Beheersing Nederlands sleutel tot integratie

Pogingen om de achterstand van allochtonen ongedaan te maken, zijn gedoemd te mislukken zolang zij niet ook in eigen kring Nederlands spreken, betoogt David van Tiggele....

DAVID VAN TIGGELE

HET Europese jaar tegen het racisme vestigt opnieuw de aandacht op de achterstand van allochtonen.

De Nederlandse overheid doet nog steeds haar uiterste best de achterstandsgroepen in onze samenleving - mensen dus die te lijden kunnen hebben van discriminatie en racisme - te bevoordelen. In het bedrijfsleven heeft de wal het schip al gekeerd, en kwam men er achter dat die positieve discriminatie absoluut niet werkt.

In het bedrijfsleven, waar winst gemaakt moet worden, heeft men er weinig behoefte aan gedoogplaatsen te creëren, en zet men de juiste man op de juiste plek. En als die man een vrouw is, prima. En als die man buitenlander is, ook goed.

Het zonder meer bevoordelen van bevolkingsgroepen, alleen omdat ze een minder kansrijke minderheid zouden vormen, werkt averechts; met zoiets zijn ze niet geholpen, en het wakkert bij anderen aversie tegen een minderheid juist aan. Niet fraai wellicht, maar wel een gegeven.

Overal, behalve bij de overheid, is in de sollicitatieprocedure de geschiktheid voor een baan het criterium, niet de stapelende en elkaar versterkende hoedanigheden van geslacht, huidskleur, geloof en seksuele geaardheid.

In theorie is het zo dat bij gelijke geschiktheid de voorkeur uitgaat naar iemand uit een minderheidsgroepering. Maar mensen zijn nu eenmaal nooit gelijk en dus ook niet gelijk geschikt. En de bazen in de ambtenarij - uitvoerders immers van het door de politiek opgedragen beleid - vertonen bereidwillig het door de politiek gewenste gedrag.

Vaak wordt dan iemand op een plaats gezet waarvoor anderen meer geschikt zouden zijn. Ook niet leuk voor die door de staat geprivilegieerden: functioneren met de gedachte dat je niet op je capaciteiten maar volgens andere, onzakelijke criteria bent aangesteld.

Op de scholen komen we er achter dat de kiem voor de latere maatschappelijke achterstand van allochtone jongeren al vroeg gelegd is. Dat neemt niet weg dat op de scholen met hoofdzakelijk allochtone leerlingen - zwarte scholen, zogezegd - bewonderenswaardig werk wordt verricht. Leerkrachten werken zich in het zweet om zo goed mogelijke resultaten te scoren. Zij allen zijn vakkundig, met de beste bedoelingen bezield en heel vaak dragen deze inspanningen vrucht.

Hoe komt het dan dat op sommige scholen in de achterstandswijken de resultaten toch achterblijven? Het antwoord is echt onthutsend eenvoudig: op scholen waar de taalverwerving goed verloopt - en ik spreek uiteraard over de Nederlandse taal - zijn de leerresultaten beduidend beter dan waar dit niet het geval is.

Anders gezegd: indien allochtone leerlingen goed Nederlands spreken en begrijpen, zijn hun leerprestaties gelijk aan die van hun autochtoon Nederlandse klasgenoten. En omdat in Nederland de voertaal nog steeds het Nederlands is, worden de meeste schoolvakken ook in die taal gedoceerd. Als een allochtone leerling een onvoldoende voor geschiedenis, aardrijkskunde of wiskunde-A haalt, is dat vaker een gevolg van de taal niet beheersen en daardoor de tekst niet snappen, dan van luiheid of ongeschiktheid.

De verwerving van het Nederlands door leerlingen speelt zich slechts marginaal af tijdens de lessen Nederlands. Voor leerlingen die het Nederlands als moedertaal hebben, vindt zij in hoofdzaak plaats in huiselijke kring, bij het televisiekijken, buiten op straat en tijdens het lezen van de krant, roddelbladen of zelfs een boek.

Op die plekken en bij deze gelegenheden wordt de Nederlandse taal gesproken, gehoord, gelezen en dus verworven. De lessen Nederlands polijsten op zijn best het taalgebruik wat bij.

Nu kun je het aantal lessen Nederlands verdubbelen of zelfs verdrievoudigen, schitterende en zeer goede taalmethodes ontwikkelen voor degenen die het Nederlands als tweede taal gebruiken, dat zal allemaal slechts effect sorteren zodra ook aan de allerbelangrijkste voorwaarde voor taalverwerving is voldaan: dat ook buiten de lessen Nederlands in die taal gesproken moet worden.

En dan bevindt de allochtone leerling zich inderdaad in een achterstandspositie: op school spreekt hij slechts Nederlands, wanneer hij de leraren, Nederlandstalige en anderstalige allochtone leerlingen aanspreekt en houdt zich verder op temidden van zijn taalgenoten.

Het probleem van de taalachterstand van leerlingen van allochtone herkomst wordt - ondanks alle goede bedoelingen van beleidsmakers, onderwijskundigen en docenten - steeds groter. Zo'n twintig jaar geleden spraken mijn - enkele - buitenlandse leerlingen hetzelfde Nederlands als alle andere. Slechts aan de namen was hun afkomst af te lezen. Dit heeft natuurlijk alles te maken met het aantal niet-Nederlandstaligen op de scholen. Leerlingen worden niet meer gedwongen Nederlands te leren, omdat ze zich in hun groep best kunnen redden.

Daarom wil ik er voor pleiten dat op scholen alleen Nederlands gesproken mag worden, ofschoon ik me ervan bewust ben dat controle erop moeilijk is en de uitwerking ervan ook maar beperkt kan zijn. Het is echter de mentaliteitsverandering waar het hier om gaat. Iedereen, van leerkracht tot leerling, moet ervan doordrongen raken dat een taal alleen kan worden geleerd door haar te gebruiken.

Het vreemde is echter dat niet zozeer de allochtone leerling of ouder zich daartegen verzet, maar de geestdrijvers die dit een zeer discriminerende gedachte vinden en een ontoelaatbare aantasting van de eigen taal en cultuur.

Zolang het onderwijs in het Nederlands wordt gegeven, de examens in die taal worden afgenomen, de werkgevers Nederlands spreken en de kranten Nederlands schrijven, zijn allochtone leerlingen alleen geholpen met een goede opleiding in die taal, en zal goed onderwijs - en er is op de scholen genoeg expertise - slechts effect hebben wanneer door de zogenaamde minderheden ook binnen eigen kring Nederlands wordt gesproken.

David van Tiggele is docent Nederlands.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden