ReportageCrisis in Libanon

Beiroet: witte wolken traangas tussen kerk en moskee

Betogers slopen dinsdag een betonnen barricade die hen van het Parlementsplein weg moet houden. Beeld AP

De crisis in Libanon is diepgaand. Het is niet alleen de noodlijdende economie, waarvoor de Libanezen de straat op gaan. Meer nog gaat het om het oude verzuilde politieke systeem. ‘Alles blijft hetzelfde, maar met andere mensen.’

Zo ziet democratie eruit in Libanon: witte wolken traangas op het plein waar de kerk en de moskee naast elkaar staan – de kerktoren even hoog als de minaretten. Beide godshuizen zijn het fundament onder een verzuild politiek systeem waar de demonstranten op het plein vanaf willen. Maar de nieuwe Libanese regering, ver weg in de traangasmist verscholen achter haastig opgetrokken betonnen muren, kreeg dinsdag een mandaat om door te gaan volgens de oude spelregels.

Poink, daar vliegen de eerste traangasgranaten door de chique Rue Gouraud. Het is een gek gezicht, dat na vier maanden van bijna onophoudelijke demonstraties bijna ongemerkt toch normaal is geworden. ‘Wegwezen,’ schreeuwt de menigte, rennend langs de Franse koloniale panden, de exclusieve bakker, de cocktailbar in jaren-twintigstijl en de hipstercafés waar je een latte met sojamelk kunt bestellen bij mannen met een topknot.

‘Het is net oorlog hier’, zegt Sarah Assoud (34), die met haar moeder op een stoepje zit uit te hijgen. Ze houdt een ui onder haar neus, tegen het traangas. Haar moeder is kortademig van de rook. De dames gaan hier even uitrusten, en dan natuurlijk terug naar het plein. Want in de nieuwe regering hebben ze geen vertrouwen. ‘Alles blijft hetzelfde, maar dan met andere mensen.’

Dinsdag had juist het einde moeten markeren van een maandenlang burgerprotest in Libanon, dat begon in oktober 2019. De lijfspreuk van de opstand, die zelfs door regeringsgezinde politici een ‘revolutie’ wordt genoemd: ‘Allen betekent allen.’ Oftewel: weg met alle politici van de oude garde, benoemd in een verzuild politiek systeem waarin de president christelijk moet zijn, de premier een soennitische moslim en de voorzitter van het parlement een sjiiet.

Beeld Getty Images

De versmelting tussen politiek en religie dateert uit de Franse koloniale tijd en werd versterkt na de Libanese burgeroorlog (1975 - 1990) om de rust te bewaken. Het gevolg: al 30 jaar een stoelendans van dezelfde christelijke, soennitische en sjiitische politici. De christelijke Michel Aoun, voor het eerst premier in 1988, is sinds 2016 opnieuw premier. Anderen gaven de machtspositie aan hun zoon. De bevolking snakt naar vernieuwing.

De vorige Libanese regering, onder leiding van Saad Hariri, trad als gevolg van de protesten af. Na eindeloos gesteggel staat er nu een nieuwe regering klaar onder leiding van premier Hassan Diab (61). Hem wacht de ‘zelfmoordmissie’ – zijn eigen woorden – om het land uit een diepe economische crisis te leiden. Het Carnegie Middle East Center voorziet voor Libanon ‘een recessie gelijk aan wat de Verenigde Staten meemaakte tijdens de Grote Depressie’.

Maar Diab, een voormalige hoogleraar ict, is precies het soort premier waar de bevolking zich tegen verzet. Hij was eerder minister van onderwijs. Maakt dus deel uit van de oude politieke coterie. Diab werd benoemd omdat hij een soenniet is, met steun van omstreden machtsblokken zoals de sjiitische gewapende beweging Hezbollah. ‘Luister naar je innerlijke stem,’ adviseert hij zijn onderdanen op zijn persoonlijke website, ‘in plaats van naar de menigte om je heen.’

Een menigte van duizenden trok dinsdag naar het parlementsgebouw. ‘Geen vertrouwen in de overheid van muren en traangas,’ luidt de tekst op het spandoek van zakenvrouw Cynthia – ze wil geen achternaam noemen ‘want je weet het nooit met deze nieuwe regering’. ‘We hebben niks te verliezen. Ze hebben ons bestolen. We hebben geen geld meer.’

Dat raakt de kern van de volkswoede. Libanon paart een zwakke munt, de Libanese pond, aan een staatsschuld van 90 miljard dollar, anderhalf keer de waarde van wat het land in een jaar produceert. De Libanese pond was altijd volgens een fictieve – te hoge – koers gekoppeld aan de Amerikaanse dollar, die hier tot voor kort gewoon uit het pinautomaat kwam. Nu zijn de dollars op. Om precies te zijn: er is een dollartekort van circa 8 miljard.

Miljoenen Libanezen kunnen daarom niet meer vrij over hun bankrekening beschikken. 200 tot 300 dollar per twee weken, dat is voor Cynthia en haar landgenoten het maximale rantsoen. De rest wordt door de bank ‘bevroren’ in afwachting van betere tijden. De vraag is of ze het geld ooit terug zullen zien. Premier Diab waarschuwt voor ‘pijnlijke maatregelen’.

Beeld AP

Op straat rennen verplegers af en aan naar ambulances. Voor het einde van de dag zijn er volgens het Libanese Rode Kruis meer dan 360 gewonden gevallen. Het leger stelde zich in 2019 aanvankelijk welwillend op tegen demonstranten. Steeds vaker wordt er toch geweld gebruikt. Fatima Kareem (24), afgestudeerd binnenhuisarchitect die zoals veel Libanese jongeren werkloos is (‘Ik kan niet eens een stageplaats krijgen’), wijst de recente slachtoffers aan in haar groepje mededemonstranten.

Een jonge vrouw, de littekens van een traangasgranaat in haar gezicht. Een man, mank door een rubberkogel tegen zijn been.

Fatima protesteert elke dag sinds 17 oktober 2019, de eerste dag van de opstand. ‘Wij zijn hier om gehoord te worden, maar het lukt niet goed’, constateert ze zelf. Wat moet ze anders? Werk heeft ze niet. Een visum voor het buitenland krijgt ze niet. En zelfs al weet ze te vertrekken, dan doet haar bankpas het daar niet. Toch ziet ze ook een lichtpuntje in de stad waar de kerk en de moskee samen in de traangaswolken staan. ‘Voor het eerst kunnen we met elkaar praten zonder dat het over godsdienst gaat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden