België beleeft Copernicaanse revolutie

Nu de deelstaten het initiatief naar zich hebben toegetrokken bij de Belgische formatie, brokkelt België opnieuw een stukje af.

Informateur Bart De Wever (N-VA) brengt vandaag bij koning Filip zijn eindverslag over de Belgische regeringsvorming uit. Niemand die durft te voorspellen hoe het daarna verdergaat. Na de onverwachte wending van vorige week staat het Belgische formatieproces volledig op zijn kop. Slechts één ding is zeker: België brokkelt opnieuw een stukje af.


Een Copernicaanse revolutie, zo noemen de Belgen de verrassende ommezwaai in hun regeringsformatie. Zoals de astronoom Copernicus ontdekte dat de zon niet rond de aarde draait, maar de aarde rond de zon, zo werd het in de Belgische politiek duidelijk dat de deelstaten niet van België afhangen, maar België van de deelstaten. Het politieke heelal kreeg een nieuw middelpunt.


Het was de Parti Socialiste van aftredend premier Elio Di Rupo die de omwenteling vorige week op gang bracht. De partij besliste donderdag om een Waalse en Brusselse regering te vormen, samen met de christen-democratische cdH. Daarmee dwarsboomde de PS de andere partijen. Die wilden eerst een federale regering op poten krijgen, om daar de regionale coalities op af te stemmen.


Een reactie uit Vlaanderen liet niet lang op zich wachten. Vrijdag sloegen de Vlaams-nationalistische N-VA en de christen-democratische CD&V de handen ineen voor een Vlaamse regering. Gevolg: de regionale regeringsvormingen zijn overal (Vlaanderen, Wallonië en Brussel) uit de startblokken geschoten, terwijl het federale België nog zijn veters strikt.


Dat de regionale formaties voorrang krijgen, is nieuw maar niet onlogisch. De Belgische deelstaten worden steeds belangrijker, ten koste van het overkoepelende niveau. Maar zo'n regeringsvorming van onderaf dreigt de zaken in België wel nog verder te compliceren. Want de regionale allianties beperken de combinatiemogelijkheden aan de federale onderhandelingstafel.


Er zijn enkele opties voor een federale regering, maar die liggen allemaal erg moeilijk. In eerste instantie wil de N-VA proberen een centrumrechtse coalitie te sluiten, met het Vlaamse blok van N-VA en CD&V, aangevuld met Vlaamse en Franstalige liberalen (Open VLD en MR). Probleem: voor de Frans-talige liberalen staat deelname aan zo'n Vlaamsgezinde regering zo goed als gelijk aan politieke zelfmoord.


Een andere optie, als de N-VA bovenstaand scenario niet voor elkaar krijgt, is een tripartiete, een voortzetting van de huidige regering Di Rupo. Maar de eigengereide actie van de PS, die stiekem een Waalse en Brusselse regering vormde, heeft veel kwaad bloed gezet bij de andere partijen. Veel commentatoren vrezen dat de federale regeringsvorming dus weer erg lang kan duren.


Ook dat zal de Belgische deelstaten versterken, ten koste van het nationale niveau, een ontwikkeling die in België 'confederaal' wordt genoemd. Ironisch genoeg is dat dit keer niet de schuld van de N-VA, maar van de PS, die zich altijd als zeer belgicistisch opstelde maar dat ideaal nu loslaat om de macht te kunnen behouden.


'Wie weet zullen we ooit in de geschiedenisboeken lezen dat de PS en cdH aan de basis liggen van onze confederale staatsstructuur', aldus de Vlaams-nationalistische politicoloog Bart Maddens in De Standaard. 'Van alle onverwachte wendingen in de geschiedenis van België zou dat de meest verrassende zijn: dat we het confederalisme te danken hebben aan de grootste tegenstanders ervan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden