Behoedzaam hervormer bleef marxist

Met Nguyen Van Linh (82) die maandag is overleden, verliest Vietnam een van zijn laatste conservatieve leiders. Linh was een architect van de Doi Moi, de voorzichtige opening, maar wierp zich later op als het geweten van de natie....

TWEE JAAR geleden nog hief Nguyen Van Linh waarschuwend de vinger tegen de corruptie en de smokkel. Hij vreesde bovendien dat de buitenlandse ondernemers die hij tien jaar eerder schoorvoetend had binnengehaald, het land zouden overnemen en van het socialistische pad zouden afvoeren.

Hoewel Linh sinds 1991 van het politieke toneel was verdwenen, had hij als officieel 'adviseur van het centraal comité' achter de schermen nog genoeg invloed om een overwinning van hervormers te voorkomen. In de Vietnamese top houden oud en nieuw elkaar precies in evenwicht, waardoor initiatieven niet van de grond komen.

De ironie wil, dat Linh in 1986 een van de warmste pleitbezorgers is geweest van de hervorming die het hopeloos vastgelopen marxistisch-leninistische systeem nieuw leven had moeten inblazen. Hij was vier jaar eerder om duistere redenen uit het politburo verwijderd, maar maakte in 1985 een come-back als secretaris-generaal.

In China, de communistische erfvijand, boekte Deng Xiaoping veel succes met zijn opendeurpolitiek, en eenzelfde ommezwaai leek de enige manier om Vietnam uit het rijsttijdperk te halen. De eerste resultaten waren hoopvol, maar na enkele jaren schrokken Linh en zijn oude strijdmakkers die eerst de Fransen en later de Amerikanen hadden verslagen, zo van de nieuwe vrijheden dat ze op de rem gingen staan.

De Doi Moi werd een lijst van gemiste kansen.

Tien jaar lang probeerde de regering koortsachtig buitenlandse investeringen binnen te halen, maar de late start en de veel te voorzichtige aanpak betekenden dat Azië's stormachtige groei grotendeels aan het communistische Vietnam voorbijging.

Sinds het begin van de regionale crisis hebben de Vietnamese leiders opnieuw weinig daadkracht laten zien. Talrijke klachten van overzeese bedrijven over te veel regels, te starre functionarissen en te weinig visie werden genegeerd. Zelfs de roep om de handel te liberaliseren, is niet gehonoreerd en met de hervorming van de verlieslijdende staatsbedrijven moet nog een begin worden gemaakt.

Nu de crisis in de buurlanden zijn eerste verjaardag nadert, beginnen sommige regeringsleden te erkennen dat Vietnam aankoerst op een ramp. De uitvoer stagneert omdat het enige grote concurrentievoordeel, de extreem lage lonen, door devaluaties bij de buurlanden is weggevallen.

Ook de corruptie hebben Linh en zijn medestanders niet kunnen keren. Misbruik en wanbeheer door kaderleden zijn zo wijdverbreid, dat vorig jaar een reeks opstandjes uitbrak in de delta van de Rode Rivier.

Vietnamese boeren zijn gehard door oorlog, voedselgebrek en andere ontberingen, maar leggen zich niet neer bij willekeurige belastingen en onverklaarbare rijkdom van dorpshoofden. In de provincie Thai Binh, ten zuidoosten van Hanoi, voerden oorlogsveteranen uit Linhs generatie het protest aan. Geschrokken partijleiders beloofden snel beterschap.

Ruim twee weken geleden overleed Nguyen Co Thach, de 76-jarige oud-minister van Buitenlandse Zaken en rivaal van Linh. De diplomaat Thach, die met zijn aristocratische manieren vaak wrevel wekte bij het gestaalde deel van de partij, pleitte al in de jaren tachtig voor ver gaande liberalisering en een opening naar het Westen.

Maar Linh zocht in plaats daarvan toenadering tot China. Herstel van de betrekkingen met de noorderbuuur leverde wel een nieuwe dialoog, maar weinig meer op. Erger nog: het handelstekort is opgelopen tot bijna een miljard gulden in 1996.

Pas twee jaar geleden, ruim twintig jaar na de val van Saigon, de zuidelijke metropool, heeft Vietnam de Verenigde Staten kunnen overhalen weer betrekkingen aan te knopen.

Maar ook deze opening heeft niet geleid tot een toestroom van nieuw kapitaal. Hoewel het bewind verzekert dat westerse ondernemingen welkom zijn, lijkt het erop dat handhaving van de partijheerschappij voorrang heeft.

Toine Berbers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden