Beleggingsfondsen duur en vaag

Bij beleggingsfondsen gaat alles fout wat maar fout kan gaan, zo concludeerde toezichthouder AFM deze week. En beleggers blijven als makke schapen zitten....

Door Merijn Rengers

Soms blijft verontrustend nieuws verrassend onopgemerkt. Zonder dat iemand er een traan om liet, schoot beurstoezichthouder AFM afgelopen woensdag het door de beleggingsfondsen zo zorgvuldig gekoesterde imago van degelijkheid en betrouwbaarheid aan flarden. De AFM concludeerde namelijk na een diepgravend onderzoek van een flink deel van de Nederlandse markt, dat beleggingsfondsen op alle fronten in de fout gaan.

Het is nogal een opsomming. De financi toezichthouder, die volgens voorzitter Arthur Docters van Leeuwen 'niet aan gedogen doet', concludeert dat beleggingsfondsen met de kosten rommelen die zij in rekening brengen, dat zij onvoldoende transparant zijn, onduidelijke en soms foutieve prospectussen uitbrengen, een gebrekkige interne organisatie kennen en onvoldoende onder toezicht staan.

En daarna keerde de rust weer. De grote banken en Robeco ontkenden het gros van de constateringen (en komen daarmee weg, omdat de AFM geen man en paard mag noemen), beleggers haalden de schouders op en iedereen ging over tot de orde van de dag. Kortom: een uitermate lauwe reactie, zeker gezien de astronomische bedragen honderd miljard euro die omgaan op de Nederlandse markt voor beleggingsfondsen.

De grote woorden van de toezichthouder en de enorme financi belangen vertroebelen enigszins wat er nu werkelijk aan de hand is voor de kleine beleggers. En dat is nogal wat. Circa 1 miljoen Nederlandse huishoudens hebben aandeeltjes in of meer beleggingsfondsen. 'Het is eigenlijk heel simpel', zegt Ton Bazelmans van het financi letselschadebureau Santema en Blonz. 'Beleggingsfondsen renderen gemiddeld slechter dan de markt, en brengen bovendien heel veel kosten in rekening.'

Waar die kosten vandaan komen, en of die nou het gevolg zijn van foute voorlichting, onduidelijke aandelentransacties, of extreem hoge beloningen van de fondsbeheerder, zijn voor consumenten eigenlijk niet relevant. 'Kern van de zaak is dat beleggingsfondsen bestaan omdat ze goed zijn voor de banken. En niet omdat ze nou zo goed aansluiten bij de wensen van de klanten.'

Wie met een schuin oog kijkt naar de kosten die beleggingsfondsenin rekening brengen, begrijpt waarom de fondsen een zo geliefd instrument zijn voor de financi wereld. Beleggers betalen in ieder geval eenmalige in-en uitstapkosten (1,3 ,5 procent van de inleg) en daarnaast jaarlijkse doorlopende kosten, die uiteenlopen van 1,3 procent tot 8 procent van de inleg.

Daarmee zijn we er nog niet. Bovenop de eenmalige en de doorlopende kosten voor de belegger, komen nog de onvermijdelijke koersdalingen van het beleggingsfonds zelf. Deze koersdalingen zijn onafhankelijk van wat de aandelenkoersen doen, omdat zij het gevolg zijn van inhoudingen door de fondsbeheerder.

'Ik heb nooit begrepen waarom een beleggingsfonds in godesnaamde kosten van marketing en reclame zou moeten betalen uit het ingelegde vermogen', zegt Bazelmans. 'Denk daar eens goed over na. Ik wil beleggen, en koop een paar aandelen in een fonds. Vervolgens gaat dat fonds grootscheeps adverteren om mijn buurman ook aan het beleggen te krijgen. En de kosten van al die reclame worden betaald uit mijn inleg. Dat is toch idioot?'

Het verhaal is nog cynischer. Want de kosten die de beleggingsfondsen in rekening brengen, hebben net als vrijwel alle banktarieven de neiging om voortdurend te stijgen. Zo stegen de doorlopende kosten die de fondsen in rekening brengen tussen 2000 en 2003 met ongeveer 25 procent, becijferde de AFM.

Wie nu al deze kosten bij elkaar optelt, deze vermeerdert met de vermogensrendementsheffing van 1,2 procent, en er nog een procent of 2 inflatie bijdoet, kan in feite maar conclusie trekken: het beleggen in beleggingsfondsen is loeiduur, en alleen aantrekkelijk in jaren dat beurskoersen met minstens 6 procent stijgen.

Dat is voor 1 miljoen huishoudens een weinig verheffende conclusie. De banken rommelen, beleggen is te duur, en iedereen blijft zitten waar hij zit. Gelukkig is er schrale troost die de banken als een mantra blijven herhalen. De kosten van beleggingsfondsen in Nederland lopen namelijk in de pas met die in de meeste andere landen. Dus wees gerust: we zijn de enigen niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden