BELLEN MET...THEO KOELÉ

Bellen met Theo Koelé: ‘Voor hetzelfde geld zit Bibi er volgend jaar nog’

Voor de derde keer binnen een jaar gaat Israël naar de stembus. Zowel premier Bibi Netanyahu als oppositieleider Benny Gantz is het niet gelukt een regering te vormen. We bellen met Israël-specialist en oud-correspondent Theo Koelé. 

De drie politieke hoofdrolspelers in Israël, van links naar rechts: oppositieleider Benny Gantz, Avigdor Lieberman en premier Netanyahu. Beeld REUTERS

Dit is toch vrij uniek voor Israël: drie verkiezingen in zo’n korte tijd.

‘Zeker. Dit is nooit eerder voorgekomen in de 70-jarige geschiedenis van de staat Israël. In het verleden lukte het de grootste partijen altijd wel om een coalitieregering te vormen. Maar Netanyahu slaagde er nu over rechts niet in om door te regeren en Gantz faalde bij het vormen van een liberaal kabinet. De andere belangrijke politieke leider, Avigdor Lieberman, had een van hen kunnen helpen maar hij is voorstander van een eenheidsregering, een ‘grote coalitie’.

‘Een minderheidsregering was ook geen optie, omdat Lieberman er niets voor voelde om zijn gedoogsteun te geven. Hij moet niets hebben van de religieuze partijen die Netanyahu steunen. Hij vindt hun invloed op de samenleving te groot. Omgekeerd wilde hij een kabinet van Gantz niet gedogen, omdat deze dan de steun zou krijgen van de Arabische partijen.’

Ik begrijp dat er nog één mogelijkheid is om nieuwe verkiezingen te voorkomen. Wat houdt die in?

‘In de komende 21 dagen kunnen de parlementariërs iemand uit hun midden nomineren om een regering te vormen. De bal ligt dus nu bij de voorzitter van het parlement. Maar dit is geen voor de hand liggende optie. Niemand is hiertoe in staat, zo is de afgelopen weken wel gebleken. De president zal dus geen andere keuze hebben dan het uitschrijven van nieuwe verkiezingen, mogelijk in maart.’

Maar een nieuwe gang naar de stembus zal toch helemaal niets oplossen?

‘De opiniepeilingen wijzen inderdaad uit dat Netanyahu’s rechtse Likoed en de nieuwe centrumpartij Blauw en Wit van oud-generaal Gantz elkaar weer niet veel zullen ontlopen. Een herhaling van zetten dreigt dus. Er wordt nu aan gedacht om de stemplicht in te voeren. Als meer mensen gaan stemmen, zo is de theorie, dan kan dit ervoor zorgen dat een van de partijen de overhand krijgt.’

Premier Netanyahu dinsdag tijdens een bezoek aan Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Beeld EPA

Er volgt dus nu een periode van instabiliteit?

‘Klopt. In een land nota bene waar de veiligheid steeds onder druk staat. Israël is geen land dat dagelijks soebat over koopkrachtplaatjes, maar over de gevaren waaraan het constant blootstaat. De ene dag worden raketten vanuit Gaza op de Israëliërs afgevuurd, de andere dag moeten ze de dreiging van Hezbollah in Libanon en van Syrië en Iran het hoofd bieden. Deze situatie maakt het zoeken van een oplossing voor de politieke onzekerheid urgenter.’

Netanyahu kampt deze dagen ook met een ander probleem: een mogelijke vervolging door het OM.

‘De openbare aanklager beslist binnenkort, mogelijk in december, of Netanyahu aangeklaagd wordt wegens fraude, machtsmisbruik en omkoping in een aantal corruptiezaken. Hij hoeft volgens de wet niet af te treden. Een van zijn voorgangers, Ehud Olmert, deed dat ooit wel. Maar Netanyahu heeft laten doorschemeren dat hij niet zal opstappen. Als hij inderdaad  wordt aangeklaagd, zal er wat druk zijn vanuit de Likoed op Netanyahu. Maar tot nu toe heeft hij de partij goed in het gareel kunnen houden. Netanyahu heeft geen kroonprins. Hij is de grote man.’

Kortom, Israël gaat een periode van onzekerheid tegemoet.

‘Klopt. Alles is nu mogelijk. Voor hetzelfde geld zit Netanyahu er volgend jaar nog als premier. In juli doorbrak hij het record, dat op naam stond van vader des vaderlands David Ben-Goerion, van langstzittende premier. De verkiezingsuitslagen laten steeds zien dat hij nogal wat steun heeft onder de bevolking. Hij profileert zich als ‘Mr. Security’, de man die waakt over de veiligheid van Israël. Zelfs tegenover oud-generaal Gantz wist hij zich bij de laatste verkiezingen staande te houden. Dat zegt heel wat.’

Oud-generaal Benny Gantz slaagde er ook niet in om een nieuwe regering te vormen. Hij voelt niets voor een grote coalitie met Netanyahu.Beeld AFP

Complexe verkiezingen

De hoofdrolspelers in de nieuwe Israëlische verkiezingen blijven ongewijzigd: het draait allemaal om de overlever Netanyahu, de uitdager Gantz en de ‘kingmaker’ Lieberman.

Netanyahu strijdt ondertussen niet alleen met mede-politici, ook heeft hij het aan de stok met politie en justitie. Hij wordt verdacht van omkoping en fraude. Niks aan de hand, meent hijzelf. Het onderzoek hiernaar noemde hij vorig jaar: ‘vooringenomen, extreem, vol gaten, zoals een Zwitserse kaas’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden