Belastingwetten zijn lang niet streng genoeg, zegt commissie

Tal van wetten en regels die belastingontwijking en fiscale constructies proberen aan te pakken, moeten worden herzien en aangescherpt. 'De Tweede Kamer kan aan de slag', stelt de parlementaire commissie die versneld onderzoek deed naar belastingontwijking.

Henk Nijboer (Pvda) overhandigt het verslag van de ondervragingscommissie Fiscale constructies aan kamervoorzitter Khadija Arib.Beeld anp

Bedrijven en vermogenden die zo min mogelijk belasting willen betalen, laten zich helpen door belastingadviseurs en trustkantoren die niet in de geest van de wet handelen. Dat dergelijke dienstverleners meestal, zij het niet altijd, binnen de wet blijven, betekent volgens de commissie dat de wetten niet streng genoeg zijn. Omdat het uitgesloten is dat de belastingontwijkingbranche zichzelf reguleert, zo redeneert de parlementaire ondervragingscommissie fiscale constructies, zal de wetgever dat nog strenger moeten doen.

De commissie onder leiding van PvdA-Kamerlid Henk Nijboer suggereert dit in haar eindverslag 'Papieren werkelijkheid'. De titel verwijst naar wat de Kamerleden waarnamen tijdens de 23 verhoren onder ede van deskundigen en getuigen: wie betrokken is bij belastingontwijking creëert een papieren werkelijkheid van brievenbus-bv's en andere fiscale constructies om net binnen de grenzen van de wet te blijven.

Enquête

Het was vorige maand voor het eerst dat de Tweede Kamer een zogenoemde mini-enquête hield: in korte tijd hoort een speciale Kamercommissie betrokkenen onder ede. Wie uitgenodigd wordt, mag niet weigeren. 'Sommige getuigen zouden niet op vrijwillige basis zijn gekomen', schrijft de eerste parlementaire ondervragingscommissie.

Alleen de parlementaire enquête is een zwaarder onderzoeksmiddel van de Kamer. De parlementaire ondervragingscommissie formuleert vooraf geen onderzoeksvraag, aast niet op documenten en komt na afloop niet met een uitgebreid verslag met conclusies en aanbevelingen. In plaats daarvan staan in het korte verslag 'bevindingen'. De VVD vindt de mini-enquête niets toevoegen en deed, net als de PVV, niet mee.

'Trustkantoren houden zich onvoldoende aan de wet. Er is te weinig toezicht en de zelfregulering komt niet van de grond', zei commissievoorzitter Nijboer. De moraal van belastingadviseurs en trustkantoren die constructies opzetten, wordt volgens Nijboer door niets anders ingegeven dan de wet. Als een dubieuze constructie nog net legaal is, is het in volgens betrokkenen een goede constructie. Uitgerekend de Tweede Kamer moet daar niet moeilijk over doen, bleek uit sommige verhoren, want het parlement laat die wetten passeren.

Handelen naar de geest van de wet, daar doen belastingadviseurs en trustkantoren niet aan. Want wat dat precies is, 'de geest van de wet', daar denken de betrokken adviseurs verschillend over. De branche vraagt er volgens de commissie-Nijboer zelf om om beteugeld worden met duidelijke wettelijke grenzen.

Panama Papers

Aanleiding voor het instellen van de eerste parlementaire ondervragingscommissie waren de zogenoemde Panama Papers. Interne, in april vorig jaar gelekte documenten van het Panamese trustkantoor Mossack Fonseca dat wereldwijd handelt in brievenbusbedrijfjes in belastingparadijzen. 'Voor ons dagelijkse praktijk', zei 'belastingparadijsspecialist' Ben van den Berg van de Belastingdienst in een van de eerste verhoren. 'De Panama Papers gaan over één kantoor en er zijn vele van dit soort kantoren.'

Een van de 27 getuigen en deskundigen die voor de commissie onder ede stonden, was Jan Favié, die in Amsterdam de royaltyinkomsten van U2 en Stones fiscaal begeleidt. Favié ontkende onder ede dat de rockbands uit zijn op Nederlands belastingvoordeel, maar daar geloofde de parlementaire commissie niets van.

Trustadviseur Gregory Elias leek de grootste vis voor de commissie omdat hij 312 keer in de Panama Papers wordt genoemd. De 64-jarige Elias is schatrijk geworden met het naar eigen zeggen voor klanten regelen van het 'optimaliseren van belasting', 'belastingkorting' en 'belastingbesparing'. Hij kwam met flinke tegenzin, maar zei niets wezenlijks.

Hoe werkt belastingontwijking in Nederland?

- Buitenlandse bedrijven kunnen hun verdiende geld parkeren bij een Nederlandse vestiging. Daar gebeurt niet zo veel: die is er alleen maar om aan de Nederlandse belastingdienst te laten zien. Een zogenoemde brievenbusfirma.

- Bedrijven kunnen ook kunstmatig veel schulden creëren. De rente die ze daarover betalen, mogen ze hier van de winst aftrekken. En hoe minder winst, hoe minder belasting.

- Tot slot heeft Nederland met zo'n honderd landen een belastingverdrag. Bedrijven kunnen shoppen en kijken welk land het voordeligst is om geld vanuit Nederland naartoe te sluizen. Bijvoorbeeld als ze hun aandeelhouders dividend willen uitkeren tegen een zo laag mogelijk tarief.

De commissie volgde twee sporen in haar mini-enquête: kapitaal dat via Nederland loopt en particuliere vermogens die naar het buitenland worden gesluisd. Beide sporen hebben belastingontwijking als doel, maar de commissie kreeg er de vinger niet achter om hoeveel geld het gaat. Miljarden, dat weten de Kamerleden zeker.

Lees meer over de EU en belastingontwijking:

Nieuw wapen
De Europese Commissie brengt een nieuw wapen in stelling in de strijd tegen belastingontwijking: een meldplicht voor buitenlandse belastingconstructies.


Lees meer over de Panama Papers:

Nederland twee na mooiste belastingparadijs (+)
Oxfam heeft uitgerekend dat Nederland het op twee na mooiste belastingparadijs voor multinationals is. Doet Nederland het nou echt slechter dan pak 'm beet Zimbabwe of Venezuela? Deugt het onderzoek van Oxfam wel?

Nederland doorsluisland (+)
Hoewel de Panama Papers niet specifiek over Nederland gingen, vestigden zij nog eens de aandacht op de ruime mogelijkheden om via Nederland belastingen te ontwijken.

Niet te bestrijden (+)
Niet de Bounty-eilanden, maar geïndustrialiseerde democratieën zijn vaak belastingparadijzen. Het is echter bijna ondoenlijk om de grootste zondebokken aan te wijzen.


Lees meer over de enquêtecommissie belastingontwijking:

'Koning van Curaçao' verhoord door enquêtecommissie (+)
De onderzoekscommissie van de Tweede Kamer naar belastingontwijking ontving onlangs trustadviseur Gregory Elias. Hij bleef discreet over fiscale constructies.

Commissie fiscale constructies levert weinig op (+)
Wat leverden twee weken verhoren over belastingontwijking op? Niet al te veel, valt te vrezen. De commissie is vrij machteloos en getuigen lieten bovendien niet het achterste van hun tong zien.

'Belasting is een soort gelegaliseerde roof' (+)
Toine Manders, door de Fiod bestempeld als fraudeur en lid van een criminele organisatie, verscheen ook voor de mini-enquêtecommissie in Den Haag, om te vertellen over zijn belastingtrucs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden