Begrotingsbeleid Zalm wordt straks echt getest

Minister Zalm van Financiën is bij zijn begroting 'behoedzaam' uitgegaan van economische groei. Het ene jaar wat meer, het andere jaar wat minder....

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

De economie loopt terug, de voorspellingen worden somberder, dus het is weer tijd voor het aanhalen van de broekriem. Zo ging het immers altijd in Den Haag als het even minder ging. Maar minister Zalm van Financiën maakt geen aanstalten.

Het Centraal Planbureau stelde eind vorige week zijn groeiprognoses voor 1999 met 0,75 procent naar beneden bij, met alle gevolgen van dien voor bijvoorbeeld de belastinginkomsten. Toch spreekt dit kabinet niet van 'een gaatje minder'. Het woord 'bezuinigingen' is nog niet gevallen in Den Haag. En als het aan Zalm ligt, valt het ook niet. Zijn wijze van beheer van de staatsfinanciën is er, in zijn woorden, 'voor goede en voor slechte tijden'. Geen paniek als het even minder gaat.

Zalm werkt met een 'vast uitgavenkader', een bij het begin van elke regeerperiode nauwgezet vastgelegde planning voor de overheidsuitgaven. Afgelopen zomer zijn de bedragen per departement voor de komende vier jaar tot op het miljoen vastgesteld. Daar mag niet van worden afgeweken. Tussentijds bezuinigen, het verlagen van de uitgaven, hoeft dus ook niet. Het kader wordt alleen elk jaar gecorrigeerd voor prijsstijgingen.

De ruimte voor de uitgaven is bepaald op basis van een schatting van de economische groei de komende jaren, die door het kabinet 'behoedzaam' wordt genoemd. Voor 1999 bedraagt die schatting 3 procent, voor de jaren daarna 2 procent per jaar. Komt in enig jaar de groei lager uit, jammer dan. De verwachting is dat in de andere jaren de groei wel weer hoger zal liggen.

Bij het eerste begrotingsjaar van deze regeerperiode gaat het dus al mis. Komt de groeiverwachting op 2,25 in plaats van op 3 procent uit, dan zal de schatting van het kabinet voor de belastinginkomsten in 1999 te hoog blijken te zijn. Bovendien denkt het CPB dat de inflatie lager zal zijn dan nog in september is geraamd (1 in plaats van 1,75 procent). Dat betekent dat de uitgaven in 1999 minder zouden mogen groeien dan het kabinet in de Miljoenennota van Prinsjesdag heeft voorgerekend. Dat corrigeren zou een bezuiniging betekenen, die dus niet zal worden doorgevoerd.

Het verschil tussen inkomsten en uitgaven - het financieringstekort - zal daarom in 1999 gaan stijgen. Dat tekort ligt op dit moment rond de 1,2 procent van het Bruto Binnenlands Product. Een eerste voorzichtige schatting gaat ervan uit dat het volgend jaar enkele tienden van een procent hoger zal liggen. Geen enkel probleem, zegt Zalm, dat hoort bij het for better and for worse-beleid. Bovendien heeft de teruglopende groei ook voordelen: de rente daalt naar historisch lage niveaus. Dat betekent dat de rente-uitgaven voor de staatsschuld ook lager zijn dan geraamd.

Tot zover niets aan de hand. Toch zijn er beren op de weg. De lagere inflatie betekent dat onder meer de uitgaven voor ambtenarensalarissen, een van de grootste kostenposten van het rijk, feitelijk te hoog zijn ingeschat. In de stijgingen van de ambtenaren-CAO's (de meeste lopen volgend jaar af) is de inflatie immers meegerekend.

Verlaging zou voor de hand liggen, maar de ambtenarenbonden denken daar anders over. De eis van tegen de 4 procent erbij staat als een huis. Elk procent loonkosten meer dan geraamd, dat het rijk voor zijn kiezen krijgt, betekent een tegenvaller van 750 miljoen. Precies 0,1 procent extra stijging van het financieringstekort. In dat licht moet de oproep van premier Kok tot loonmatiging worden gezien: vooral bedoeld voor de ambtenarenbonden.

Komt het financieringstekort eind volgend jaar dicht tegen de 1,75 procent, dan wordt het toch minder leuk. Aan Zalms goede tijden, slechte tijden zit namelijk een grens. De door de Europese monetaire unie opgelegde maat van 3 procent financieringstekort mag in geen geval overschreden, ja zelfs maar genaderd worden. Afgesproken is dat er bij 1,75 procent tekort al ingegrepen zal worden: dan zullen beloofde belastingverlagingen voor een deel worden geschrapt.

De vraag is of het kabinet dit alles niet had kunnen voorkomen door de groei voor 1999 toch iets voorzichtiger in te schatten. Dat is achteraf gepraat, maar duidelijk is nu wel dat Zalms begrotingsbeleid de komende jaren voor het eerst sinds de conceptie in 1994 echt op de proef gesteld zal worden.

Mike Ackermans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden