NieuwsRechtspraak

Begrotingstekort rechtspraak veel groter dan verwacht – hoe kan dat?

Het tekort op de begroting van de rechtspraak loopt dit jaar op tot 40 miljoen euro. Dat is 12 miljoen meer dan gedacht. De rechtspraak bevindt zich in ‘een neerwaartse spiraal’. Hoe kan dat en wat is de oplossing?

Interieur van de rechtszaal in het paleis van justitie in Den Haag.  Beeld null
Interieur van de rechtszaal in het paleis van justitie in Den Haag.

Waarom heeft de rechtspraak zo’n groot gat in de begroting?

De rechterlijke macht, verenigd in de Raad voor de Rechtspraak, kampt met een mislukt digitaliseringsprogramma. Dit project KEI (Kwaliteit en Innovatie) zou aanvankelijk 7 miljoen euro kosten. Vijf jaar later is het bedrag opgelopen tot 200 miljoen. Extra vervelend is dat het programma nu stilligt, waardoor ingeboekte efficiencyresultaten niet worden gehaald. De bezuinigingsopdracht onder Rutte II van ruim 80 miljoen euro is daardoor nog steeds niet weggewerkt.

Wie betaalt de rechtspraak?

De Raad voor de Rechtspraak heeft een begroting van zo’n 900 miljoen euro, telt 10 duizend medewerkers en kreeg in 2017 bijna 1,6 miljoen zaken aangemeld. De rechtspraak wordt per zaak betaald door het ministerie van Justitie en Veiligheid en de betrokken partijen. In het Jaarverslag over 2017 werd al gewaarschuwd dat het aantal zaken in vrijwel alle rechtsgebieden ‘fors’ aan het afnemen is, met uitzondering van vreemdelingenzaken. Dat is dus een tweede oorzaak van het begrotingsprobleem. Een derde factor is dat de Raad door het eigen vermogen heen is. De reserves zijn op. Het ministerie is wettelijk verplicht tekorten aan te zuiveren, maar minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) voelt niets voor het uitschrijven van een blanco cheque. Hij paste vorig jaar al 27 miljoen euro bij en vindt dat de rechtspraak nu ‘de eigen broek moet ophouden’.

Waarom neemt het aantal zaken af?

De economie is sterk aangetrokken, mensen kunnen hun financiële verplichtingen nakomen, ruzies en conflicten worden vaker in de minne geschikt. Dat is de meest gehoorde maatschappelijke verklaring voor de daling van het aantal rechtszaken. Maar de Raad voor de Rechtspraak is ervan overtuigd dat de verhoging van de griffiekosten mensen van een gang naar de rechter weerhoudt. Wie bijvoorbeeld een geschil heeft over een rekening van 700 euro, gaat minder snel naar de rechter nu de griffierechten in zo’n geval al meer dan 200 euro bedragen. ‘De toegang tot de rechter staat onder druk, en dat raakt niet alleen degene die zijn recht wil halen, maar ook de rechtstaat als geheel’, schreef voorzitter Frits Bakker van de Raad in het Jaarverslag. ‘Aan een rechter die zijn rechtsvormende taak uitoefent, kan de samenleving zien dat wetten en regels worden gehandhaafd.’

Minder zaken maakt de rechtspraak toch juist goedkoper?

Dat is maar ten dele waar. Veel vaste kosten blijven gelijk. Op het gebied van huisvesting bijvoorbeeld is al veel geschoven. Kleinere, lokale zittingsplaatsen zijn gesloten. Een belangrijk knelpunt lijkt te zijn dat KEI niet alleen om technische redenen is vertraagd, maar ook omdat de digitaliseringsoperatie ‘een transformatie van de totale juridische sector vereist’, aldus voorzitter Bakker. Grote reorganisaties bij de overheid, denk bijvoorbeeld aan de vorming van de Nationale Politie, kosten veel tijd en geld. Voorzitter Bakker van de Raad verwacht ‘uiteindelijk grote besparingen’, maar voorlopig bevindt de rechtspraak zich in ‘een neerwaartse spiraal’.

Hoe moet het nu verder?

Het kabinet praat deze week over de begroting voor 2019. De Raad voor de Rechtspraak waarschuwt dat het tekort de komende jaren nog verder kan oplopen. Minister Dekker wil dat de Raad zelf ‘stappen zet’. Daarom heeft de Raad intern aangekondigd dat een extern bureau onderzoek gaat doen naar nieuwe mogelijkheden om te bezuinigen. Maar de resultaten daarvan zullen pas beschikbaar zijn als de begroting voor 2019 allang is vastgesteld. Die wordt op Prinsjesdag bekend. Dekker heeft weinig ruimte om te manoeuvreren. Tenzij het kabinet alsnog besluit de voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting te annuleren. Maar dan zullen ook andere vakministers bij minister Wobke Hoekstra van Financiën in de rij staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden