Beleefde haat

De vrede in Noord-Ierland zou bij ons thuis beginnen. Het was de zomer van 1977. Om een bijdrage te leveren aan de verzoening tussen katholieken en protestanten kwamen twee meisjes van 13 bij ons vakantie vieren....

Voor de organisatoren van de verzoeningsvakanties is haat het einde van de wereld. Haat gaat gepaard met het ontmenselijken van de vijand. Alle vermeende slechte eigenschappen worden uitvergroot. En met zo’n karikatuur hoef je geen medelijden te hebben. In Rwanda noemden Hutu-radicalen de Tutsi’s inyenzi, kakkerlakken. Kakkerlakken moet je verdelgen. Als de vijand een gezicht krijgt, wordt moorden moeilijker. Als de vijand een mens is met goede en slechte eigenschappen, is het lastiger te haten. In Amsterdam wordt momenteel een soap uitgezonden, West Side, die van dezelfde gedachte uitgaat. Door positieve beelden te laten zien van Marokkanen, Turken en Hollanders zouden de etnische en religieuze spanningen worden verminderd. Als je één aardige katholiek of protestant leert kennen, kun je ze niet meer allemaal over één kam scheren. Karen zal haar hele leven nog terugdenken aan Patricia en Patricia aan Karen.

Wat de organisatoren van de verzoeningsvakantie onderschatten, is dat haat ook een nobel sentiment is. Mensen koesteren wraakgevoelens om wat hun dierbaren is aangedaan. In de dertig jaar van de Troubles in Noord-Ierland zijn er 3500 mensen gedood. Dat zijn 3500 mensen met vrienden en familieleden die vinden dat dat niet onbestraft mag blijven. Vorige week las ik een interview met de in Nederland wonende zanger Felix Maginn van de band The Moke (Kunst, 10 mei). Hij groeide op in Belfast. Als hij van school naar huis liep, moest hij een omweg maken, omdat hij niet veilig door een protestantse wijk kon wandelen. Zijn broertje is op 16-jarige leeftijd doodgeschoten door de politie. Hij heeft zich ooit aangemeld voor de IRA. Voor hem is strijdbaarheid iets nobels. Met zijn liedjes houdt hij verleden levend.

Voor de organisatoren van de verzoeningsvakanties zou de vrede in Noord-Ierland moeten komen van een nieuwe generatie die geen last meer heeft van vooroordelen en haatgevoelens. Karen en Patricia zijn nu 43. Ik weet niet wat ze doen of denken. Wat ik wel weet is dat het succes van het vredesproces in Noord-Ierland niet het werk is van hun generatie. Het zijn de radicale dinosaurussen die de doorbraak hebben geforceerd. De regeringsleider, dominee Ian Paisley van de DUP, heeft decennialang katholieken vervloekt. Martin McGuinness van Sinn Fein is ooit aangehouden met een vrachtwagen vol explosieven en gevangengezet. Het is ook niet zo dat in Noord-Ierland de bevolking, moe van het conflict, zich heeft afgewend van de radicale partijen. Integendeel. Bij de verkiezingen in maart waren de DUP en Sinn Fein de grote winnaars, de gematigde partijen werden weggevaagd.

Bij de installatie van de nieuwe regering in Belfast zei Tony Blair dat het succes lessen inhield voor conflicthaarden in andere delen van de wereld. Maar wat die lessen precies zijn, vertelde hij er niet bij. De Israëlische filosoof Avishai Margalit heeft ooit gezegd dat iedereen die streeft naar een rechtvaardige vrede eigenlijk geen vrede wil. Wie een rechtvaardige vrede wil, eist genoegdoening voor al het ondergane onrecht. Die genoegdoening krijg je nooit. Wie werkelijk vrede wil, moet accepteren dat vrede ook een verlies inhoudt. Misschien is de les van Noord-Ierland wel dat radicale partijen die stap makkelijker zetten dan gematigden. Zij hoeven zich minder te verweren tegen het verwijt dat ze verraders zijn.

Misschien is de les dat je voor vrede meer hebt aan Paisley en McGuinness dan aan Karen en Patricia? Karen en Patricia staan voor verzoening, voor de wens wrok en vooroordelen te laten varen. Paisley en McGuinness hebben zich niet van hun wrok bevrijd. Ze weigeren nog altijd in het openbaar elkaar een hand te geven. Maar ze zijn bereid elkaar beleefd te haten, zodat samenwerking mogelijk wordt. Misschien is de vrede meer gebaat bij realistische radicalen dan bij idealistische verzoeners.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden