België prijst zich met hoge lonen meer en meer uit de markt

De relatief sterke stijging van de loonkosten doet steeds meer Belgische bedrijven de das om. Maar hoe pak je dat probleem aan, als je het zelfs niet eens wordt over de cijfers?

BRUSSEL - Haar vader richtte het bedrijf op en maakte het groot. Haar zus en zij maken zich klaar om hem op te volgen. 'Maar een derde generatie directeurs komt er niet', zegt Nathalie Nijs, plaatsvervangend CEO van het Belgische voedingsbedrijf Incopack. 'Wij blijven voortploeteren tot het einde, maar na ons is het gedaan.'

Ze klinkt bitter, dat beseft de 36-jarige Nathalie Nijs zelf ook. Maar het moet haar van het hart. Haar vader heeft zo hard gewerkt: in 1988 zette Gilbert Nijs een slagroomfabriek op, die hij wist uit te bouwen tot een bloeiend bedrijf. Hij stapte vervolgens in de toet-jes, melkdrankjes, melkpoeder en diepvriesproducten en draait nu jaarlijks 170 miljoen euro omzet. Niet slecht voor een eenvoudige jongen uit Belgisch Limburg.

Dochters Nathalie en Christine waren van jongsaf voorbestemd om het bedrijf van hun vader over te nemen. 'Dat zit bij ons ingebakken', zegt Nathalie, die sinds 2001 in het familiebedrijf werkt. Haar zus volgde drie jaar later. 'Wij doen dit uit fierheid, omdat we gezien hebben wat ons vader er voor over had. We willen voortzetten wat hij heeft opgebouwd. Maar daarna is het over.'

Versta haar niet verkeerd: Nathalie Nijs doet haar werk met plezier en ze zal zich voor het familiebedrijf blijven inzetten tot de laatste snik. 'Maar zoals het nu gaat, dat kan geen dertig jaar meer duren. Onze winstmarge is in twintig jaar zo'n beetje gehalveerd. We blijven doorgaan zolang het gaat, maar op de lange termijn zie ik geen mogelijkheid meer om rendabel te blijven.'

De reden: de Belgische loonkosten, de hoogste in de eurozone. Incopack ligt in Belgisch Limburg, vlakbij de Nederlandse en de Duitse grens. Aan de overkant van die grens hebben concurrenten als FrieslandCampina het een stuk makkelijker: de energieprijs ligt er lager en ze betalen minder milieuheffingen en belastingen. 'Als je alles optelt', zegt Nathalie, 'maakt dat een enorm verschil.'

Vader Gilbert, nog steeds de stuwende kracht binnen het bedrijf, publiceerde onlangs een veelbesproken open brief. 'In België kost een werknemer mij gemiddeld 50.000 euro', schreef hij, 'terwijl mijn grootste concurrent in Duitsland daar 40.000 euro voor moet betalen. Met 350 werknemers betekent dat jaarlijks 3,5 miljoen euro minder voor investeringen. Geef me de loonkosten van Duitsland en ik bouw elke vier jaar een nieuwe fabriek.'

Gilbert Nijs is lang niet de enige Belgische ondernemer die zich beklaagt over de hoge loonkosten. Het afgelopen jaar ging er geen dag voorbij zonder lezersbrieven in kranten, openbare klachten of petities van wanhopige bedrijfsleiders.

Nu klagen ondernemers natuurlijk wel vaker over de omstandigheden in het land waarin ze hun bedrijf overeind moeten zien te houden, maar dit keer lijken ze zeker een punt te hebben. In 2013 gingen in België meer dan tienduizend bedrijven failliet, een absoluut record, en de werkloosheidscijfers pieken. Buitenlandse investeerders laten België steeds vaker links liggen en een stijgend aantal ondernemers overweegt het land te verlaten.

Als reden voor het vertrek wijzen ze naar de loonkosten: sinds 1996 zijn die in België 10 procent meer gestegen dan in de drie buurlanden Duitsland, Frankrijk en Nederland. Per uur moeten Belgische bedrijven hun werknemers 16 procent extra betalen. De Belgen compenseerden dat lange tijd door hun hogere productiviteit, maar ook die productiviteitsstijging is aan het afvlakken.

In de politiek gingen de ogen open toen België in juni naast twee buitenlandse investeringen greep, ten voordele van Nederland. 'We denken altijd dat het gaat om concurrentie met China, maar ook met buurland Nederland bedraagt het verschil in loonkosten al 20 procent', zei de Vlaamse minister-president Kris Peeters toen in een reactie. 'Dat is niet meer houdbaar. We moeten alles doen om het gat dicht te rijden.'

De regering besloot de lonen te bevriezen, maar in een land met automatische loonindexering heeft dat niet veel effect. Ze riep op tot een 'relanceplan' en een 'competitiviteitspact', maar raakte het niet eens over de inhoud. En ze beloofde de loonkloof met Duitsland, Frankrijk en Nederland tegen 2018 te hebben weggewerkt, maar verzuimde erbij te vertellen hoe.

Bijzonder pijnlijk is dat de partijen voortdurend kibbelen over de omvang van het probleem. Volgens werkgevers bedraagt de loonhandicap met de buurlanden 16 procent, hetgeen door economen ook bevestigd wordt. Maar volgens de regering bedraagt de kloof in werkelijkheid 5 procent, en volgens de in België nog steeds zeer machtige vakbonden slechts 0,5 procent.

Jo Libeer, bestuurder van de Vlaamse werkgeversorganisatie Voka, ergert zich aan het gegoochel met cijfers. De Belgische overheid heeft zoveel subsidies, aftrekposten en kortingen dat niemand er nog wijs uit wordt. 'We hebben een vereenvoudigingsoperatie nodig', zegt Libeer. 'De algemene competitiviteit in België herstellen, in plaats van nichemaatregelen en uitzonderingsposities.'

Libeer waarschuwt voor een sluipende delokalisatie: bedrijven plaatsen hun nieuwe investeringen in het buitenland of overwegen zelfs helemaal te verhuizen. Voor het Limburgse voedingsbedrijf Incopack is dat echter geen optie. 'Onze machines staan nu eenmaal hier', zegt Nathalie Nijs. 'Dertig kilometer verkassen betekent voor ons een veel te grote investering.'

Voor haar zit er voorlopig niets anders op dan voort te ploeteren, telkens weer creatieve oplossingen te bedenken om rond te komen en af en toe een kwade lezersbrief te schrijven. 'Roeien met de riemen die je hebt', zoals Nijs zelf zegt. Maar af en toe een beetje waardering, dat zou ze wel kunnen gebruiken.

'Wij zijn een exporterend bedrijf. We halen geld uit de ons omringende landen om hier welvaart te creëren. Maar zelfs dan krijg je in België geen steun. Ik voel me hier totaal niet gewaardeerd. Integendeel, ze komen alles afpakken. Ik heb soms het gevoel dat ze met honderd man tegelijk met zware kanonnen op ons aan het schieten zijn.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden