Opinie

'België is mislukt, dus Europa zal niet slagen'

Cultuurhistoricus Thomas von der Dunk ziet met lede ogen aan hoe de hoge heren in Brussel de realiteit uit het oog verliezen. 'Waarop baseren de heren het waandenkbeeld dat wat in twee eeuwen niet is gelukt in België, met twee volken die behalve de moedertaal vrijwel alles met elkaar gemeen hebben, wel in pakweg twee jaar zou kunnen met dertig volkeren die heel wat meer van elkaar verschillen?'

EU-president Van Rompuy op de laatste EU-top Beeld ANP

Indien Europa straks ontploft, is dat niet de wijten aan de eurosceptici, maar aan de toenemende wereldvreemdheid van de grootste eurofielen. Naarmate de oplossing van de economische crisis stroever verloopt, worden hun ideeën steeds driester en irreëler.

Met de toenemende roep om nog meer centralisatie creëert Brussel juist het neonationalisme dat de Europese Unie met de eigen oprichting terecht beoogde te bestrijden. De euro heeft, door de monetaire dwang die ervan uitgaat, nu al oude antipathieën tussen Noord en Zuid nieuw leven ingeblazen, en elke 'grote sprong voorwaarts' zal die slechts versterken.

De recente voorzet voor een soort oerknal van Daniel Cohn-Bendit en Guy Verhofstadt, met de intentie om de natiestaten in een Europese federatie te laten oplossen, is in dat opzicht levensgevaarlijk. Alleen door de sterke landen voor de schulden van de zwakke garant te laten staan, zou volgens hen de euro te redden zijn - en daarvoor moet alles wijken. Zelden zullen olifanten in hun vlucht naar voren zo blind door een eeuwenoude politieke porseleinkast zijn gedenderd als deze twee.

Transfer van Noord naar Zuid
Wat zij, net als Van Rompuy en Barroso met hun begrotingsunie, voorstaan, komt namelijk neer op een langdurige transfer van geld van Noord naar Zuid. Als tegenprestatie moet het Zuiden snel op grote schaal bezuinigen en hervormen, terwijl dat nu al tot ontwrichting en volksopstanden leidt. Die 'ruil' is daarmee gebaseerd op een illusie. Om een dreigende ontwrichting van het Zuiden te vermijden en tegelijk het steeds wantrouwiger electoraat in het Noorden te sussen, roept men nu dat Athene vooruitgang boekt, terwijl dat evident niet het geval is. Dit onvermogen tot hervormingen betekent dat het Noorden zeer lang voor het Zuiden zal opdraaien, en dat is electoraal in het Noorden onverkoopbaar.

Het cruciale punt: zo'n permanente financiële transfer is politiek alleen haalbaar als er een basaal gevoel van solidariteit en gemeenschappelijkheid bestaat. Dat is er wel in de Verenigde Staten, maar dat is er niet in Europa als geheel. Alleen binnen een aantal natiestaten is die bereidheid er intern, zoals in Duitsland waar de langdurige afdracht van het Westen aan het Oosten sinds 1990 overigens ook al massaal tot scheve gezichten bij de nettobetalers heeft geleid.

Juist nu zet de crisis zelfs bínnen een aantal staten de solidariteit onder druk, zoals in Schotland. In Spanje dreigt de nationale eenheid te bezwijken onder de weigering van het welvarende Catalonië om armere regio's te helpen. Ook voor Italië geldt zo'n 150 jaar na de nationale eenwording nog steeds het dictum van Cavour: eindelijk hebben we één Italië, nu graag ook nog Italianen.

Het sprekendste voorbeeld biedt België sinds de jongste gemeenteraadsverkiezingen. België vormt al jaren het soort transferunie dat Verhofstadt en Van Rompuy nu op Europees niveau voorstaan. De uitslag van de verkiezingen valt aan Vlaamse zijde maar op één manier te interpreteren: als een massale afwijzing daarvan.

Meer Europa, minder België
Dat maakt het feit dat uitgerekend twee Vlamingen het voortouw nemen bij een grote sprong in het duister, in de vorm van een veel nauwere politieke Europese unie, zowel verklaarbaar als onbegrijpelijk. Het is verklaarbaar omdat de Vlamingen en Walen er in eigen land samen steeds minder uitkomen: 'meer Europa' is een vluchtheuvel om 'minder België' te krijgen.

Tegelijk is daarmee die vlucht voorwaarts ook onbegrijpelijk, juist op grond van die eigen Belgische ervaring. Want als na 180 jaar Belgische staat het nationale solidariteitsgevoel nog zo onderontwikkeld is en de verschillen tussen Vlamingen en Walen zo onoverbrugbaar zijn dat ze anderhalf jaar nodig hebben om het over de opdeling van één kiesdistrict eens te worden, en als daardoor de Vlaamse partijgenoten van beide heren nu niet in staat zijn gebleken hun eigen Vlaamse electoraat van die noodzaak tot solidariteit met de Walen te overtuigen, dan zal dat tussen Vlamingen en Grieken pas echt onmogelijk zijn. Laat Van Rompuys echtgenote als raadslid in haar woonplaats nu ook nog sterk campagne tegen de Franstaligen gevoerd hebben: Van Rompuy zou om te beginnen zijn eigen vrouw moeten overtuigen.

Kortom: waarop baseren beide heren het waandenkbeeld dat wat in twee eeuwen niet is gelukt met twee volken die behalve de moedertaal vrijwel alles met elkaar gemeen hebben, wel in pakweg twee jaar zou kunnen met dertig volkeren die heel wat meer van elkaar verschillen?

Verhofstadt en Van Rompuy zouden niet alleen van het heden, maar ook van het verleden van hun eigen land moeten leren. Op het Verenigd Koninkrijk van Nederland en België rustte vanaf het begin in 1815 een zware hypotheek door het zogeheten amalgaam der schulden: het Noorden bracht een gigantisch tekort uit de tijd van de Republiek in, dat van het Zuiden bedroeg daarvan slechts 2 procent. Dat de zuinige Belgen niet erg genegen waren voor de voormalige spilzucht van de Nederlanders te dokken, is begrijpelijk. Na vijftien jaar is die unie toen dan ook alsnog uit elkaar geknald.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden