Begraafplaatsen worden te duur

Gemeenten, vooral de kleinere, hebben geen geld meer om begraafplaatsen te onderhouden. Mede door de sterke toename van het aantal crematies kosten ze meer dan ze opleveren.

WINSCHOTEN - 'Kijk die roestige handvatten, die kist is heel oud.' Eltjan Loman (72) buigt voorover naar een hoopje planken, in het gras achter een beheerdershuisje op begraafplaats De Hofstraat in het Groningse Winschoten. De resten van de lijkkist zijn daar 'zomaar neergedonderd', luidt zijn verontwaardigde oordeel.


Energiek zigzagt hij voort, hier en daar zijn pas inhoudend bij een met braamstruiken overwoekerde grafsteen of een onder boomtakken bedolven monument. Loman: 'Er liggen hier prachtige graven, maar ze zijn slecht zichtbaar omdat de gemeente het groen nauwelijks onderhoudt.'


Winschoten, onderdeel van de fusiegemeente Oldambt, is niet de enige gemeente die worstelt met het onderhoud van begraafplaatsen. Omdat elke gemeente haar inwoners een algemene begraafplaats moet kunnen bieden, zijn het vooral de kleinere die kampen met hoge kosten. Begraafplaatsen zijn duur: jaarlijks kosten ze de Nederlandse gemeenten 50 miljoen euro meer dan dat ze opleveren. En hoe minder bewoners een gemeente heeft, hoe minder mensen er zijn om de kosten over uit te smeren.


Dat geldt ook voor Oldambt (38.768 inwoners), met veertigduizend graven verspreid over twaalf begraafplaatsen. De gemeente is daar jaarlijks een miljoen euro aan kwijt, tegenover slechts 160 duizend euro aan inkomsten. 'Dat is een groot gat en die lasten kunnen wij niet dragen', zegt wethouder Ricky van den Aker (CDA) die in haar portefeuille het lokale begraafplaatsenbeleid heeft. Want net als andere gemeenten moet ook Oldambt flink bezuinigen.


Privatisering

In Winschoten zijn alle bezuinigingsmaatregelen al eens voorbijgekomen, verzekert de wethouder. Zo is de privatisering van een of meerdere begraafplaatsen 'zeker een optie', maar vooralsnog lopen commerciële partijen niet warm voor laatste rustoorden in de krimpregio Oost-Groningen. Ook de verhoging van de begrafeniskosten kan niet oneindig doorgaan, zegt Van den Aker. 'We moeten de tarieven interessant houden, zodat mensen zich nog wel in onze gemeente willen laten begraven.'


'De begraafplaatsenwereld is tegenwoordig een markt, zij het met een bijzondere klantenkring', beaamt Wim van Midwoud van de Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen. Hij herkent het beeld dat gemeenten in het hele land met hun begraafplaatsen in hun maag zitten. Zo tilde het Zeeuwse Veere het omstreden plan om graven boven op elkaar stapelen over de gemeenteraadsverkiezingen heen en strandde in Bergen op Zoom een poging de gemeentelijke begraafplaats te privatiseren. De Zuid-Hollandse gemeente Bodegraven-Reeuwijk verlaagde begin dit jaar de tarieven om begrafenissen daar aantrekkelijker te maken, terwijl het Zeeuwse Terneuzen ze juist verhoogde.


Al deze beslissingen hebben hun invloed op 'klanten' en op de keuzes rond hun begrafenis, zegt Van Midwoud. 'Want je kunt klanten ook wegjagen.' Zo is het veel minder vanzelfsprekend geworden dat mensen zich in hun eigen stad laten begraven. Van Midwoud: 'In plaats daarvan kijken mensen naar begraafplaatsen in andere gemeenten of het daar goedkoper kan.'


Crematie

Een groeiend aantal mensen kiest bovendien voor crematie. Liet begin deze eeuw nog minder dan de helft van de mensen zich cremeren, inmiddels kiest 60 procent voor de oven. Voor begraafplaatshouders betekent dat minder inkomsten uit plechtigheden, grafkosten en onderhoudskosten. Dat merkt ook de gemeente Oldambt, zegt wethouder Van den Aker. 'Elk jaar komen er minder graven bij, terwijl de kosten er niet minder op worden.'


Op begraafplaats De Hofstraat in Winschoten wijst Eltjan Loman naar het grafmonument van de grootouders van zijn vrouw. Het is perfect onderhouden en dat is zijn eigen verdienste, benadrukt hij, niet die van de gemeente. Hij sprak zelfs met een steenhouwer die hem vertelde over de beste behandelmethoden. 'Ik heb een speciaal middeltje tegen de algen', zegt Loman. 'Je kan er ook even met de hogedrukspuit overheen gaan, maar dat vind ik zo gemakzuchtig.'


Het contrast tussen de graven is groot. Tegenover de oude, maar goed verzorgde stenen van Lomans familie en een aantal met steun uit Den Haag onderhouden oorlogsgraven wemelt het van de ineengestorte en overwoekerde grafmonumenten.


Loman bracht zijn begraafplaatsenstrijd zelfs tot aan de deuren van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daar vroeg hij aandacht voor de plannen van de gemeente om graven te ruimen die, vele decennia geleden, voor de eeuwigheid zijn uitgegeven maar waarvan niemand meer weet wie de rechthebbenden zijn. Volgens hem wil de gemeente aan de graven verdienen door deze opnieuw uit te geven.


Dit tot woede van Loman. 'Grafrechten zijn niet vrijblijvend. Als een overledene heeft gezegd: dat is een mooie plek, dan moet je dat respecteren.' De staatssecretaris was het met hem eens en tikte de gemeente op de vingers.


In Oldambt leidde dat tot een vuistdik beleidsplan, zegt wethouder Van den Aker. 'We wilden duidelijk krijgen wat de verplichtingen van de gemeente zijn bij het begraafplaatsenonderhoud.' Een bijkomend probleem is dat sommige graven wel 150 jaar oud zijn en in die tijd van eigenaar wisselden. Vaak is daarom onduidelijk welke afspraken er precies zijn gemaakt of zelfs wie er in de graven liggen.


Loman heeft er een hard hoofd in dat de gemeente haar koers zal wijzigen. 'Ze verschuilt zich achter de onduidelijkheid over haar eigen verplichtingen.' Omdat de gemeente nog niet heeft afgezien van haar ruimplannen is Loman de weg naar het ministerie in Den Haag alweer ingeslagen. In zijn eigen omgeving heeft hij de hoop opgegeven. 'Ik krijg de mensen maar moeilijk geïnteresseerd voor begraafplaatsen.'


Wat kost begraven of cremeren?

De duurste begraafplaats van Nederland is volgens de laatste cijfers de gemeentelijke begraafplaats Esserveld in Groningen. Vorig jaar kostte het delven van een graf plus de grafrechten voor dertig jaar daar 6.425 euro. De goedkoopste begraafplaats ligt in het Overijsselse Losser. Een graf kost daar 273 euro voor twintig jaar. Een crematie is een stuk goedkoper. Zo begroot uitvaartverzekeraar Dela een crematie op 1.196 euro. Al deze prijzen zijn exclusief de dienst, kist of andere aanvullingen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden