België wist dat Brussel een doelwit was

Brussel is al jaren het brandpunt van Europees terrorisme. De kritiek op de Belgische inlichtingendiensten is hard.

Op het Brusselse Beursplein worden met krijt leuzen en boodschappen van steun en liefde geschreven, bloemen neergelegd en kaarsen aangestoken. Hiermee tonen mensen hun solidariteit met de slachtoffers van de aanslagen in Brussel.Beeld anp

1. Is Brussel als doelwit een verrassing?

Nee, sinds de schietpartij in het Joods Museum (mei 2014) door de Franse jihadist Mehdi Nemmouche, waarbij vier doden vielen, houdt België rekening met een grootschalige aanslag in de hoofdstad. Brussel is al enkele jaren een brandpunt te noemen van Europees terrorisme: de Franse aanslagen van november zijn er voorbereid en een flink aantal daders dat toesloeg bij de terrassen van Parijs, kwam uit het Brusselse milieu.

België telt per hoofd van de bevolking verreweg het hoogste aantal Syriëstrijders van Europa: 451 in totaal, van wie er zeker 117 zijn teruggekeerd en enkele tientallen zijn omgekomen. Van de strijders komt een kleine tweehonderd uit Brussel en omgeving.

2.Waren de Belgische autoriteiten dan niet voorbereid?

Het hoofd van de Belgische inlichtingendienst Staatsveiligheid, Jaak Raes, zei zondag op de Belgische tv dat 'waakzaamheid' geboden was, ook al was Salah Abdeslam (een van de coördinatoren van de aanslagen in Parijs) opgepakt. Federaal procureur Fédéric van Leeuw noemde de recente vondst van 'zware oorlogswapens' een 'reden tot bezorgdheid'. 'Het is duidelijk dat die hier niet waren voor een picknick.'

Zolang niet duidelijk is of de aanslagen van dinsdag gepleegd zijn door het netwerk waartoe Abdeslam behoorde, is het moeilijk te zeggen wat het vervelendste scenario is. Of de Belgische autoriteiten hebben de aanslagen zien aankomen, maar waren te laat; of de explosies op Zaventem en in metrostation Maalbeek kwamen als een volledige verrassing.

3.Staan de Belgische veiligheidsdiensten goed aangeschreven?

Na Parijs beklaagden Franse inlichtingenmensen, veelal anoniem, zich over de vermeende nalatigheid van de Belgische veiligheidsdienst. 'Veel van deze jihadisten waren bekend in Brussel. Iemand heeft duidelijk zitten blunderen', zei oud-topman Alain Chouet van de Franse inlichtingendienst DSGE. De veiligheidscontroles op de luchthaven van Charleroi noemde hij ondermaats. In internationale media kreeg België het overtrokken etiket 'failed state'.

Inlichtingendienst Staatsveiligheid, de Belgische pendant van de AIVD, staat bekend als zeer gesloten. Een website is er niet. De wet op de informatievoorziening is zo streng dat veel politiekorpsen geen toegang hebben tot de dossiers, schrijft onderzoeksjournalist Lars Bové in zijn vorig jaar verschenen boek De geheimen van de Staatsveiligheid. Vorig jaar waren volgens Bové vijf van de 570 medewerkers belast met de veiligheid van vliegveld Zaventem.

Een medewerker bekende anoniem aan BuzzFeed dat hoewel het budget de laatste tien jaar omhoog is gegaan van 24- naar 42 miljoen euro, de Belgen niet zijn toegerust om de honderden extremisten in het land voortdurend te monitoren. De dienst heeft zo'n 150 analisten extra nodig. Ook is er een notoir tekort aan medewerkers met kennis van Arabisch.

Eerdere aanslagen

Kerst 2007 Terreuralarm legt Brussel plat. De politie vermoedt een gewapende ontsnapping uit de gevangenis van extremist Nizar Trabelsi.

24 mei 2014 Ex-Syriëstrijder Mehdi Nemmouche schiet in het Brusselse Joods Museum vier mensen dood.

15 januari 2015 In de Waalse stad Verviers wordt, een week na de aanslag op Charlie Hebdo, een groep terroristen opgepakt vanwege plannen aanslagen te plegen op agenten. Twee van hen komen bij de actie om.

21 augustus 2015 Een aanslag van Ayoub el-Khazzani in een rijdende Thalys wordt verijdeld door passagiers. Hij is opgestapt in Brussel.

13 november 2015 Bij een reeks aanslagen in Parijs komen 133 mensen om. Vingers wijzen naar de Brusselse wijk Molenbeek waar drie daders woonden.

4. Herkent de politie inmiddels tekenen van radicalisering?

Dat valt te betwijfelen. Onlangs bleek de antiterreureenheid van de politie al in juli 2014 een tip te hebben gekregen over de broers Abdeslam. Toen al was sprake van contacten met Abdelhamid Abaaoud, ook wel het brein achter de Parijse aanvallen. De broers werden in februari 2015 ondervraagd en daarna weer vrijgelaten.

Preventie op lokaal niveau, waarmee politie en gemeente zijnbelast, is een erkend probleem. 'Er zijn te veel onbekende vreemdelingen op Brusselse bodem', zei minister van Justitie Koen Geens (CD&V) in november. Wijken als Molenbeek en Schaarbeek zijn geliefde uitvalsbases voor extremisten - Molenbeek zou een reputatie genieten als 'bazaar' voor vuurwapens.

'België loopt op dit punt achter', zegt terrorismedeskundige Rik Coolsaet van de Universiteit Gent. 'Preventie is een taak voor de Vlaamse of Waalse overheid, niet voor het federale Belgische bestuur. Er is een wildgroei aan deradicaliseringsprogramma's, maar die zijn niet op elkaar afgestemd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden