintig Russische militairen gevonden die hoogstwaarschijnlijk betrokken zijn geweest bij het neerschieten van de MH17 van Malaysian Airlines op 17 juli 2014.

Resten van de neergehaalde MH17 Beeld epa

Het opmerkelijke aan deze en andere primeurs van Bellingcat is dat ze niet zijn gebaseerd op het hacken van Russische sites of Wikileaks, maar op openbare bronnen, zoals Instagram, Twitter en Facebook. De namen van de militairen die zich bezighielden met de verplaatsing van het lanceerplatform van de BUK-raket stonden op Instagram.

Er bestaat nu een kans dat de direct verantwoordelijken voor de moord op de 298 passagiers en bemanningsleden van de MH17 zich ooit voor een rechter zullen moeten verantwoorden. Die kans is niet groot, want de Russen werken niet mee. Maar louter de identificatie van de daders zou al een overwinning zijn op het web van leugens dat rond de gebeurtenissen op 17 juli is geweven.

Eliot Higgins, journalist van Bellingcat Beeld epa

De Bellingcat-journalisten publiceren hun bevindingen op www.bellingcat.com. De organisatie van Higgins is niet onomstreden. Het zou soms onduidelijk zijn hoe betrouwbaar de geleverde informatie is en waar die vandaan komt. Of de MH17-info overeind blijft in een rechtszaal staat nog te bezien. Maar die twijfels horen bij elke nieuwe vorm van informatievergaring. De onwennigheid met de nieuwe journalistieke collega's komt mooi naar voren in series als Homeland en House of Cards, waarin de internetjongens doorgaans als lichtgestoorde, wereldvreemde nerds met warrig haar en waanzinnige blik worden neergezet.

In elk geval gaat het bij Bellingcat om vasthoudende types. De speurtocht naar de namen van het Tweede Bataljon van de 53ste Luchtafweerraketbrigade duurde een jaar.

Verscholen in de eindeloze zee van informatie die is verzameld in de sociale media, bevindt zich ook info die een licht werpt op waarheden die anders bedekt waren gebleven. Het gaat altijd over de metadata die de uitbaters van de sociale media gebruiken om ons langzaam maar zeker om te vormen tot willoze consumenten. Maar je kunt dus bij Facebook en andere sociale media ook de duizenden puzzelstukjes verzamelen die samen een tot dan verborgen werkelijkheid blootleggen, zoals de route die een Russische vrachtwagen op een julidag in 2014 aflegde in het oosten van de Oekraïne.

Dat iedereen tegenwoordig foto's loopt te maken en die onmiddellijk op Instagram dondert, dat miljoenen mensen de meest onbenullige feitjes op Twitter gooien en dat ook suicide bombers het leuk vinden een Facebookpagina te hebben: dat alles kan knap irritant zijn. Maar het zorgt ook voor een transparantie die we nooit eerder hebben gekend en voor een ongekende hoeveelheid, zeg maar gerust een totale chaos aan gedetailleerde informatie.

In het Russische leger zal het nu wel verboden zijn foto's op Instagram te plaatsen, maar dat zal niet helpen. Het fenomeen dat ieder individu voortdurend als zender en ontvanger van informatie fungeert, gaat niet meer weg. Het zal alleen maar aan kracht winnen. Mark Zuckerberg zal niet rusten voor iedere wereldburger op Facebook zit. De achteloze gedachte ('Hé, een vrachtwagen met een raketlanceerinstallatie erop') zal verdwijnen en worden vervangen door onmiddellijke actie: mobiel pakken, foto maken, twitteren.

De mensen van Bellingcat tonen ons de toekomst - ook die van de journalistiek. Het is ouderwets zoeken naar een speld in de hooiberg; maar de hooiberg is honderd keer zo groot geworden en er liggen meer spelden in verborgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.