Bekering heeft zelden spirituele aanleiding

Op de dag dat onderzoek - nota bene door KRO Kruispunt - wederom liet zien dat Gods aantrekkingskracht in Nederland tanende is, las ik in Trouw een juichende column van Stijn Fens over de bekeringen van Joost Zwagerman en Stephan Sanders. Er werd zelfs over een 'coming-out' gesproken, alsof het geloof een ernstige afwijking is waarvoor men zich lang heeft moeten schamen.

Stephans Sanders. Beeld Robin de Puy / de Volkskrant
Stephans Sanders.Beeld Robin de Puy / de Volkskrant

Volgens Fens, zoon van Volkskrant-icoon Kees Fens, 'plukt God dagelijks duizenden mensen van de straat en doet ze geloven. Daar hoor je niemand over'.

Van dat laatste ben ik niet zo zeker. Als ik IS-strijders bezig zie, heb ik de indruk dat ook zij door hun God van straat zijn geplukt. Daar hoor je iedereen over, maar dat is misschien niet dezelfde God die Zwagerman en Sanders heeft beetgepakt. Bovendien waag ik te betwijfelen of Zwagermans gedichtenbundel Wakend over God als een bekering moet worden beschouwd. Volgens mij is het puur atheïstische poëzie: 'Hallo met God. Ik ben er niet. Laat naam noch boodschap achter. Ik bel nooit terug.' Enzovoort. Maar goed, het is met poëzie zo'n beetje als met elke religieuze boodschap: je kunt er in leggen en uithalen wat je zelf wilt.

Bij de bekering van Stephan Sanders heb ik zo mijn bedenkingen. Zijn coming-out kwam net toen twee van zijn opdrachtgevers ergens mee stopten of dreigden te stoppen: weekblad Vrij Nederland, waarvoor hij een column schreef, en omroep Human, waarvoor hij een radioprogramma maakte. Zou die bekering deel uitmaken van zijn zoektocht naar nieuwe opdrachtgevers?

U vindt dat een cynische vraag?

Misschien, maar toch ook weer niet helemaal. Ik stel hem, omdat ik Strange Gods, a Secular History of Conversion van Susan Jacoby heb gelezen. Deze pas verschenen studie gaat 464 pagina's lang over bekeren en bekeerlingen. Het begon ermee toen Jacoby, zelf van joodse afkomst, ontdekte dat veel van haar voorouders zich tot het christendom hadden bekeerd. Zelfs haar eigen vader heette nog Levi Harold Jacoby, maar eenmaal katholiek gedoopt was Levi snel verdwenen.

Susan Jacoby verdiepte zich in het onderwerp en kwam erachter dat bekering slechts uiterst zelden een spirituele aanleiding heeft. Het overgrote deel van de bekeringen heeft een politieke, financieel-economische of een sociale achtergrond. Mensen hebben zich bekeerd, omdat zij fysiek werden bedreigd, bijvoorbeeld door de Inquisitie. In Pakistan gebeurt dat nog steeds. Mensen bekeren zich ook, omdat zij anders niet mogen toetreden tot de elite, of worden uitgesloten van lucratieve beroepen. Kortom, bekeringen zijn doorgaans door rationele motieven ingegeven, al lijkt de orthopraxis om ertoe te komen volkomen irrationeel. Slechts zelden verloopt de bekering geheel uit eigen vrije wil. En dan nog. Zou een gekwelde geest als Joost Zwagerman niet beter af zijn geweest met een psychiater dan met God?

In haar boek geeft Susan Jacoby een historisch overzicht: van Paulus tot Augustinus, van Heinrich Heine tot Edith Stein en van C.S. Lewis tot Cassius Clay. In Nederland is Gerard Kornelis van het Reve, die zich van communist tot katholiek bekeerde, natuurlijk de bekendste proseliet. Niet zelden groeien bekeerlingen uit tot de gemeenste en de meest fanatieke gelovigen. Bij IS zijn het bekeerde buitenlanders, die de onthoofdingen uitvoeren. Jacoby beschrijft het geval van bisschop Paulus van Burgos (1352-1435), die eigenlijk Solomon ha-Levi heette. Mijn God, wat een smerige antisemiet was dat, deze door zelfhaat gedreven jood, die vele joden de dood heeft ingedreven.

Strange Gods, speciaal aanbevolen voor Stephan Sanders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden