Begraven in sleuven van honderd meter lang

De imam en zijn drie helpers baggeren langs de honderden verse graven bij de stad Gölcük. Ze hebben zeven soldaten en een vrouw begraven....

Dit tafereel zal in Turkije nog duizenden keren worden herhaald en heeft al duizenden keren plaatsgevonden. Turkije begraaft zijn doden. Er wordt alles aan gedaan om een anonieme massabegrafenis te voorkomen. In Gölcük lukt dat tot nu toe. Iedereen die nu wordt gevonden, wordt bijna onmiddellijk begraven.

Als de lichamen worden gevonden, stopt een Duits hulpteam ze in de lijkzakken. 'Veel Turken willen dit zelf niet meer doen', zegt Johan Homburg, een Nederlander die zich in Duitsland bezighoudt met thanatopraxi.

'Wat wij doen is in Nederland verboden', zegt hij. 'Jullie leggen een lichaam af met wat watten in de anus en de neus. Wij desinfecteren het lichaam, zodat het geen gevaarlijke virussen kan overbrengen. Hier zorgen wij er ook voor dat de lichamen niet binnen enkele dagen in ontbinding raken, zodat ze nog vervoerd kunnen worden. We moeten dat doen, omdat er ook mensen zijn die soms twee dagen moeten reizen naar de plaats waar ze hun geliefden willen begraven.'

Zijn collega duwt met kracht een naald zo dik als een pink onder het borstbeen van het lichaam. Hij spuit chemische vloeistof in de lichaamsholtes waar rotting het eerst optreedt, zegt Homburg.

'De eerste dagen kwamen vrachtwagens met dertig tot veertig lijken tegelijk. Nu is het wachten tot de grijpers van de bulldozers en kranen weer op een mens stuiten. Dan stoppen de machines en graven de soldaten en hulpverleners verder.'

Als achter Homburg zijn collega een bodybag dichtritst, zegt de enige nabestaande die aanwezig is, een vrouw, plotseling: 'Ze lagen in een slaapkamer.' En dan: 'Komt u uit Nederland? Ik werkte negen maanden als stagiaire op de intensive care van het ziekenhuis van Breda.' De zakken worden op de vrachtwagen getild. 'Nederland is erg mooi.' Ze verbergt haar verkrampte gezicht achter een mondkapje. 'Ik kan een beetje Nederlands spreken', zegt ze. De vrouw mist nog twee familieleden.

De begraafplaats bij Gölcük is deze week meer dan twee keer zo groot geworden en heeft wel wat weg van de vele witte tentenkampen die overal zijn verrezen. Modderige heuveltjes met witte kappen van de kalk die er overheen is gestrooid. De eerste rijen graven lijken nog met de schop te zijn gedolven. Als familieleden bij elkaar liggen is hun plek met een wit lint afgezet.

Tweehonderd meter achter de begraafplaats wordt een vuilnisbelt geëgaliseerd, om meer ruimte te maken voor de doden. Een man zaagt planken die als grafzerk gaan dienen. De imam vraagt aan welke kant in de zak het hoofd van de gestorvene ligt. Hij laat de lichamen de goede kant opdraaien en bidt. Zijn drie helpers staan achter hem en bidden mee.

Dan komt plotseling een bulldozer. De imam wenkt de berijder en geeft aanwijzingen. De soldaten leggen de lichamen in de laadbak. De machine rijdt naar een van de twee vers gegraven sleuven van honderd meter lang. Halverwege een van de sleuven, waar de laatste doden zojuist zijn begraven, leggen de soldaten de lichamen dicht tegen de vorige begravenen.

De bulldozer laadt zijn bak vol zand. Het zand valt. Allah akbar, bidt de imam. De alleen achtergebleven vrouw komt vergezeld van een man die twee planken onder zijn armen heeft. De namen van de overledenen zijn erop gekalkt. Saniye Surgit en Amim Surgit. Welke was de vrouw, vraagt de imam. De gele zak. Een soldaat plaatst op aanwijzingen van de imam de borden.

Opnieuw valt een laadbak zand. Als de kalk over het graf is gestrooid, is de begrafenis voorbij. De vrouw dankt de imam. 'Ik moet weer naar beneden', zegt ze, 'de mensen helpen.'

De legertruck weet zich nog net los te trekken uit de modder van het kerkhof. De ceremonie en de teraardebestelling duurden nog geen tien minuten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden