Behoud onze topuniversiteiten

UNIVERSITEIT Uit de THE-ranking blijkt dat ons universitaire stelsel tot de beste ter wereld behoort. Onverstandig om daar de bijl in te zetten.

Ieder jaar publiceert het gerenommeerde Times Higher Education een ranking van 's werelds beste universiteiten. Hoewel de onderwijsinstellingen veel, wellicht terechte, kritiek hebben op de classificeringsmethode, doen de resultaten er in de praktijk wel toe. Vooral in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk kunnen de rankings grote gevolgen hebben voor het beleid van de universiteit en de carrières van de staf. Maar ook op het Europese vasteland wordt een plaatsje omhoog gevierd en een plaatsje omlaag gevreesd.


Met de Universiteit Utrecht als hoogst geplaatste op nummer 68 lijkt het of er weinig te vieren valt voor het Nederlandse universitaire onderwijs. Misschien kunnen we wat troost vinden in het feit dat er in de top-30 slechts twee niet-Engelstalige universiteiten voorkomen; het Zwitserse Federal Institute of Technology Zürich en de Universiteit van Tokio. Maar het lijkt zo klaar als een klontje dat we niet in de buurt komen bij onze westerburen: de Britten hebben er drie in de top-10, en in totaal negen vóór onze Utrechtse kampioen. Een 'Cambridge aan de Rijn' zit er kennelijk niet in. En om zout in de wond te strooien, doen de Belgen het met de Katholieke Universiteit Leuven op plek 67 nét ietsje beter dan wij.


En toch is de THE-ranking een triomf voor het Nederlands onderwijs, en onze samenleving in brede zin. Als we namelijk even verder kijken dan de oogverblindende top-30, zien we dat, op twee universiteiten na, alle Nederlandse instellingen in de top-200 staan. Tilburg sluit de rij op 251, nog steeds geen schande, en alleen de Open Universiteit is met haar afstandsonderwijs niet geplaatst. In de top-50-rankings per discipline komt Nederland al helemaal goed voor de dag. In Life Sciences staat Wageningen op een schitterende 17de plaats, en in Engineering & Technology geniet Delft een knappe 22ste positie.


In Arts & Humanities zijn we met Amsterdam (30), Leiden (35) en Utrecht (40) zeer goed vertegenwoordigd. In Social Sciences is Amsterdam op nummer 40 de hoogst geplaatste van het Europese vasteland en in Physical Sciences houdt Utrecht op nummer 41 onze eer hoog. Ten slotte verdient vermeld te worden dat Universiteit Maastricht op nummer 19 van de top-100-universiteiten van minder dan vijftig jaar oud staat. De enige subject-specific top-50 waar geen Nederlandse universiteit aan te pas komt, is Clinical, Pre-Clinical & Health.


Al met al is dit een wereldprestatie en wel degelijk iets om trots op te zijn. Het wil inderdaad zeggen dat, gecorrigeerd voor inwonersaantal, Nederland de uitblinker is, al helemaal vergeleken met andere niet-Engelstalige landen. Nog veel belangrijker is echter de constatering dat nagenoeg alle Nederlandse universiteiten het zo goed doen. De VS en het VK mogen dan misschien de beste hebben, ze hebben naar alle waarschijnlijkheid ook de slechtste. Maar 40 procent van de bij 'Universities UK' aangesloten hogeronderwijsinstellingen van het VK zijn geplaatst, en maar een karige 4,5 procent van alle geaccrediteerde universiteiten en colleges in de VS komen voor in de THE-ranking. Met een beetje chauvinisme zouden we kunnen zeggen dat op basis van deze ranking, Nederland gemiddeld gezien het beste universitaire stelsel ter wereld heeft.


In Nederland krijgt iedere student dus een zeer gedegen opleiding. Daar komt ook nog eens bij dat deze opleiding openstaat voor iedereen, ongeacht economische achtergrond. In tegenstelling tot de exorbitante collegegelden en gebrekkige financieringsmogelijkheden in het VK en de VS, maakt het Nederlandse studiefinancieringsstelsel het mogelijk dat zowel de slagersdochter als de dokterszoon naar de universiteit kan. Dat maakt ons systeem allround egalitair, en daarmee een succesvol rolmodel voor de rest van de wereld.


Het huidige Nederlandse systeem is ook zo geslaagd omdat wij geen talent verspillen door de inefficiëntie van een elitair klassenstelsel. En gezien het keer op keer bewezen verband tussen het onderwijsniveau van een bevolking en de economische staat van een samenleving, lijkt het mij niet al te vergezocht om te stellen dat ons succesvolle onderwijsstelsel een hoeksteen is van onze relatief sterke economie.


Daarom is het zo verschrikkelijk jammer, en zo ontzettend onverstandig, dat het huidige kabinet hervormingen voorstelt die de hakbijl zetten in dit gevierde systeem.


Het Bolognaproces heeft het bachelor-mastersysteem ingevoerd in Nederland en Europa, met als doelstelling een grotere studentenmobiliteit en een verhoging van de kwaliteit en aantrekkelijkheid van het Europese hoger onderwijs. In de recentste Bolognabijeenkomst, dit voorjaar, werd benadrukt dat de overheidsinvestering in de kwaliteit van het hoger onderwijs, evenals in de toegankelijkheid ervan in het licht van sociale mobiliteit en gelijke kansen, topprioriteit zijn. In het kader van de gerelateerde Lissabonstrategie van de EU, die als doel heeft Europa tot 's werelds meest succesvolle kenniseconomie te maken, is dat eveneens een kernpunt. We verzaken met het afschaffen van de basisbeurs in de masterfase dus onze Europese afspraken.


Maar nog belangrijker, en wellicht een argument waar het huidige kabinet gevoeliger voor zal zijn, is dat we de plicht tegenover onze bevolking verzaken en tegenover onszelf. We verkwanselen klakkeloos een van onze grootste successen, wat zal leiden tot grotere ongelijkheid en de economische stagnatie van ons land. We zijn daarmee een dief van onze eigen portemonnee en die van toekomstige generaties. Daarmee scoort dit kabinet een heel dikke onvoldoende.


SACHA GARBEN


is academic fellow, London School of Economics.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden