BELGIE Aftreden en opnieuw beginnen

MINISTER DE CLERCK van Justitie opgestapt. Minister Vande Lanotte van Binnenlandse Zaken weg. Rijkswachtcommandant Deridder teruggetreden. Wie volgt?..

PETER DE GRAAF

Het is cynisch dat Marc Dutroux binnen drieëneenhalf uur meer heeft bereikt dan een parlementaire enquêtecommissie in anderhalf jaar. Na de spectaculaire vlucht van 'staatsvijand nummer één' belooft premier Dehaene niet alleen de aangekondigde politie- en justitiehervormingen in de zesde versnelling door te voeren. Diezelfde Dehaene roept ook alle verantwoordelijken voor het drama-Dutroux op de eer aan zichzelf te houden.

Vorig jaar nog had Dehaene geen boodschap aan de parlementaire enquêtecommissie, die man en paard noemde in de ontluisterende reeks blunders in de affaire-Dutroux. 'Dit is geen volkstribunaal', zei de regeringsleider.

Dehaene wenste geen persoonlijke consequenties te trekken uit het enquêterapport. Als er al koppen zouden rollen, zou dat via de geëigende tuchtprocedures gebeuren. Maar die procedures zijn zo ingewikkeld en tijdrovend dat praktisch iedereen nog op zijn plaats zit.

Sterker nog, Dehaene droeg zonder scrupules ex-minister van Justitie Wathelet voor een tweede termijn bij het Europees Gerechtshof voor. Hij had in 1992 de notoire kinderverkrachter Dutroux vrijgelaten, die daarna op een vreselijke manier recidiveerde. Wathelet was ook verantwoordelijk voor de jarenlange verloedering van de Belgische justitie.

De enquêtecommissie duidde Wathelet aan als één van de mensen die fouten begingen. Maar Dehaene vond het vorig jaar niet nodig om maatregelen tegen de Europese rechter te nemen. 'Hij is al genoeg gestraft met zijn vermelding in het enquêterapport', reageerde Dehaene destijds op kritische Kamervragen.

Over de positie van Wathelet zwijgt Dehaene dezer dagen als het graf. Maar het kan niet anders dan dat hij ook de ex-minister van Justitie onder de 'verantwoordelijken' schaart die beter zouden kunnen opstappen. De Socialistische Partij, coalitiegenoot van Dehaene, dringt zelfs onomwonden aan op Wathelets ontslag. En zelfs voor de PSC is de omstreden partijgenoot niet meer helemaal heilig.

De enige die pal lijkt te staan, is Wathelet zelf. De Europees rechter wil zelfs niet meer reageren op de commotie in zijn land en blijft zitten waar hij zit. Is dat de arrogantie van de rechterlijke macht? Dat lijkt er inderdaad op. Niemand kan hem iets maken. Het Belgische parlement niet, evenmin als het Europees Parlement. Wathelet kan alleen met een arrest van zijn eigen Gerechtshof worden gedwongen om op te stappen.

Bij Wathelet gaat het al lang niet meer om de vraag of hem nu wel of geen directe of indirecte fouten kunnen worden aangewreven in de affaire-Dutroux. Als de druk op een persoon die een publieke functie uitoefent, zo immens groot wordt (en die druk is er al ruim anderhalf jaar en komt van diverse kanten), dan kan die persoon maar beter de eer aan zichzelf houden. Het is ook moeilijk voor te stellen hoe Wathelet nog kan functioneren en rechtspreken in Europa.

De Clerck, Vande Lanotte en Deridder zijn opgestapt met de uitdrukkelijke boodschap dat 'hen persoonlijk niets te verwijten valt'. Ze hebben slechts hun verantwoordelijkheid genomen voor de ontsnapping van Dutroux. Het zou Wathelet sieren als hij hun voorbeeld zou volgen.

Maar wie verder nog? Veel pijlen zijn gericht op de Luikse procureur-generaal Thily. Onder haar ambtsgebied valt het gerechtsgebouw van Neufchâteau, vanwaaruit Dutroux de benen nam. Thily is een exponent van de arrogante magistratuur, die geen boodschap heeft aan de dagelijkse beslommeringen van de samenleving. Zij heeft felle kritiek geuit op de enquêtecommissie-Dutroux, geeft de media de schuld van alle heisa en staat op gespannen voet met het tot voor kort populaire parket van Neufchâteau.

Hevige druk is er ook op de Brusselse procureur Dejemeppe, vanwege alle fouten in het onderzoek naar de vermissing van Loubna Benaïssa. Ook zijn baas, procureur-generaal Van Oudenhove, ligt onder vuur.

SP-voorzitter Erdman dringt er zelfs op aan dat iedereen die wordt genoemd in het enquêterapport, een stapje opzij doet. In dat geval moeten heel wat magistraten, rijkswachters en politiemensen zich aangesproken voelen.

Maar ook procureur Bourlet van Neufchâteau heeft zijn imago van 'witte ridder' verspeeld. Hij heeft al verklaard 'verantwoordelijk te zijn voor alle goede én slechte dingen' in Neufchâteau. Bourlet wacht het onderzoek naar de ontsnapping van Dutroux af. Thily neemt het echter op voor Bourlet. Zij concludeerde dat de magistratuur geen blaam treft voor de ontsnapping van Dutroux.

Over verantwoordelijkheid gesproken: het was uitgerekend de populaire onderzoeksrechter Connerotte die indertijd bepaalde dat Dutroux zijn dossiers niet in de gevangenis kon inkijken.

Het is de vraag welke leidinggevenden bij justitie en politie zich allemaal aangesproken voelen door de oproep van Dehaene. Te hopen valt dat dat niet alleen de gewetensvolle mensen zijn.

De PSC waarschuwt terecht voor 'poujadisme'. Een heksenjacht is wel het laatste dat België in deze crisistijd nodig heeft. Maar voor een nieuwe, frisse start van justitie en politie kan het geen kwaad als enkele oudgedienden plaatsmaken voor nieuwkomers. Ook bij een falend voetbalelftal kan een nieuwe trainer soms wonderen verrichten.

Peter de Graaf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden