België worstelt met solidariteit

AMSTERDAM Het begon allemaal met de Toshiba-boys: drie vlotte medewerkers van de latere premier Jean-Luc Dehaene, die tijdens de staatshervorming van 1988 de eerste draagbare computers (toevallig van Toshiba) hadden....

Maar 22 jaar later is de financieringswet nog steeds een knelpunt, ook in de huidige regeringsvorming. Vorige week nog wilde de Waalse preformateur Elio Di Rupo de onderhandelingen stopzetten, nadat de Vlaamse partijen de financieringswet weer op de agenda hadden geplaatst.

Op aandringen van de koning begon Di Rupo zaterdag dan toch gesprekken over de wet. Maar volgens Belgische media stonden de Vlaamse en Waalse politici maandag diametraal tegenover elkaar, terwijl Di Rupo vandaag wil ‘landen’.

De Vlaamse partijen willen de financieringswet grondig hervormen, omdat die volgens hen ‘perverse effecten’ heeft. Doordat de deelstaten minder geld krijgen naarmate ze het economisch beter doen, hebben de armere gewesten – Wallonië en Brussel – geen enkele prikkel om naar meer welvaart te streven.

Het Vlaamse modewoord is ‘responsabilisering’: de gewesten en gemeenschappen moeten verantwoordelijk worden voor hun eigen inkomsten en uitgaven. In plaats van de huidige wet, waarbij de deelstaten uit de Belgische schatkist worden gefinancierd (zie kader), willen ze dat Vlaanderen, Wallonië en Brussel hun eigen belastingen innen.

Maar de Franstalige partijen zijn tegen. Als armere gewesten willen Wallonië en Brussel de Belgische solidariteit zo veel mogelijk in stand houden, en de huidige financieringswet wordt als enige garantie gezien op een solidaire verdeling van het geld.

Nochtans beseffen ook de Franstalige politici dat de huidige wet niet houdbaar is. De staatskas wordt immers langzaam leeggezogen. In goede tijden is beslist dat de geldstromen naar de deelstaten jaarlijks stijgen. Maar in slechte tijden, zoals nu, is dat problematisch, bijvoorbeeld door de vergrijzing en de staatsschuld.

Daarbij komt dat de wet hopeloos ingewikkeld is. In de Wetstraat wordt gegrapt dat als de bedenkers overlijden, niemand in staat is de wet toe te passen. ‘De Toshiba’s stelden Dehaene in staat met formules te komen die nog ingewikkelder waren dan hij gewoonlijk al bedacht’, zei een Franstalige politicus onlangs in De Standaard. ‘We snapten er niets meer van.’

In het weekeinde stelde Di Rupo een uitweg voor, in de vorm van een studiecommissie van de Belgische Nationale Bank. De Vlaamse politici gingen niet akkoord, omdat ze eindeloos uitstel vrezen. De kans is dan ook groot dat de regeringsvorming niet over Brussel-Halle-Vilvoorde, maar over de financieringswet struikelt.

De werking van de financieringswet
De gewesten en gemeenschappen heffen nauwelijks eigen belasting. Driekwart van hun budget krijgen ze uit de staatskist. Dat geld, uit nationale belastingen, wordt verdeeld volgens de financieringswet van 1989 (aangepast in 1993 en 2001).

Die bepaalt dat de in Vlaanderen, Wallonië of Brussel geïnde belastingen niet evenredig gaan naar de Vlaamse, Waalse en Brusselse regering, maar gecorrigeerd worden op basis van ondermeer armoede, werkloosheid en leerlingenaantal. In de praktijk gaat er een ‘solidariteitsbijdrage’ van Vlaanderen naar Wallonië en Brussel.

Volgens Vlaamse politici is er sprake van ‘oversolidariteit’: Vlaanderen betaalt de meeste belastingen per inwoner, maar krijgt er het minste per inwoner terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden