'Behandel de aarde niet als oud vod'

Op een alternatieve conferentie wordt betoogd dat economische groei niet zaligmakend is. 'De grens is bereikt.'

MARJOLEIN VAN DE WATER

RIO DE JANEIRO - In Rio de Janeiro is woensdag de VN-duurzaamheidstop begonnen. Afgelopen week bleek al dat er grote meningsverschillen bestaan tussen de landen. De conceptslotverklaring bevat dan ook geen bindende afspraken. De top bouwt voort op de eerste VN-conferentie over duurzaamheid die in 1992 in de Braziliaanse stad werd gehouden. Gastvrouw en Braziliaanse president Dilma Roussef hoopte deze week tot een akkoord te komen over de voorwaarden van een groene economie. Dat zou moeten leiden tot zowel duurzame ontwikkeling als economische groei. Maar de landen kunnen het niet eens worden over de invulling ervan.

In Rio zijn 86 regeringsleiders aanwezig. Ban zei verheugd te zijn over het feit dat er een concept slotverklaring klaar ligt. Maar ngo's zijn woedend. Volgens hen wordt er met geen woord in gerept over het beëindigen van subsidies voor fossiele brandstoffen.

Inwoners van Rio de Janeiro kijken woensdag verbijsterd toe hoe honderden landgenoten met verentooien op het hoofd en beschilderde lichamen een metrostation binnenstromen. De indianen slaan uitgelaten op trommels en proberen zich in de uitpuilende wagons te wurmen.

Ze zijn op weg naar de Top van het Volk, een evenement georganiseerd door sociale bewegingen en ngo's om te discussiëren over de klimaatcrisis en sociale ongelijkheid. Het is de tegenhanger van de VN-top waar wereldleiders deze week bijeenzijn om te praten over duurzaamheid, in een conferentiecentrum elders in de stad.

'We zijn hier om de wereldleiders onze stem te laten horen', zegt Analia (48), die zich met moeite staande weet te houden tussen de opeengepakte mensen. Analia behoort tot de Tuxas, een inheemse groep uit de Braziliaanse deelstaat Mina Gerais.

'Wij leven in harmonie met de natuur, maar de machthebbers behandelen de aarde als een oud vod', vervolgt Analia als ze even later op de bestemming is aangekomen. 'De rivieren, het land, alles is vergiftigd.' Ze schikt haar gewaad van rode zaden om te poseren voor een meisje met een camera. 'Ze hebben niet door dat het leven van kleine boeren en vissers hierdoor onmogelijk wordt.'

Het park waar de alternatieve top plaatsvindt, is een oase van rust in de chaos van Rio. De tenten staan tussen grote bomen en het park ligt pal aan het strand. De aanwezigen voeren verhitte discussies over de gevolgen van grootschalige mijnbouw, de verwoesting van het regenwoud en de in hun ogen verwerpelijke handel in CO2-uitstootrechten.

Vakbonden, inheemse groepen, boeren, activisten, religieuzen en milieuorganisaties: allemaal hebben ze een eigen agenda. Maar over een ding is iedereen het eens: de 'groene economie', waarover de wereldleiders en vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven op de VN-top onderhandelen, is geen oplossing voor het klimaatprobleem.

Het idee dat met name de Europese Unie en het bedrijfsleven promoten, is dat er een prijs betaald moet worden voor natuur en biodiversiteit. Dan zullen de mensen de natuur met meer respect behandelen, zo luidt de theorie. Dit zou duurzaamheid bevorderen, terwijl de economie kan blijven groeien.

Maar op de volkerentop verwerpen aanwezigen deze theorie. 'De vraag die de machthebbers hier in Rio proberen te beantwoorden, is hoe ze zoveel mogelijk materiële winst kunnen behalen uit duurzame ontwikkeling', zegt Rafael Suares, een van de organisatoren van de top. 'Maar voor ons is het ondenkbaar dat water en lucht privébezit worden.'

Suares wil af van het idee dat economische groei noodzakelijk en zaligmakend is. 'De grens van wat de aarde aankan, is bereikt', vindt hij.

De groene economie is vooral interessant voor de financiële instellingen, zegt Paul de Clerck, campagneleider van Friends of the Earth. 'Als biodiversiteit verhandelbaar wordt, kan er een markt omheen worden gebouwd. Maar wij verwachten niet dat een dergelijk systeem iets oplost. Kijk maar naar de CO2-emissiehandel, die heeft de uitstoot ook niet verminderd.' Het probleem is dat de VN de oren te veel laten hangen naar het bedrijfsleven, vindt De Clerck.

Vrijdag wordt het slotdocument van de alternatieve top aangeboden aan de wereldleiders op de VN-top. Hoewel niemand verwacht dat dit enig effect zal hebben op de uitkomst van de onderhandelingen, zijn de eindconclusies van groot belang voor de aanwezigen. 'We bouwen hier aan een mondiale tegenbeweging', zegt organisator Suares. Vermoeid duwt hij zijn bril omhoog en wrijft in zijn ogen. 'We moeten daarom een document opstellen waar we allemaal achter staan.'

Ook Analia verwacht weinig respons van de machthebbers, maar vindt dat moeilijk te begrijpen: 'Presidenten en directeuren zijn ook mensen, leven ook op deze aarde en hebben ook kinderen', zegt ze terwijl ze uitkijkt over de baai van Guanabara. 'Het is ongelooflijk dat zij niet inzien dat het zo niet langer kan.'

Geen bindende afspraken, ngo's woedend

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden