'België is geen mislukte staat'

Een land - België - staat in de beklaagdenbank. Premier Charles Michel wordt geconfronteerd met een spervuur aan kritische vragen. De persconferentie krijgt het karakter van een tribunaal, met de internationale pers als vasthoudende aanklager. Hebben de aanslagen van 22 maart niet bewezen dat het land de zwakste schakel is in Europa's strijd tegen de terreur, een gevaar voor zichzelf en zijn buurlanden? Michel moet alles op alles zetten om te voorkomen dat het imago van België het 33ste slachtoffer wordt in de tragedie.

Arie Elshout
Charles Michel, premier van België. Beeld ap
Charles Michel, premier van België.Beeld ap

Op een gegeven moment ziet de premier zich zelfs gedwongen in te gaan op de zwaarste aller beschuldigingen: dat zijn land een mislukte staat is. Het is een vernederende kwalificatie, die meestal gebruikt wordt voor landen buiten Europa waar anarchie en geweld heersen. Michel ontkomt er niet aan haar te weerspreken en zelf de vermaledijde woorden in de mond te nemen : 'Men kan niet zeggen dat onze staat een mislukking is.'

Het is twee weken geleden dat moslimterroristen zichzelf in Brussel opbliezen op de luchthaven van Zaventem en het metrostation Maalbeek. Er vielen 32 doden en 340 gewonden. Het metrostation ligt een paar honderd meter van het statige Residence Palace, waar Michel spreekt. Veel van de bloemen die voor de afgesloten metro-ingang liggen zijn vers, net als de herinnering aan die bloedige dag. Michel is naar de persconferentie gekomen met de boodschap dat het moeilijke dagen zijn. De slachtoffers, de spanningen tussen verschillende bevolkingsgroepen. Maar de terroristen krijgen ons niet klein, deze beproeving zullen Brussel en België sterker maken, zegt hij.

Bezorgd over reputatie

Michel zegt 'zeer bezorgd' te zijn over de reputatie van zijn land. Hij is voorbereid op de kritiek, die overigens ook van de Belgische bevolking komt. Bijna elke keer als hij het heeft over dingen die België niet goed heeft gedaan, zoekt hij dekking bij de ervaringen van andere door terrorisme getroffen landen, zoals Amerika, Spanje, Engeland en Frankrijk. 'Natuurlijk als er een aanslag is, is er iets misgegaan. Dat geldt ook voor andere landen.' Die verwijzing naar 'andere landen' wordt de mantra van de middag.

De radicalisering van moslimjongeren 'is er niet alleen in België'. De daders waren al eerder opgemerkt zonder dat preventief werd ingegrepen. 'Dat is ook bij aanslagen buiten Brussel gebeurd.'

Succesverhalen en mislukkingen

'Er is de situatie voor en na 22 maart. We zullen lessen moeten trekken, net als de Verenigde Staten deden na 11 september'. Het is duidelijk: Michel verzet zich elke vorm van Belgische exceptionalisme als het om terreurbestrijding gaat. 'Ik aanvaard niet dat één land wordt neergezet als de slechtste leerling. In alle landen zijn succesverhalen en mislukkingen.'

Daarmee heeft Michel gelijk. Maar hij kan in de zaal niet het gevoel wegnemen dat België een geval apart vormt. Politiediensten werken niet samen, de inlichtingendienst is te klein, politici wuiven veel weg en de door de taalgrens ingegeven decentrale staatsstructuur is te complex om heel effectief te zijn.

De premier zegt dat een staatshervorming niet de magische oplossing en wijkt uit naar Europa. Als hij pleidooien herhaalt voor een Europese FBI, een striktere bescherming aan de buitengrenzen en meer uitwisseling tussen de EU-lidstaten, vraagt een journalist hem waarom hij steeds over Europa of andere landen spreekt. Is dat om het niet over België te hoeven hebben?

Premier Charles Michel en minister-president van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering Rudi Vervoort. Beeld epa
Premier Charles Michel en minister-president van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering Rudi Vervoort.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden