NIEUWSPEARL, EYEWISH, SPECSAVERS

Belastingontwijkende brillenreuzen vragen staatssteun en weigeren huur te betalen

Ook brillengiganten Specsavers, Pearle en Eye Wish, beschuldigd van belastingontwijking, hebben staatssteun aangevraagd. Tegelijkertijd besloten de ketens om de huur van hun winkels voorlopig niet te betalen. Zelfstandig opticien Ton Greving hekelt het ‘immorele’ gedrag van de grote brillenketens, dat middenstanders die wel alle belasting in Nederland betalen op achterstand zet.

In een filiaal van Greving & Greving wordt door een specialist op het gebied van contactlenzen een oogmeting verricht. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Normaal is de 73-jarige opticien en ondernemer Ton Greving niet iemand die snel kwaad wordt. Maar begin tegen de mede-directeur van familiebedrijf Greving&Greving, een optiekketen met veertien zaken in het noorden van Nederland, over de grote winkelketens als Specsavers, Hans Anders en Pearl en zijn humeur daalt zienderogen. ‘De mentaliteit en de moraliteit van deze bedrijven...’

Hij dacht dat zijn boosheid wel wat was weggezakt de afgelopen jaren. Maar toen begon de coronacrisis en zag hij hoe zijn concurrenten bijvoorbeeld razendsnel besloten de huur van hun winkels deels of helemaal niet meer te betalen en de oude wond was weer open, vertelt Greving op het hoofdkantoor in Beilen.

Twee jaar geleden trok Greving vanuit Drenthe naar Den Haag, nadat zijn branchevereniging geen gehoor gaf aan zijn oproep tot een opstand. Politieke partijen moeten optreden tegen de oneigenlijke concurrentie van grote winkelketens, was zijn boodschap. Want met behulp van handige fiscale structuren maken ze veel meer winst en maken ze het leven van zelfstandige optiekzaken moeilijk en soms zelfs onmogelijk. Zo zit Specsavers op Guernsey en maakt het geld van de grootste aandeelhouder van Grandvision (Pearle en Eye Wish) een reis die voert langs Monaco, de Antillen en Bermuda.

Hoe lager de belastingdruk, hoe meer prijsvoordeel en hoe meer marketingbudget. ‘Ten koste van de ondernemingen die wel gewoon belasting betalen in het land waar zij werken’, zegt Greving.

‘Is dat echt waar’, was de eerste reactie in Den Haag meestal op zijn verhaal over concurrentievervalsing, vertelt de opticien. ‘En dan gevolgd door de uitroep ‘Daar gaan we wat aan doen!’ Waarna het vervolgens stil bleef. Het was trekken aan een dood paard, stelde Greving vast, en gaf de strijd op.

Ton Greving van de keten Greving & Greving opticiens.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Nu flikkert er weer iets van hoop achter zijn Lindberg-montuur met multifocale glazen. Als de coronacrisis nog iets goeds zou kunnen brengen, dan is het wellicht hernieuwde aandacht voor de fiscale constructies en financiële moraal van een aantal grootwinkelbedrijven. De afgelopen jaren genoten ze allemaal voordelen. Nu staan ze ook nog eens direct klaar om bij de staat hun hand op te houden.

‘Alle winsten worden zo snel mogelijk weggeschoven naar een belastingparadijs of naar de aandeelhouders’, zegt Greving over de werkwijze van de ketens. Ze draaien op geleend geld en huren of leasen zoveel mogelijk. En bij de eerste de beste tegenwind moeten anderen opdraaien voor de schade. ‘Want al het geld is er al uitgetrokken. Het is toch onbestaanbaar dat dit soort bedrijven nu hun hand ophouden bij de overheid? En eenzijdig mededelen aan hun verhuurders dat er geen huur meer wordt betaald? Kijk eerst eens in je eigen reserves!’

De belastingstructuur van Specsavers kwam in 2017 voor het eerst onder de aandacht door NRC Handelsblad. De optiekketen werd ooit opgericht door een Brits echtpaar, dat op Guernsey woont. Dus stelt het bedrijf steevast dat het ook echt op het eiland – waar een winstbelasting van 0 procent geldt – gevestigd is. Maar de winkels van de miljardenketen zitten vooral in het Verenigd Koninkrijk en Nederland.

Het verhaal zou zijn dat een groot deel van de omzet naar Guernsey verdwijnt, waardoor er in Nederland nauwelijks belasting wordt betaald. Op een omzet van 158 miljoen euro in 2019 bleef na aftrek van allerlei kosten nog 2,49 miljoen euro brutowinst in Nederland over. Daarover betaalde het bedrijf 8 ton belasting in Nederland. Over de interne geldstromen binnen het concern heeft Specsavers een vertrouwelijke afspraak met de Nederlandse fiscus gemaakt.

Na het artikel in NRC werden er Kamervragen gesteld, die de minister beantwoordde: vanwege de vertrouwelijkheid kon hij er niets over zeggen. Daarna bleef het stil en veranderde er weinig.

Specsavers-directeur Remko Berkel bevestigt dat het bedrijf een beroep heeft gedaan op de Nederlandse staat voor loonkostensubsidie. Maar hij ontkent dat er geld naar Guernsey verdwijnt. ‘Wij betalen geen vergoedingen aan het hoofdkantoor.’ De vertrouwelijke afspraak met de fiscus gaat over de inkoop van brillen in de eigen Specsavers-fabriek in Hongarije, zegt hij. ‘Wij hebben echt geen enkel financieel voordeel doordat het hoofdkantoor op Guernsey zit.’

Toen Greving een paar jaar geleden zijn bezwaren naar buiten bracht over de grote ketens, kreeg hij plotseling telefoontjes van adviseurs. ‘Meneer Greving, dat kunnen we toch ook voor u regelen! Vestig bijvoorbeeld de rechten op je naam in een belastingparadijs, stuur een forse rekening voor het gebruik van die naam en druk zo je winst in Nederland en daarmee je belasting.’ Maar dat past niet bij onze mentaliteit. Maar als een concurrent vijf winkelpanden verderop wel zo werkt…., dat wringt. Dat is zuur.’

Een andere grote keten waar de kleinere opticiens al jaren tegen op moeten boksen, is Grandvision, eigenaar van onder meer Pearle en Eyewish. Deze keten is voor het grootste gedeelte in handen van HAL Investments, dat vanuit Monaco bestuurd wordt, terwijl het vermogen van de investeringsmaatschappij is ondergebracht op Bermuda. Grandvision is een zeer winstgevende keten; de afgelopen drie jaar keerde het bedrijf 242 miljoen euro aan dividend uit, waarvan het grootste gedeelte bij de Nederlandse familie Van der Vorm terechtkwam, de eigenaren van investeringsmaatschappij HAL.

Grandvision liet begin april aan de huurders weten dat huur niet zou worden overgemaakt, omdat het bedrijf anders in grote problemen zou raken. Maar onlangs verhoogde het bedrijf wel het salaris van topman Stephan Borchert met 37 procent en bij heel goed presteren wordt dat 43 procent. Borchert verdiende vorig jaar 2,71 miljoen euro.

Ook Grandvision wordt hard geraakt door de coronacrisis, zegt een woordvoerder van het bedrijf. Overheidssteun is aangevraagd ‘om banen en inkomens van ons personeel te beschermen’. Dat het bedrijf huurbetalingen eenzijdig opschort is, ondanks een brief met die strekking, ‘een kwestie van perspectief. Er zijn nog gesprekken gaande.’ Grandvision betaalt gewoon belasting in Nederland, benadrukt zij. Maar: ‘Op de fiscale structuur van onze aandeelhouders kunnen wij geen commentaar geven.’

En dat is precies wat opticien Greving met ‘immoreel’ bedoelt. Daarom hoopt Greving dat de  overheid eindelijk wat doet aan alle fiscale regels. Neem bijvoorbeeld de geheime afspraken die bedrijven met de fiscus hebben. Maak die openbaar, zegt hij. ‘Dan kunnen we tenminste zien wat er gebeurt.’

Een bedrijf als Specsavers opereert binnen de belastingwet, stelt hoogleraar belastingrecht Jan van de Streek. ‘Als ondernemingen in aanmerking komen voor coronasteun, dan moeten ze dat krijgen, ook als ze gebruikmaken van fiscale constructies. De overheid maakt dit mogelijk.’ Maar, zegt hij, dit is voor de wetgever wel het moment om daar mee te stoppen. ‘Ik vind altijd dat de overheid belastingontwijking moet aanpakken. De steun die dat soort bedrijven nu in de coronacrisis krijgen, toont aan er nu iets aan moet gebeuren. Dat is lastig omdat het ook internationaal allemaal vragen opwerpt, maar dit is het moment.’

Hoge winsten in brillenbranche

Nederland telt 2.309 winkels in brillen en contactlenzen, volgens onderzoeker Retailinsiders. Bijna de helft van de winkels (1.147) behoort tot een keten, waarvan er 974 behoren tot de ‘grote vier’. Pearle heeft 320 winkels, Eye Wish 260, Hans Anders 250 en Specsavers 144. Pearle en Eye Wish zijn eigendom van het beursgenoteerde Grandvision, met investeringsmaatschappij HAL als grootaandeelhouder. Hans Anders is eigendom van 3i, de beleggingsfirma die ook Action bezit.

De branche kent aantrekkelijke verdiensten. De brutomarge (omzet-kosten) van optiekzaken ligt volgens ABN Amro rond de 60 procent, veel hoger dan het gemiddelde in de non-food-winkelbranche van circa 40 procent. Ook de winstgevendheid is relatief hoog. Gezamenlijk boekten de brillenverkopers vorig jaar een omzet van 1,4 miljard euro.

Hofleverancier  

Optiekketen Greving & Greving werd opgericht in 1911. Inmiddels zit ook de vierde generatie van de familie in de directie. Bij het 100-jarig bestaan kreeg de firma het predicaat hofleverancier. Ondanks de coronacrisis bleven de winkels open, al is de dienstverlening beperkt. De onderneming, die kampt met een omzetdaling van meer dan 50 procent, heeft beperkt overheidssteun aangevraagd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden