Analyse

Begint Saoedi-Arabië aan een hopeloze klus?

 Met de luchtaanvallen zal Riyad de houthi's niet verslaan. Stuurt het grondtroepen naar Jemen, dan dreigt een lang en kostbaar conflict.

Jemenitische militairen in Sanaa.Beeld afp

Saoedi-Arabië heeft een lijn in het zand getrokken: tot hier en niet verder. Nadat aartsvijand Iran de afgelopen jaren haar invloed uitbreidde over grote delen van het Midden-Oosten, dreigde ook Jemen binnen Irans machtssfeer te vallen. Luchtaanvallen van Saoedi-Arabië en haar bondgenoten moeten voorkomen dat de pro-Iraanse houthi-milities Jemen te overrompelen.

De motivatie mag duidelijk zijn, de doelstellingen zijn dat allerminst. De door Saoedi-Arabië geleide coalitie begeeft zich op een pad waarvan het eindpunt volstrekt onduidelijk is - zoals het vaker gaat met dit soort militaire offensieven. Is het de bedoeling de houthi's te verzwakken, zodat ze naar de onderhandelingstafel gaan? Of wil de coalitie de Iraanse vazallen in Jemen met de grond gelijkmaken?

Het machtsvertoon is in elk geval enorm. Liefst negen landen steunen Saoedi-Arabië, van Arabische Golfstaten tot Marokko en Pakistan. De Arabische Liga sprak haar goedkeuring uit, en kondigde ook aan dat er een heus pan-Arabisch leger in de maak is. Egypte stuurt vier marineschepen en biedt mogelijk troepen. De coalitielanden dragen tachtig gevechtsvliegtuigen bij aan de honderd Saoedische straaljagers. Zo'n 150.000 Saoedische grondtroepen staan paraat.

Jemen wordt daarmee het do-or-die moment in de regionale strijd om invloed tussen het sjiitische Iran en het soennitische Saoedi-Arabië, dat de laatste jaren met lede ogen aanziet Iran aan kracht groeit. Nucleaire onderhandelingen met de VS - nota bene de belangrijkste bondgenoot van Saoedi-Arabië - halen Iran uit haar isolement. Ook in Libanon, Syrië en met name Irak hebben aan Iran loyale groepen en regimes het overwicht.

Beeld epa

Belangrijker dan Irak en Syrië

Maar Jemen is belangrijker voor de Saoediërs dan Irak en Syrië bij elkaar. In de laatste twee landen wil Saoedi-Arabië Iraanse invloed tegengaan, onderdeel van het regionale schaakspel. Maar Jemen deelt 1800 kilometer grens met Saoedi-Arabië, en is haar directe achtertuin. Als de pro-Iraanse houthi's daar de macht overnemen, heeft Iran een vooruitgeschoven post aan de zuidgrens van Saoedi-Arabië, zo redeneert Riyad.

Soennitische Golfstaten, andere Arabische landen en de VS delen de angst voor Iraanse invloed in Jemen. Bovendien is Jemen van grote strategische waarde door haar ligging aan de ingang van de Rode Zee en het Suezkanaal, waardoor veel olietransporten gaan. De houthi's riepen gisteren al op om die zeeweg te sluiten.

De vraag is of de houthi's - en broodheer Iran - zwichten voor de Saoedische bluf, of hen dwingen de kaarten te laten zien. Iran reageerde gisteren furieus op het wapengekletter en waarschuwde dat Saoedi-Arabië 'de vlammen van een nieuwe regionale oorlog' aanwakkerde. Iran zegt niet militair in te willen grijpen, maar zullen ongetwijfeld de houthi-rebellen van wapens en daarmee het conflict van brandstof blijven voorzien.

Beeld afp

Geen politiek inzicht

De houthi's zelf, bijgestaan door troepen loyaal aan de in 2011 verdreven dictator Ali Abdullah Saleh, hebben de afgelopen maanden nul politiek inzicht getoond en riepen ook nu op tot een totale mobilisatie tegen Saoedi-Arabië. En hoewel de houthi's vrijwel al hun krediet verspeeld hebben onder Jemenieten uit andere bevolkingsgroepen, kan een buitenlandse aanval op Jemen de sympathie voor de houthi's aardig doen keren.

Luchtaanvallen alleen zijn niet genoeg om een land op haar knieën te dwingen, en in Jemen is geen legermacht sterk genoeg om de houthi-Saleh coalitie aan te pakken. Als ook Saoedi-Arabië doorzet en grondtroepen stuurt, dan zou ze in Jemen weleens haar eigen Afghanistan kunnen treffen. Jemen is groot, onherbergzaam, buitengewoon tribaal en iedere man met ten miste 1 oog en een vinger voor de trekker kan vechten.

Zo'n burgeroorlog zal lang en kostbaar zijn voor alle betrokkenen. En Jemen zelf kan erdoor uiteenvallen in een bende strijdende partijen, min of meer langs religieuze lijnen, met dezelfde aanzuigende werking op buitenlandse strijders als Syrië en Irak de afgelopen jaren hadden. En zoals we daar hebben kunnen zien, creëert die omgeving de ideale voedingsgrond voor Islamitische Staat en Al Qaida - waarvan de laatste genoemde vooral het Westen in haar vizier heeft.

Beeld ap
Sjiitische Houthi-rebellen in Sanaa.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden