Column

Beheerst Rutte ook de speltheorie?

'A Beautiful Mind'-wiskundige John Nash is overleden. Iedere burger tot en met Mark Rutte en Jan Reker gebruikte Nash' speltheorie, schreef Peter de Waard op 19 maart in zijn column: 

John Nash in 1994.Beeld ap

Twee mannen worden opgepakt voor een groot vergrijp en apart verhoord. Als ze allebei ontkennen, krijgen ze een lage straf van 1 jaar cel, als ze allebei bekennen krijgen ze een middellange straf van ieder 5 jaar cel, maar als één bekent gaat die vrijuit en krijgt de andere een lange straf van 20 jaar.

Beide verdachten moet nu een inschatting maken wat de ander doet. Ze besluiten te bekennen, omdat dit de beste strategie lijkt. Dit wordt het Nash-evenwicht genoemd: een situatie waarbij de ene deelnemer de meest optimale beslissing neemt, rekening houdend met de andere en omgekeerd. Het beste resultaat zou echter zijn geweest als ze door onderlinge samenwerking allebei hadden besloten te ontkennen.

De Amerikaanse econoom John Nash kreeg in 1994 de Nobelprijs voor de Economie vanwege zijn studie naar de speltheorie, waaronder het prisoner's dilemma valt. Maar hij werd pas zeven jaar later wereldberoemd door de kaskraker A Beautiful Mind, die de acteur Russell Crowe een Oscar opleverde voor de vertolking van Nash.

Een van de grootste kenners van het Nash-evenwicht is de flamboyante Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis. Tijdens zijn studie aan de universiteit van Essex en zijn docentschap in Cambridge deed hij op grond van het werk van Nash wiskundig onderzoek naar strategie en besluitvorming in onderhandelingen. Hierbij maakte hij matrixen met de mogelijkheid dat deelnemers voor de volle winst gaan of juist de meest optimale uitkomst voor beide partijen kiezen. Varoufakis schreef er later twee boeken over.

Iedere burger is continu met speltheorie bezig, zoals wanneer hij inschat welke rij bij de kassa het snelst is. Bij het aanschaffen van een auto kan de koper rekening houden met de houding van de verkoper: hoe graag wil hij die auto kwijt, zit hij te wachten op een complimentje van zijn baas en waar ligt zijn break-evenpunt. Als partijen bieden op de televisierechten van een sportevenement worden speltheorieën gebruikt.

Soms kan door samenwerking van een zero-sum game ('tegenover de winnaar staat een verliezer, zoals in sport') een win-winsituatie worden gemaakt.

Varoufakis en zijn premier Tsipras zullen vandaag en morgen tijdens de top in Brussel weten dat Brussel weet dat met een Grexit de toekomst van de hele monetaire unie in gevaar zal komen. En ze zullen hebben bedacht dat met een beetje bluf - een eis voor Duitse herstelbetalingen of het dreigement van het doorsturen van vluchtelingen - hun positie is versterkt. De andere landen weten dat Griekenland zichzelf in de voet schiet als het de drachme weer invoert.

Op de top moet blijken of van dit nieuwe voorbeeld van het prisoner's dilemma een zero-sum game of een win-winsituatie wordt gemaakt.

Rutte is een goed debater, maar niet geschoold in de speltheorie.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden