Behendig diplomaat en dienstbaar bureaucraat

Kofi Annan, de Ghanese ondersecretaris-generaal voor vredesoperaties van de Verenigde Naties, volgt per 1 januari 1997 de huidige secretaris-generaal Boutros Boutros Ghali op....

OSCAR GARSCHAGEN

IN DE WEKEN en maanden dat zijn baas, secretaris-generaal Boutros Boutros Ghali, onder vuur lag en vocht voor een tweede termijn, zweeg Kofi Annan prudent. Met geen woord sprak hij over het tumult rondom de Egyptenaar, laat staan dat hij repte over een mogelijke kandidatuur van hemzelf.

De zachtpratende, koele Annan hield zich in zijn met Afrikaanse kunst gedecoreerde werkkamer op de 37ste verdieping van het VN-gebouw simpelweg onzichtbaar. Hij stond echter wel voortdurend in de krant als een potentiële kandidaat.

Dat is een knap staaltje van behendig diplomatiek manoeuvreren. Minstens zo verdienstelijk is het dat hij niet werd geïdentificeerd als een handlanger van Boutros Ghali of, het tegenovergestelde, als 'kandidaat van de Amerikanen'. Hoewel iedereen in New York en Washington wist dat Annan over de warme steun van VN-ambassadrice Madeleine Albright beschikte, werd hij niet om die reden 'afgeschoten'.

Dat zegt iets over de kwaliteiten die Kofi Annan, VN-diplomaat met 30 jaar ervaring, worden toegedacht. In die periode werkte hij voor de VN als directeur personeelszaken, directeur begroting, directeur veiligheidszaken en uiteindelijk ondersecretaris-generaal voor vredesoperaties.

Die laatste functie maakte hem zeer kwetsbaar voor Amerikaanse kritiek. De operaties van de blauwhelmen in Bosnië en Somalië hebben mede geleid tot het Amerikaanse veto tegen Boutros Ghali. Het waren de secretaris-generaal zelf en zijn speciale gezant Yasuhi Akashi die door hun zichtbare rollen het mikpunt van kritiek werden. De diplomatieke Annan bleef simpelweg buiten schot, maar hij verdedigde zijn baas waar hij maar kon.

Het vermogen zich op te stellen als een diplomaat in dienst van de leden van de Veiligheidsraad en de Algemene Raad van de VN en niet als een wereldleider is ongetwijfeld voor de VS een belangrijk argument om voor Annan te stemmen. Amerika wil op de stoel van de secretaris-generaal een soort superklerk. Of Annan die rol wil vervullen moet blijken. Hij heeft namelijk ook de reputatie een VN-diplomaat te zijn die voor zijn mening uitkomt en geen valse argumenten gebruikt.

Hij wordt als ondersecretaris-generaal voor vredesoperaties met een eigen begroting van 3,2 miljard dollar in staat geacht de VN, die in de zwaarste crisis sinds hun oprichting verkeren, te reorganiseren en nieuw elan te geven. Annan is in de eerste plaats gekozen omdat hij de best gekwalificeerde Afrikaan was. Hij heeft bewezen te kunnen overleven in een internationale bureaucratie en een groot deel van die organisatie te kunnen leiden.

Het lastige van zijn nieuwe functie is dat zijn bewegingsruimte in hoge mate wordt bepaald door de lidstaten. Verwacht wordt dat Annan, die studeerde in Ghana, Zwitserland en de VS (Universiteit van Minnesota en Harvard) beter dan Boutros Ghali in staat is het belang van de VN uit te leggen aan de Amerikaanse publieke opinie.

De Egyptenaar negeerde tot zijn schade de belangrijkste betaalmeesters van de VN. Annan zal in de komende vijf jaar de weg moeten vinden naar de Amerikaanse televisiestudio's en het Congres in Washington, dat betaling van achterstallige miljoenen dollars aan contributie tegen heeft gehouden. Hij krijgt niet alleen met de 185 leden van de VN te maken, maar ook met senator Jesse Helms, voorzitter van de Senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen.

Annan is getrouwd met de Zweedse juriste en kunstenares Nane Lager Lagergren, een nicht van Raoul Wallenberg, de Zweedse diplomaat die in de Tweede Wereldoorlog duizenden joden redde en vermoedelijk stierf in een Russisch concentratiekamp. Zij hebben drie volwassen kinderen.

Annan spreekt naast zijn moedertaal en Engels ook Frans. Toen Frankrijk bezwaren tegen hem opperde vanwege het feit dat hij het Frans onvoldoende beheerste zei hij ironisch: 'Maar ik spreek toch Engels met een zwaar Frans accent.'

Oscar Garschagen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden