BELGIE Oude wijn in oude zakken

'EEN OUDE AAP kun je niet meer aanleren om een nieuwe smoel te trekken', zei Louis Tobback drie jaar geleden....

Tobback stond voor de schier onmogelijke opgave het verlies voor zijn bezoedelde partij te beperken. Nog één keer ging hij er vol tegenaan en hij slaagde ruimschoots voor zijn missie. Daarna trok hij zich terug als burgemeester van Leuven.

De socialistische voorzitter meende dat de tijd was gekomen voor een nieuwe generatie. Want zíjn generatie was te veel verbonden met de arrangeurpolitiek en dubieuze partijfinanciering. Zaken die vroeger heel gewoon waren, maar na alle schandalen niet meer van deze tijd werden geacht.

Tobback, de oude aap, kon en wilde geen nieuwe kunstjes leren.

Een jaar later barstte de affaire-Dutroux los en schudde het Belgische bestel op zijn grondvesten. In de straten werd luid om ingrijpende hervormingen geroepen. Politici van diverse pluimage reageerden met schuchtere pogingen een 'nieuwe politieke cultuur' tot stand te brengen, in de Wetstraat al snel afgekort tot NPC.

Tobback liet zich cynisch uit over alle plannen voor een NPC. Maar zijn commentaren werden vooral beschouwd als die van een éminence grise die reeds bezig was afscheid te nemen. Als partijvoorzitter had hij weliswaar achter de schermen de touwtjes nog stevig in handen. Maar had Tobback zelf niet gezegd dat de 'nieuwe generatie' het werk moest overnemen?

In de affaire-Dutroux groeide kamerlid Renaat Landuyt uit tot de belangrijkste spreekbuis van de Vlaamse socialisten, vooral in zijn functie als gezaghebbend lid van de enquêtecommissie die het falende onderzoek naar de kinderverkrachter onder de loep nam. Tot afgelopen vrijdag werd Landuyt dan ook getipt als opvolger van partijgenoot Vande Lanotte, die na de onachtzaamheid van twee Waalse rijkswachters in Neufchâteau het veld moest ruimen.

Maar sinds zaterdag is Louis Tobback weer terug op het hoogste politieke niveau. Hij is tot veler verrassing de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken en vice-premier geworden. Zondag kondigde Tobback al de eerste maatregelen aan: hij wil een vrijwillige schoonmaak van de top bij justitie en rijkswacht. Het is alsof hij wil zeggen dat ook daar een nieuwe generatie het werk moet overnemen.

De terugkeer van Tobback kan gerust een anachronisme worden genoemd. Uitgerekend in een tijd dat iedereen - ook de coalitiepartijen - in koor roept om ingrijpende hervormingen, betreedt de oude aap het politieke podium en probeert de show te stelen.

Maar moet die zet van de Vlaamse socialisten, ongetwijfeld onder druk van premier Dehaene, dan worden afgekeurd? De rentree van Tobback heeft in ieder geval duidelijk gemaakt dat de huidige regering vastbesloten is om aan de macht te blijven. Het tandem Dehaene-Tobback is ijzersterk en duldt geen tegenspraak. Beiden hebben de trekjes van een despoot en - het is erg genoeg om dat te constateren - zij zijn de leiders die het ontredderde land misschien toch nodig heeft. Bij gebrek aan beter, misschien.

Want welke alternatieven zijn er? De Vlaamse liberalen, de grootste oppositiepartij, hebben op een wel heel goedkope en populistische manier geprobeerd stemmenwinst te behalen uit de huidige vertrouwenscrisis. Bovendien is de VLD een verdeelde partij. Naast vernieuwers als voorzitter Guy Verhofstadt, zitten ook verstokte vertegenwoordigers van de oude arrangeurpolitiek zoals ex-voorzitter Herman de Croo.

Het Vlaams Blok kijkt reikhalzend uit naar spoedige verkiezingen en een nieuwe Zwarte Zondag. Paul Marchal heeft zijn partij helemaal geënt op de affaire-Dutroux en zal in de huidige omstandigheden ongetwijfeld enorm veel stemmen vergaren. Maar het Verdriet van België dreigt daarmee alleen maar groter te worden.

Want Marchal mist elementaire kennis over van alles en nog wat, zoveel is duidelijk. Met slechts one liners als 'meer aandacht aan slachtoffers van ontvoeringen en moorden' kan beter geen politiek worden bedreven.

Marchal lijkt door het verdriet om de moord op zijn dochter An en de massale publiciteit rond zijn persoon ook de verhoudingen enigszins uit het oog te hebben verloren. Tekenend was zijn eerste reactie op de ontsnapping van Dutroux afgelopen donderdag. Hij vond het vooral kwalijk dat híj niet als een van de eersten was ingelicht. De autoriteiten informeerden hem pas een uur nadat hij het nieuws al van een journalist had gehoord.

Vandaag wordt in de Belgische Kamer gestemd over drie moties van wantrouwen tegen de regering. Het is triest dat we in de huidige omstandigheden moeten concluderen dat het misschien maar beter is dat de regering-Dehaene aanblijft. Dat is inderdaad een conclusie die is gebaseerd op een vreemde kronkel. Want de vrees voor het Vlaams Blok vloeit juist voort uit het falen van de regering-Dehaene. Hoe meer de regering faalt, des te meer stemmen het Vlaams Blok en andere protestpartijen dreigen te halen. Is dat een argument om de regering de hand boven het hoofd te houden?

Het is niet anders.

Peter de Graaf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden