'Beleid Ethiopië werkt voedselcrisis in de hand'

Opnieuw worden de Ethiopiërs geplaagd door voedseltekorten. Dat ligt niet alleen aan de kuren van de natuur, de regering maakt de boeren kwetsbaar omdat de grond niet van hen is, en er geen werkgelegenheid buiten de landbouw is geschapen....

De noordelijke provincies zijn verdord en het gros van de inwoners is aangewezen op voedselhulp. In het zuiden is de vegetatie overweldigend groen, maar de regens kwamen het afgelopen seizoen te laat voor de maïs en andere granen, die daardoor wel bladerenmaar geen kolven hebben. In deze noodsituatie zit er niet veel anders op dan dat de donoren weer met voedselhulp komen, zegt Rahmato van het Forum for Social Studies, en de regering heeft het dit keer op tijd zien aankomen en maatregelen genomen. Maar een duurzame oplossing is het natuurlijk niet.

Rahmato, die al decennia over de kwestie publiceert: 'Het regeringsbeleid heeft van alle factoren het meest bijgedragen aan de voedselcrisis. Gedreven door ideologie verzuimde dit bewind in de twaalf jaar dat het aan de macht is de landbouw te moderniseren. Al het land is van de staat en die herverdeelt de grond om de zoveel tijd. Een boerengezin kan elk moment alles wat het heeft opgebouwd, verliezen. Daarom investeren weinigen in hun land. Door de bevolkingsgroei worden de landerijen bovendien tot steeds kleinere eenheden opgedeeld.

'De andere sectoren van de economie zijn verwaarloosd, waardoor arme mensen geen extra inkomsten van buiten de landbouw kunnen halen. Ze lopen ook nog eens het gevaar dat de overheid hun land weer inneemt als ze te lang afwezig zijn om ergens geld te verdienen. Vroeger gingen hongerigemensen het land rond op zoek naar werk en geld. Dat durven ze niet meer, omdat de etnische spanningen sterk zijn toegenomen als gevolg van de etnische politiek van decentralisering van dit bewind. Zo groeit de voedselcrisis jaar in jaar uit. Het is armoede, niets anders.'

Het woord werkgelegenheid komt in regeringsstukken niet voor, zegt Rahmato; verhoging van de voedselproductie wordt als enige oplossing voor de steeds weerkerende honger gezien. 'Een achterhaalde zienswijze.'

Als de mensen aan geld kunnen komen, legt Rahmato uit, kunnen zij het voedsel kópen. Er is voedsel op de markt buiten en ook binnen de hongergebieden, vaak betrekkelijke kleine enclaves in streken zonder voedseltekort. Als er in Ethiopië niet genoeg is, kan voedsel worden geïmporteerd, zoals dat in de meeste landen gaat.

Het bedrijfsleven brengt echter nauwelijks voedsel naar gebieden met tekorten. 'Pas de afgelopen paar jaar heeft de regering het particuliere bedrijfsleven omarmd. Daarvoor wilde ze er niets mee te maken hebben, want ze vonden het ”een reactionaire kapitalistische kracht”. Zakenlieden voelden zich niet zeker genoeg om te investeren. Kleine ondernemingen in de provincie werden tegengewerkt door de plaatselijke overheid. Er zijn weinig wegen gebouwd, dat zou kleine ondernemers veel helpen. De grote bedrijven zijn veelal gelieerd aan de regeringspartij. Ze hebben privileges bij het krijgen van krediet, bij overheidsopdrachten, bij het verkrijgen van informatie van banken. Ze heten particulier te zijn, maar hoeven geen belasting te betalen. Ze hebben geen last van de gebruikelijke problemen bij de douane als ze goederen invoeren.'

De regering probeert sinds kort boerengezinnen uit overbevolkte gebieden vrijwillig te laten verhuizen naar streken met meer ruimte. Rahmato: 'Voorheen was deze regering heel kritisch tegenover hervestiging. Onder het vorige bewind heeft dat geleid tot drama's, hongersnood en massale sterfte. Nu zeggen ze dat ze het anders gaan doen. Maar ik maak me grote zorgen.

'Hervestiging is geen oplossing. Als er ongebruikt vruchtbaar land was, waren de boeren zelf wel gegaan. Bijna nergens in de wereld is hervestiging gelukt. Mensen zullen sterven. Het zijn semi-aride gebieden zonder wegen, scholen, water, gezondheidszorg. Er heerst malaria. In sommige hervestigingskampen sterven al mensen.'

De regering van premier Meles Zenawi is wanhopig, meent Rahmato, omdat zijn landbouwbeleid is mislukt.

'Hun maatregelen hebben rampen veroorzaakt en nu roepen ze de donoren om het puin te ruimen. Die zeggen: doe eerst zelf wat, kom met een beleid, we willen niet elk jaar blijven komen. Daarom komt de regering alsnog met die hervestigingen op de proppen. Ik hoop maar dat de donoren er niet mee instemmen, want dat wordt een tragedie.'

Ook in het nieuwe regeringsbeleid van op de landbouw gestoelde industrialisering van het platteland ziet hij weinig. 'Met een landbouw waarbij meer dan twaalf miljoen mensen honger lijden, waar heb je het dan over? Waar zijn die landbouwproducten die moeten worden verwerkt?

'Nee, de mogelijkheden moeten elders worden gezocht, buiten de landbouw. De regering zou zich moeten richten op verbetering van de wegen. Het aanleggen van elektriciteit in een plattelandsstadje leidt tot een enorme toename van activiteit van kleine ondernemers, daar zult u versteld van staan.

'Kleinschalige industrieën en ondernemingen in de provincie zijn de oplossing voor honger veroorzaakt door armoede. Voor hen zouden kredietmogelijkheden moeten komen. Het enige beschikbare onderpand voor leningen is op het platteland echter de grond. Ook daarom is het van groot belang om die in eigendom van de boerengezinnen te geven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden