‘Beleid van Bush leidt tot massavernietiging’

‘Wij zijn allen Amerikanen’, schreef Jean-Marie Colombani op 12 september 2001. Vijf jaar later beantwoordt de 58-jarige directeur van de Franse krant Le Monde vijf vragen over zijn 11/9....

Fokke Obbema

Waar was u op 11/9 en hoe hoorde u van de aanslagen in New York en Washington?

‘Ik was op een vergadering in Genève en daarna op het vliegveld, waar ik de beelden van de instortende torens zag.’

Hoe reageerde u op het nieuws?

‘Met mijn redactie heb ik die avond tot laat vergaderd, iets wat we normaliter de volgende ochtend doen. Ik heb toen gezegd dat we een nieuwe fase van de geschiedenis ingingen.’

Hoe kijkt u er nu op terug?

‘De aanslag, de daarop volgende mondiale schok, de reactie van solidariteit en het weerwoord in de vorm van de oorlog in Afghanistan om de Taliban te verjagen: je kunt zeggen dat tot eind 2001 alles redelijk goed is verlopen. Daarna is het debat over de oorlog tegen Irak begonnen. In naam van de strijd tegen het terrorisme is er zogenaamd bewijs geleverd van het bezit van massavernietigingswapens door Saddam. Met die bewering voegde zich bij de toch al moeilijke, politieke omstandigheden – want Frankrijk, Duitsland en Rusland waren tegen een oorlog zonder een duidelijk VN-mandaat – ook nog eens een leugen. Sindsdien regeert de chaos.

Je kunt de VS twee verwijten maken. Ten eerste is het land afgeweken van zijn historische rol. De VS vormen geen keizerrijk en hebben nooit die roeping gehad. Het land is altijd een op handel gerichte republiek geweest en dat moet zo blijven. De Amerikanen hebben geen koloniaal verleden en dus geen enkele ervaring in het bezetten van een land en het handhaven van de orde.

‘De tweede fout is strategisch geweest: Bush heeft voor de ‘preventieve actie’ gekozen, terwijl de vrije wereld sinds 1945 altijd baat heeft gehad bij politiek van containment, indamming.

‘Bij die kritiek moeten we niet uit het oog verliezen wie op 11/9 de aanvaller is geweest en met welk doel: Al Qa’ida wil de democratische ontwikkeling in Arabische landen dwarsbomen. Wij moeten er nu voor waken in een logica van ‘een botsing van beschavingen’ terecht te komen. Tegelijkertijd moeten we aan een echt bondgenootschap met de VS werken. We moeten voorkomen dat we nog verder in het nauw komen door de Amerikaanse macht. Daarvan weten we inmiddels dat die niet in staat is op deze historische uitdaging het antwoord te formuleren. Dus moeten we dat gezamenlijk doen.’

Heeft 11/9 de wereld ingrijpend veranderd?

‘Ik stel me de volgende vragen: is de wereld veiliger geworden? Zijn de VS intern hechter geworden? Zijn hun tegenstanders meer verdeeld geraakt en vormen hun bondgenoten een hechter gezelschap? Op al die vragen is het antwoord, vijf jaar na de aanslagen, ‘nee’. Dat pleit niet voor Bush.

‘De oorzaak is de oorlog in Irak. Die is ons gepresenteerd als een belofte tot een veiliger wereld, maar hij verergert slechts het terrorisme. Door ‘Irak’ neer te zetten als een deel van de strijd tussen het Westen en het ‘islamitische fascisme’ helpt Bush degenen te bewapenen die met hun ‘heilige oorlog’ de publieke opinie in de Arabische wereld willen misbruiken.

‘Bovendien zaait de oorlog verdeeldheid onder Amerikanen: de publieke opinie wordt ervan bewust dat het anti-Amerikanisme dat het beleid van Bush oproept, zelf een massavernietigingswapen is. Men ziet in dat de VS in Irak zijn vastgelopen en dat de noodzakelijke manoeuvreerruimte ontbreekt, met name ten opzichte van Iran.’

Denkt u dat zich op afzienbare termijn opnieuw zo’n immense aanslag kan voordoen?

‘Natuurlijk. Dat is al gebleken, zie Casablanca, Madrid, Londen. Democratische landen, of ze nu judeo-christelijk of islamitisch zijn, zien zich voor dezelfde uitdaging gesteld als Israël: omgaan met een permanente dreiging. Die valt moeilijk te bestrijden. Want de motor ervan is haat tegen vrijheid.’

Fokke Obbema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden