NieuwsBelastingdienst

Belastingdienst deed toch aan vorm van etnisch profileren

Mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit hadden na 2012 meer kans dat hun aangifte werd gecontroleerd dan mensen met alleen de Nederlandse nationaliteit. De Belastingdienst heeft hiermee gebruik gemaakt van een vorm van etnisch profileren. 

De Belastingdienst ontkende voorheen dat nationaliteit een factor was bij het controleren van aangiften.Beeld ANP

De fiscus geeft dit toe na vragen van Trouw en RTL Nieuws. Deze onthulling dwingt staatssecretarissen Vijlbrief en Van Huffelen de Tweede Kamer een rectificatie te sturen: eerder hadden ze de Kamer geïnformeerd dat nationaliteit geen selectiecriterium was voor controle door de Belastingdienst.

Minstens 11 duizend belastingplichtigen zijn tussen 2012 en 2015 onderworpen aan een extra strenge controle omdat zij over een niet-Nederlandse eerste of tweede nationaliteit beschikten. Het hebben van een niet-Nederlandse nationaliteit beschouwde de Belastingdienst ‘op basis van ervaring’ als een risicofactor voor het doen van onjuiste aangiften, zegt een woordvoerder in een toelichting.

De niet-Nederlandse nationaliteit was nooit de enige aanleiding om een aangifte extra te controleren, stelt de Belastingdienst. Alleen aangiften die aan nog minstens vier andere risicofactoren voldeden, zijn eruit gepikt voor nader onderzoek. Die andere selectiecriteria betroffen onder andere loongegevens en de hoogte van de opgevoerde aftrekposten.

In verlegenheid

Dat de Belastingdienst nu alsnog bevestigt dat nationaliteit een selectiecriterium was voor de belastingcontrole, brengt staatssecretaris Hans Vijlbrief van Belastingzaken opnieuw in verlegenheid. Tot voor kort ontkende de Belastingdienst dit namelijk bij hoog en laag. 

Een paar maanden geleden moesten Vijlbrief en zijn collega-staatssecretaris Alexandra van Huffelen in de Tweede Kamer al opbiechten dat de Belastingdienst tóch een soort ‘zwarte lijst’ van fraudeverdachten had bijgehouden. Ook dat feit had de Belastingdienst daarvoor keer op keer ontkend, hoewel de Tweede Kamer daar meerdere malen indringend naar had gevraagd. 

Het staatssecretarissenduo schrijft maandag in een Kamerbrief met de titel ‘Rectificatie Voortgangsrapportage Toeslagen’ dat een verslag dat zij twee weken geleden met de Kamer deelden een ‘onjuiste passage’ bevat.

Kindertoeslagen

De beschuldiging dat belastingcontroleurs het speciaal gemunt hebben op Nederlanders van buitenlandse herkomst werd voor het eerst geuit in de kinderopvangtoeslagenaffaire. Eigenaren van gastouderbureaus die de Belastingdienst van fraude verdacht, viel het op dat de controleurs de (dubbele) nationaliteit van hun klanten registreerden. De ouders wier kinderopvangtoeslag vervolgens werd teruggevorderd, hadden opvallend vaak een niet-Nederlandse achtergrond. 

De Belastingdienst ontkent nog steeds dat die dubbele nationaliteit een selectiecriterium was voor controle op toeslagenfraude. De nationaliteitsgegevens van toeslagontvangers zouden geen enkele rol hebben gespeeld in de fraudeonderzoeken van de Belastingdienst.

De Autoriteit Persoonsgegevens onderzoekt al meer dan een jaar of de Belastingdienst wat dat betreft de waarheid spreekt. Dat dit onderzoek naar de vraag of de Belastingdienst zich bezondigd heeft aan discriminatie van bepaalde bevolkingsgroepen zo lang duurt, komt doordat er telkens nieuwe feiten boven tafel komen. En die feiten vereisen weer nader onderzoek, legt een AP-woordvoerder uit. Een publicatiedatum is nog steeds niet in zicht, hoewel het onderzoek volgens de zegsman inmiddels wel in de afrondingsfase zit.

Geen hard bewijs

Hoewel er dus nog geen hard bewijs is voor etnisch profileren door de fraudejagers op de afdeling Toeslagen, blijkt buitenlanderschap dus wel een selectiecriterium te zijn geweest bij de reguliere belastingcontrole, zij het alleen in combinatie met andere ‘risicofactoren’. De woordvoerder van de Belastingdienst stelt dat dit niet per se etnisch profileren is, omdat Belgen en Duitsers in dit selectiesysteem niet anders werden behandeld dan mensen met een Marokkaanse of Roemeense nationaliteit. De fiscus zou dus niet hebben gezocht op specifieke nationaliteiten of etniciteiten.

Staatssecretaris Vijlbrief schrijft maandag in een Kamerbrief dat de tweede nationaliteit al vijf jaar geen rol meer speelt bij de belastingcontrole, omdat de Basisregistratie Personen (BRP) die gegevens sinds eind januari 2015 niet meer registreert. 

Vijlbrief en Van Huffelen hebben de Belastingdienst nu pertinent verboden niet-Nederlanders strenger te controleren dan Nederlanders, tenzij daar – zoals bij toeslagen - een wettelijke grondslag voor bestaat. Niet-Nederlanders hebben namelijk geen recht op huur-, zorg- of kinderopvangtoeslag, tenzij ze over een geldige verblijfsvergunning beschikken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden