Behoud Syrisch regime heeft louter voordelen

De Syrische protestbeweging is kleinschalig. Dat komt omdat de meerderheid van de bevolking het voortbestaan van dit regime wil. Het Westen moet dat respecteren.

Na de val van de Tunesische president Zine al-Abidine en zijn Egyptische collega Mubarak ontstond er in bepaalde kringen een spelletje 'dictatortje wippen' dat zich concentreerde op de vraag welk regime thans aan de beurt zou zijn. De hele wereld had ademloos het spektakel op het Tahrir-plein gevolgd en na het vertrek van de Egyptische president Mubarak heerste er een diep gevoel van tevredenheid in de lichtzinnige veronderstelling dat het laatste obstakel was weggenomen dat de invoering van democratie, waar het Egyptische volk zo naar hunkerde, in de weg stond.

Nauwelijks enkele maanden later lijkt Egypte echter steeds meer in de greep van een snel om zich heen grijpende chaos. De economie is in elkaar gestort en de Wereldbank heeft al gewaarschuwd dat de Egyptische autoriteiten in september niet meer in staat zullen zijn de import van graan te betalen, wat zich zou vertalen in een regelrechte hongersnood. Er heerst een algemeen gevoel van onveiligheid onder de burgers en een groeiend aantal Egyptenaren blijkt het vertrek van Mubarak te betreuren.

Veel gevaarlijker is echter de opmars van gewelddadige salafisten waar niet alleen de Egyptische kopten, maar in toenemende mate ook soefi-ordes het slachtoffer van worden. Er zijn berichten dat alleen al in en rond Caïro meer dan twintig soefi-heiligdommen zijn aangevallen en soms in brand gestoken omdat salafisten deze soefi-ordes als ketters beschouwen. Maar waar is thans Al Jazeera?

Het laatste punt verwijst naar een zwakte in de westerse beoordeling van de situatie. In ons seculier en grotendeels ontkerkelijkt Nederland zijn we vaak nauwelijks nog in staat de allesoverheersende rol te onderkennen die religie in Midden-Oosterse samenlevingen speelt en de onderlinge vijandigheid, die wordt veroorzaakt door religieuze breuklijnen. Etnische rivaliteit valt hierbij volkomen in het niet. Dit maakt de situatie in Syrië zo gevaarlijk, waar de val van het regime van president Bashar al-Assad zou kunnen leiden tot een sektarische strijd die de potentie heeft de hele regio mee te sleuren in een orgie van bloed en geweld.

Het meest opvallende aan de Syrische protestbeweging is haar kleinschaligheid. Op geen enkele vrijdag overschreed het totaal aan demonstranten in heel Syrië het aantal van vijftigduizend deelnemers. Een overweldigende meerderheid van de 23 miljoen Syriërs wenst dat het huidige regime niet valt. Wat verklaart waarom 29 maart de enige dag was dat er in Syrië inderdaad sprake was van massademonstraties. Volgens de voorzichtigste schattingen namen die dag 6 miljoen Syriërs deel aan demonstraties om hun steun te betuigen aan het Syrische regime. Diezelfde avond echter verklaarden vrijwel alle westerse media 'dat de deelnemers gedwongen zouden zijn door de veiligheidsdiensten om aan deze demonstraties deel te nemen'. Deze berichtgeving heeft veel Syriërs verbitterd en in hun gevoel gesterkt dat er een internationale samenzwering bestaat tegen hun land.

Om dit alles te begrijpen dient men zich de psyche van de Syriër eigen te maken die sterk is beïnvloed door de drama's die zich de afgelopen decennia hebben afgespeeld in de buurlanden Libanon en Irak. Zowel de Libanese burgeroorlog als het huidige onophoudelijke bloedvergieten in Irak hebben ten diepste een confessionele achtergrond en in beide landen behoort een eventuele toekomstige opdeling van de staat langs religieuze en etnische lijnen tot de mogelijkheden. Het behoort tot de grote verdienste van het Syrische regime dat het in staat is gebleken de eenheid van Syrië te bewaren en de burger een gevoel van veiligheid te geven dat volstrekt afwezig is in beide eerder genoemde buurlanden. Irak en Libanon gaan door voor democratische staten, maar het zal niemand verwonderen dat weinig Syriërs deze 'democratieën' beschouwen als aantrekkelijke voorbeelden die navolging verdienen. De ervaring van Irak en Libanon leert dat een meerpartijenstelsel leidt tot de vorming van partijen die vrijwel uitsluitend een sektarische achtergrond hebben. Waarbij politici, als ze er in het parlement niet uitkomen, hun verschillen en geschillen vervolgens uitvechten op straat via hun gewapende milities.

Syrië is officieel een seculiere republiek en een van de uitgangspunten van de regerende Baath Partij is het concept van muwatanah ofwel het gedeelde burgerschap door allen. Iedereen is in eerste instantie Syrisch staatsburger en pas daarna soenniet, christen of alawiet en niet andersom. Waarbij iedereen dezelfde rechten en plichten heeft voor de wet, wat de uitzonderlijk goede positie verklaart van de vele minderheden die Syrië rijk is. Alhoewel ook in Syrië de vrijdag de officiële vrije dag is, krijgen christelijke werknemers in overheidsdienst op zondagmorgen vrij tot half elf om hen in staat te stellen een kerkdienst bij te wonen. De Syrische positie hierin is uniek, net zoals bijvoorbeeld de emancipatie van de vrouw, die ook tot de speerpunten van de Baath Partij behoort.

Er wordt voortdurend gesteld dat er zich in Syrië momenteel een strijd afspeelt tussen de alawitische minderheid en de soennitische meerderheid, maar op deze uitspraak valt veel af te dingen. Op dit moment staat het dorp Tall Kalakh, dat in het achterland van de stad Homs ligt, in de belangstelling maar minder bekend is dat een salafistische groepering de afgelopen week in Tall Kalakh een islamitisch emiraat had uitgeroepen, compleet met ministerraad. In het nabijgelegen Libanon bestaat een florerende zwarte markt voor wapens, en Libanese kranten wisten de afgelopen weken te melden dat de prijzen voor wapens fabelachtige hoogtes hadden bereikt. Bepaalde groepen demonstranten in plaatsen als Homs en Banyas bleken wel degelijk goed bewapend te zijn. Dat verklaart het relatief hoge aantal slachtoffers in kringen van politie en leger. Dit alles blijft echter onbelicht in de filmpjes op YouTube die feitelijk de belangrijkste basis vormen voor de verslaggeving over Syrië. Ander voorbeeld.

Op de vrijdag ná Goede Vrijdag gebeurde er iets uitzonderlijks in Damascus. Het vrijdagsgebed was nauwelijks begonnen toen er een ongekend noodweer losbarstte boven de stad, vergezeld door hagelstenen ter grootte van knikkers. Het rioleringssysteem kon deze waterhoos niet aan en binnen de kortste keren veranderden vele straten in Damascus in complete rivieren. Enkele uren later werd er op Arabische satellieten gemeld dat er deze vrijdag in de Damasceense wijk Maidan een grote protestdemonstratie plaatsvond, geïllustreerd met door mobieltjes opgenomen filmpjes. Het merkwaardige was echter dat de getoonde demonstranten marcheerden over kurkdroge straten onder een stralend blauwe hemel. Dat maakte het onmogelijk dat deze beelden afkomstig waren uit deze wijk. Hetgeen niet belette dat deze filmpjes nog dezelfde dag door media wereldwijd klakkeloos werden overgenomen.

De Syrische oppositie in het buitenland hoopt dat het Syrische regime ten val zal worden gebracht, maar ze zullen hierin worden teleurgesteld, en wel om twee redenen. Ten eerste steunen alle buurlanden openlijk of stilzwijgend het Syrische regime omdat ze een totale chaos vrezen in de regio, mocht het Syrisch regime ten val komen.

De tweede reden is van doorslaggevender betekenis. Een overweldigende meerderheid van de Syrische bevolking wenst het voortbestaan van dit regime, een meerderheid incluis onder de Syrische soennieten die niets op hebben met salafisten en hun gedachtengoed.

Het Westen beweert dat ze het democratisch proces in Syrië steunt, maar vormt het respecteren van de wil van het Syrische volk niet het fundament en de eerste voorwaarde van dit proces?

De auteur is arabist en woont en werkt als een van de weinige westerlingen in Damascus. Hij stelt dat het bewind gedeeld burgerschap bevordert. Daardoor blijft het land een orgie van bloed en geweld bespaard.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden