Nieuws Onderzoek Bellingcat

Bellingcat onthult naam van eerste separatist die vlucht MH17 doorgaf aan commandant

Het onderzoekscollectief Bellingcat is de identiteit op het spoor gekomen van de pro-Russische separatist die vlak voor het neerhalen van MH17 op 17 juli 2014 als eerste aan een rebellencommandant doorgaf dat er een vliegtuig in aantocht was.

Een pro-Russische separatist staat in juli 2014 naast de rampplek van MH17 bij het drop Grabovo. Beeld REUTERS

‘Er vliegt een vogeltje naar je toe’, meldde de man met de codenaam Najomnik (Huurling) aan zijn commandant Igor Bezler. Volgens Bellingcat is Najomnik in werkelijkheid Valeri Stelmach, de commandant van Bezlers troepen in Dzerzjinsk in het oosten van Oekraïne.

Uit het door de Oekraïense geheime dienst onderschepte telefoongesprek tussen de twee wordt duidelijk dat Stelmach niet wist om wat voor vliegtuig het ging. Bezler, ook wel bekend als ‘Bes’ oftewel Duivel gaf hem het advies het ‘hogerop’ te melden. Vier minuten later werd de Maleisische Boeing uit de lucht geschoten met een Buk-raketinstallatie die de Russen naar rebellengebied hadden gestuurd om de separatisten te helpen. Bij de ramp kwamen alle 298 mensen aan boord om.

Bellingcat onthulde eerder al dat de Buk-installatie afkomstig was van de 53ste luchtverdedigingsbrigade in het Russische Koersk. Ook onthulde het onderzoekscollectief de route die het gevaarte volgde naar het lanceergebied, even ten zuiden van de plaats Snizjne. De groep achterhaalde ook de identiteit van twee hoge Russische officieren die bij de operatie betrokken waren.

‘OM vervolgt vier mensen’

Via de nabestaanden van de slachtoffer van MH17 kwam woensdagochtend het nieuws naar buiten dat het Openbaar Ministerie vier mensen vervolgt voor het neerhalen van de vlucht. Ze worden verdacht van moord. Het proces moet op 9 maart volgend jaar beginnen. Onder de verdachten is Igor Girkin, de rebellencommandant in het oosten van Oekraïne. Het OM houdt om 1 uur vanmiddag een persconferentie.

Links: Igor Bezler, rechts: Valeri Stelmach, die het MH17-toestel als eerste waarnam. Beeld Bellingcat

Naar de kloten

Voor het eerst noemt Bellingcat in het nieuwe rapport ook Aleksandr Chodakovski, destijds de commandant van het machtige Vostok-bataljon, als een van de mensen die betrokken was bij het transport van de Buk. In een telefoongesprek meldt Sergej Doebinski (codenaam Chmoery oftewel Brompot), de man die om de Buk had gevraagd, dat Chodakovski hem enkele tanks had aangeboden om het konvooi met de Buk te begeleiden.

Foto van Buk-transport op 17 juli 2014 in de Oekraïense stad Makeevka, verstrekt door het Nederlandse OM en het onderzoeksteam JIT. Met deze Buk-installatie zou MH17 zijn neergehaald. Beeld AP
Aleksandr Chodakovski, voormalig commandant van het Vostok-bataljon. Beeld Bellingcat

Een ondergeschikte van Chodakovski met de bijnaam San Sanytsj – volgens Bellingcat Aleksander Aleksandrovitsj Semjonov – liet Doebinski vervolgens weten waar hij de Buk-installatie moest parkeren voor het escorte: vlakbij een militaire basis van het Vostok-bataljon aan de rand van Donetsk. Kennelijk deed hij dat in opdracht van Chodakovski. Eerder had Doebinski hem gezegd snel een Buk te sturen, ‘anders gaan we hier naar de kloten’. 

Enkele dagen na de ramp met MH17 vertelde Chodakovski aan een verslaggever van Reuters dat de rebellen de beschikking hadden over een Buk, maar dat Oekraïne de schuld droeg voor de ramp omdat ze doorgingen met hun luchtaanvallen op de rebellen, ook al wisten ze dat die een Buk hadden. Later zei Chodakovski dat de Reuters-verslaggever hem verkeerd had geciteerd.

In een vraaggesprek met de Volkskrant bevestigde Chodakovski later dat er een Buk voor de rebellen onderweg was vanuit Loehansk, maar dat die nog niet ter plaatse was toen MH17 neerstortte. Vervolgens stuurden de rebellen ‘de Buk haastig terug om te voorkomen dat zij de schuld zouden krijgen’. Later trok hij die bewering weer in.

Zwarte dozen

Chodakovski zou volgens Bellingcat na het neerstorten van MH17 ook hebben geprobeerd de hand te leggen op de zwarte dozen met de vluchtgegevens uit het toestel, zodat de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) die niet in handen zou krijgen. Volgens Chodakovski had Moskou daarom gevraagd. ‘Neem alles wat je vindt mee, zodat andere partijen het niet kunnen krijgen. Niemand die komt, ook de OVSE of anderen niet’, draagt hij een ondergeschikte op. Hij veegt het hoofd van het ministerie voor Noodtoestanden, die hem vraagt of de zwarte dozen misschien oranje zijn, de mantel uit: ‘Hoe moet ik dat nu weten? Dat moet jij weten!’ Vervolgens zegt hij: ‘Verberg verdomme alles! Ze kunnen op allerlei manieren vermomd zijn..’ Uiteindelijk besloot de leiding van de Volksrepubliek Donetsk (DNR) de zwarte dozen toch over te dragen aan het onderzoeksteam.

Bellingcat heeft ook de identiteit achterhaald van een ondergeschikte van Doebinski met de codenaam Gjoerza of Kalief, die zich bij het konvooi van de Buk-installatie zou voegen. Het gaat om Oleg Poelatov, het hoofd van de 2de afdeling van de Volksrepubliek-inlichtingendienst GROe DNR (verkenning en speciale operaties). Uit berichten die Poelatov zelf op de sociale media zette, blijkt dat hij op de dag dat MH17 werd neergeschoten vlakbij de lanceerinstallatie was. 

Bellingcat concludeert dat er drie groepen separatisten betrokken waren bij de ramp met MH17:

1. De GROe DNR, de inlichtingendienst van de Volksrepubliek Donetsk (DNR), onder leiding van Sergej Doebinski. Hij stond te trappelen om een Buk, waarmee de separatisten ten zuiden van Snizjne zich zouden kunnen beschermen tegen Oekraïense gevechtstoestellen en had de regie over het vervoer. Doebinski was ook betrokken bij de operatie om de Buk na het neerschieten van MH17 weer haastig terug te dirigeren naar Rusland. Zijn mannen, onder wie Oleg Poelatov (Kalief), waren ook verantwoordelijk voor de bewaking van de Buk rond de tijd dat het MH17-toestel vanaf een veld ten zuiden van Snizjne werd neergeschoten.

2. De Bezler Groep, de eenheid onder bevel van Igor Bezler, die vanuit Horlivka opereerde. Zijn mannen lieten de oplegger met de Buk passeren langs hun controleposten op weg naar Donetsk. Vandaar zette die weer koers naar Snizjne. Bezlers ondergeschikte Valeri Stelmach tipte de leiding dat er een vliegtuig in aantocht was.

3. Het Vostok-bataljon van Aleksander Chodakovski. Alles wijst erop dat Chodakovski van de komst van de Buk wist, ook al ontkende hij dat later. Hij bood zelfs een escorte van tanks aan voor het Buk-konvooi en probeerde later de zwarte dozen van MH17 uit handen van de OVSE te houden.

Als minister van Defensie van de DNR stond de Rus Igor Girkin, ook wel bekend als Igor Strelkov, boven deze drie groeperingen. Volgens Bellingcat moet hij dan ook van de operatie op de hoogte zijn geweest. In ieder geval is er een afgeluisterde opname die bewijst dat hij betrokken was bij het wegmoffelen van de Buk na het neerschieten van MH17.

Igor Girkin, minister van Defensie van rebellenrepubliek DNR. Beeld Bellingcat

Meer lezen over de ramp met MH17 en het onderzoek van Bellingcat

Nederland en Australië stelden Rusland vorig jaar aansprakelijk voor het neerhalen van MH17. Voor de twee landen staat nu ‘onomstotelijk vast’ dat er een directe link is tussen het Russische leger en de BUK-raket waarmee het passagiersvliegtuig bijna vier jaar geleden werd neergeschoten. ‘We zullen niet rusten tot de daders zijn gepakt.’

De Russische oppositiekrant Novaja Gazeta heeft onlangs documenten in handen gekregen die bevestigen wat onderzoekscollectief Bellingcat eerder al vaststelde: Russische betrokkenheid bij het transport van de Buk-installatie waarmee vijf jaar geleden vlucht MH17 werd neergeschoten boven rebellengebied in Oekraïne. 

Bellingcat was er eerder ook al in geslaagd om de identiteit te achterhalen van een Rus die rechtstreeks betrokken was bij het vervoer van de Buk-raketinstallatie: de 51-jarige Oleg Vladimirovitsj Ivannikov, die tot voor kort als officier bij de militaire inlichtingendienst GROe werkte. Wie is Oleg Ivannikov?

Rusland heeft altijd elke betrokkenheid bij de ramp met MH17 ontkend. Maar de verdedigingslinie wordt dunner en dunner. De beweringen ontleed.

Correspondent Olaf Koens reisde een dag na de ramp met MH17 af naar het gebied waar het toestel neerstortte. Daar bracht hij de nacht door met de reddingswerkers, tussen wrakstukken en lichamen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden