'Begrafenistop is in diplomatie volstrekt geaccepteerd middel' Uitvaart is uitgelezen kans voor onderonsje

Of er leven is aan gene zijde moet worden afgewacht, maar vaststaat dat er diplomatie is na de dood. Begrafenissen van wereldleiders bewijzen het: rond de groeve worden openingen gevonden, op de wandelpaden naar het graf wordt hevig gelobbied en in de schaduw van de dood vertonen soms al bijna...

BERT WAGENDORP

Van onze correspondent

Bert Wagendorp

LONDEN

Presidenten en premiers waren maandag aanwezig bij de begrafenis van de de Jordaanse koning Hussein. Gezworen vijanden bewezen hem gezamenlijk de laatste eer. President Clinton was er, net als premier

Blair, én een vice-president van Irak. President Assad rouwde samen met premier Netanyahu - zij het, in het openbaar althans, strikt gescheiden.

Geen van hen kwam uitsluitend voor de overleden koning. De begrafenis

van een wereldleider is een prachtige gelegenheid om met vriend of vijand, in het openbaar of geniep, gesprekken te voeren, zegt Nederlander Jan Melissen, directeur van het Centre for the Study of Diplomacy van de Universiteit van Leicester. Hij heeft de 'begrafenistop' aan nader onderzoek onderworpen.

Omdat de aandacht van de media zich richt op overledene en nabestaanden, zegt hij, en ook omdat er geen formele agenda is, gaan de contacten niet gebukt onder de vaak loodzware druk van hoge verwachtingen, die gewoon topoverleg vaak compliceert. En juist die vrijblijvendheid kan ze vruchtbaar maken.

Magere Hein mag dan één van hen hebben opgehaald, wereldleiders weten

dat het politieke leven doorgaat. En omdat het meestal pragmatische types betreft, voegen zij de daad bij de dood: de working funeral. Vraag het premier Kok en ex-minister Van Mierlo; hoe zij rond de begrafenis van de vermoorde Israëlische premier Rabin in november 1995 met Clinton smoesden over Ruud Lubbers' ambities secretaris-generaal van de NAVO te worden - tevergeefs, maar goed geprobeerd.

Melissen: 'Politici zijn efficiënte dieren, en alle tijd die ze hebben moeten ze gebruiken. Wanneer kansen zich voordoen, moeten ze worden benut. Daarom is de begrafenistop in de diplomatie ook een volstrekt geaccepteerd middel. Voor gène is geen plaats. President Clinton is voor de meeste leiders moeilijk bereikbaar, dus als je op een begrafenis bent, en hij staat toch toevallig bij je in de buurt...'

De funeral summit ontstond toen veilig vliegen de snelle komst van wereldleiders naar grote staatsbegrafenissen mogelijk had gemaakt: die van president John Kennedy in 1963, Winston Churchill in 1965, Charles de Gaulle in 1970. De laatste was tot gisteren die rond de begrafenis van de vermoorde Israëlische premier Yitzhak Rabin. Meer dan vijftig presidenten en eerste minsters kwamen naar Jeruzalem.

In de marges van die plechtigheid vonden talloze gesprekken plaats, ook tussen partners die elkaar lang hadden doodgezwegen. 'Voor veel leiders, die geen ander goed excuus hebben om bij elkaar te komen, is

de begrafenistop een hele goede gelegenheid', zegt Melissen.

'De begrafenistop is een vorm van politieke wapenstilstand, onverdacht in de internationale diplomatie, dwars door alle culturen heen, zelfs in de betrekkingen tussen vijandige staten.'

Een telefoontje van leider tot leider kan ook, 'maar dan maak je toch

een statement, een telefoontje is een diplomatiek initiatief. Terwijl

je bij een begrafenis min of meer terloops dingen aan de orde kunt stellen. Zo van: by the way, laten we het daar of daar nog even over hebben.'

Wat er rond de begrafenis van koning Hussein allemaal aan informele contacten heeft plaatsgevonden, zal pas de komende dagen of weken naar buiten komen, denkt Melissen. Maar de begrafenistop kan tot veel

moois leiden, dat staat vast.

'Margaret Thatcher ontmoette Michael Gorbatsjov voor het eerst bij de

begrafenis van diens voorganger Tsjernenko. En ze herkende in hem onmiddellijk iemand met wie zaken vielen te doen. Direct persoonlijk contact heeft een politieke dimensie die erg belangrijk kan zijn. olitici zijn per slot van rekening net als wij gewone mensen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden