checkpoint coronabelgische grens

Belgische grenswacht waant zich bij Berlijnse Muur

Het nieuwe normaal: betonblokken op de grens met België.Beeld Remco Andersen

Deze lente reist Volkskrant-verslaggever Remco Andersen langs de gesloten binnengrenzen van Europa. Tussen Nederland en België worstelt de grenswacht met de regels.

Wie wandelend vanuit het Brabantse grensgehucht Strijbeek denkt België in te komen, stuit al snel op een onbuigzame grensbewaker. Zelfs op een moederziel verlaten fietspad hebben de Belgen aan de grens een betonblok neergezet: wees gewaarschuwd. Menselijke grenswachten zijn niet in beeld, maar ineens gaat er vanuit de zacht ruisende bomen toch een milde dreiging uit: als iemand over het betonblok klautert, springt er dan een agent tevoorschijn die papieren eist?

Het nieuwe normaal betekent dat Europa potdicht zit. Voor buitenstaanders, maar ook voor Europeanen zelf. Het is in principe tijdelijk, om de nationale volksgezondheid te beschermen; vrijwel elk land vindt zijn eigen aanpak beter dan die van de buurlanden. Maar voor een Belgische politieman – die anoniem wil blijven omdat hij niet met de pers mag praten – die dezer dagen Nederlanders en zijn eigen landgenoten moet tegenhouden, roept het herinneringen op aan de donkerste tijden van Europa.

Berlijnse Muur

‘Het is misschien wat overdreven, maar dan denk ik toch aan de periode van de Berlijnse Muur. Een verdeeld Europa. De volksgezondheid is natuurlijk belangrijk, en de tijd zal uitwijzen welk land het bij het rechte eind had, maar al die boetes en regels hoeven van mij niet zo.’

Hij staat bij een provinciale weg net onder Breda. De A16 bij Hazeldonk wordt alleen richting België gecontroleerd, de N-wegen in beide richtingen. En nee, zegt deze agent: er ligt niemand in de bosjes bij de karrenpaden te wachten met een verrekijker en een fluitje. Maar wie zich zonder geldige reden langs zo’n grens weet te wurmen, richting België of andersom, kan als hij gepakt wordt een boete tegemoet zien van 250 tot 4.000 euro (zie kader, red.).

Beeld de Volkskrant

Er zijn aardig wat geldige redenen: vrachtvervoer, mensen die wonen of werken over de grens, medische behandelingen die vóór de coronacrisis waren ingezet, mantelzorg, co-ouderschap, journalisten. Maar in de praktijk staat deze agent de godganse dag verhalen aan te horen van mensen die net buiten de regels vallen en toch vinden dat ze de grens over mogen. Dan moet de agent maar raden of ze waarheid spreken, en besluiten of hij zijn discretionaire bevoegdheid toepast.

‘We hebben nu de instructie om mensen met een duurzame relatie aan de andere kant van de grens door te laten’, zegt de agent. Hij port met zijn linkerduim in zijn borstkas. ‘En ik moet daarbij naar eigen inzicht handelen; u moet mij overtuigen. Moet ik dan een rijbewijs vragen? Een pikante foto? Het zijn mijn zaken niet om in uw privéleven te snuffelen. En als iemand uit België zegt dat hij zijn zieke paard in Nederland komt verzorgen, moet ik hem dan door een anonieme wagen laten volgen om te kijken of het waar is? Ik laat die mensen door. Maar anderen doen dat niet.’

Remco Andersen reist deze lente langs de binnengrenzen van Europa.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Gelijke gevallen

Inderdaad, zegt hij: volstrekt arbitrair. En dat zouden we niet meer doen in Europa, waar de regels voor elke paal die in de grond geslagen wordt glashelder op papier uiteengezet zijn, en waar mensen in gelijke gevallen gelijk zouden worden behandeld.

Ondertussen fietsen veel Nederlanders dit zonnige weekend doodgemoedereerd België in langs de rivier de Mark, even verderop. Een viertal zestigers uit Breda is juist in conclaaf over de betekenis van het betonblok op het fietspad, en de mogelijke consequenties van het negeren van dat betonblok, als een bevriende nordic walker voorbij beent, zomaar België in. De Nederlandse vrouw blijkt onlangs verhuisd naar België, en verzekert dat de Belgische politie alleen auto’s controleert. Wie het betonblok langs de fiets- en wandelpaden negeert, wordt volgens haar geen strobreed in de weg gelegd.

De Bredanaren besluiten toch om te keren, hun aftocht geleid door een lid van het gezelschap dat geen boete zegt te willen riskeren voor deze onzin. Bovendien zijn toch alle terrasjes aan de naburige Belgische Dreef gesloten. Op het fietspad terug richting Breda foetert zijn vrouw: ‘Alsof een betonblok het coronavirus helpt bestrijden.’

Vierduizend euro boete?!

De Nederlandse regering waarschuwt op rijksoverheid.nl dat ‘niet-essentiële reizen’ van en naar België bestraft kunnen worden met ‘een boete tot € 4.000 of maximaal 3 maanden gevangenisstraf.’ De Belgische federale politie bevestigt dit maximum, conform art 187 van de Wet op de Civiele Bescherming.

‘Welnee,’ zegt de woordvoerder van het Belgische ministerie van Binnenlandse Zaken, gevraagd of de fietsers uit Breda daadwerkelijk bijna 4.000 euro kwijt waren (of de cel in gingen). ‘Dit is een wettelijk maximum. We zijn redelijke mensen, en dit is geen heksenjacht op Nederlanders. De boete is in de praktijk 250 euro, voor Nederlanders en voor Belgen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden