Opinie

'Begin maar liever niet aan de peuterleerplicht'

Het is een slecht idee om alle peuters verplicht naar school te sturen, betoogt Michelle van Dijk. 'Het is beleid dat voortkomt uit de onmacht om in te grijpen in de thuissituatie van kansarme kinderen.'

Peuters en kleuters zijn aan het spelen.Beeld anp

De Volkskrant bracht dinsdag 20 augustus het nieuws dat Amsterdam alle voorschoolse voorzieningen bij elkaar wil brengen: één 'Groep 0 Plus' voor alle kinderen van 2,5-4 jaar. Ouders zullen er blij mee zijn dat gelijk onderwijs tegen gelijke tarieven voor alle peuters beschikbaar is. Maar moeten alle peuters naar school?

Formeel begint de leerplicht in Nederland nog steeds bij vijf jaar. Een peuter met VVE-indicatie (voor- en vroegschoolse educatie) is nu al verplicht om naar de voorschool te gaan. Ouders die dit advies niet opvolgen, bezorgen hun kind een negatieve aantekening in het dossier waarmee het al moeilijker wordt om een basisschool te vinden. En als 'Groep 0 Plus' voor alle Amsterdamse kinderen wordt gekoppeld aan de basisscholen (volgens plan), dan vindt een kind straks zeker geen basisschool meer als het de voorschool niet bezocht heeft. Officieel zal het niet zo heten, maar ik zie dit als 'peuterleerplicht' en daar verzet ik me tegen.

De bestaande leerplicht van vijf tot achttien jaar moeten we alleen veranderen als er heel goede redenen voor zijn. Steeds vaker poogt de politiek om sociale problemen op te vangen in het onderwijs, met name in de grote steden. Zo wilden PvdA en VVD jongeren langer laten studeren om de werkloosheidscijfers te flatteren. In Rotterdam-Zuid wilde men hetzelfde doen omdat er te veel drop-outs zijn. En consultatiebureaus bepalen welke kinderen in aanmerking komen voor de VVE, op basis van de gezinssituatie. De willekeur daarvan blijkt ook uit het rapport van de Onderwijsinspectie dat deze week verscheen. Heeft je vader z'n school niet afgemaakt? Is je vader Turks? Dan ga je vier dagdelen naar de peuterschool, zegt gemeente A. In gemeente B willen ze juist weer weten of je met twee jaar je eigen naam kunt zeggen.

Gemiddelde peuterleider
Uit onderzoeken blijkt steeds weer dat de voorschool alleen iets oplevert als de medewerkers goed geschoold en taalvaardig zijn en als zij consequent het lesprogramma volgen. Dat gebeurt in de praktijk niet. De gemiddelde peuterleider in een grote stad heeft een mbo-opleiding en is niet opgegroeid met de Nederlandse taal. En een peuter wordt niet beter van de peuterschool als de leidsters en kinderen op die school minder taalvaardig zijn dan zijn of haar familie is. Daarmee is de rechtvaardiging van de peuterleerplicht, namelijk het herstellen van de taalachterstand, nogal zwak.

Vijftien jaar geleden was het doel van de peuterspeelzaal spelen met andere kinderen, spelenderwijs iets leren; dat kan wél beter dan thuis. Blijkbaar vonden we altijd dat het beter was voor een kind om de eerste levensjaren in een gezin, in een kleinschalige, veilige omgeving door te brengen.

De inzichten zijn veranderd. Er is veel aandacht voor gezinnen die geen veilige omgeving bieden. We hebben de statistieken die zeggen: het maakt niet uit hoeveel onderwijs je erin pompt, de best voorspellende factor voor het schoolsucces van een kind is het opleidingsniveau van de ouder. Als je ouders gebrekkig Nederlands spreken en hun school niet hebben afgemaakt, dan is de kans groot dat jou hetzelfde overkomt.

Denkfouten
Maar moet peuteronderwijs dit sociale probleem oplossen? Hier worden toch een paar denkfouten gemaakt. Ten eerste mogen we er niet van uitgaan dat alle laagopgeleide ouders hun peuters onvoldoende te bieden hebben omdat dat bij een groot percentage zo is. Ten tweede is de geboden oplossing paradoxaal: we weten dat het gezin waarin je opgroeit belangrijker is dan de school waar je naartoe gaat, en toch moet je meer tijd op school doorbrengen? Het ligt toch voor de hand dat die gezinnen hulp nodig hebben op alle terreinen?

Uit het rapport van de inspectie blijkt ook dat de VVE's er niet in slagen ouders te betrekken bij het onderwijs; dat zegt al genoeg. En tot slot: waarom moeten dan ineens alle peuters naar school? Je kunt de schoolcarrière van alle Nederlandse kinderen verlengen, maar je behoudt altijd de laagste sociale klasse waar de problemen groter zijn dan in andere gezinnen.

Segregatie
Overigens: hoe voorkom je dat de segregatie in het onderwijs niet juist groter wordt? 'Blanke' en 'zwarte' peuterscholen, durf dat als politicus maar als toekomstig probleem te benoemen. Reken maar dat de hoogopgeleide moeders hun kind al voor de juiste peuterschool inschrijven nog vóór ze hun eicellen uit de uitstelvriezer halen, terwijl andere ouders pas in beweging komen als het consultatiebureau hen dwingt. En dan is dat hele idee dat kinderen zich optrekken aan de meer ontwikkelde kinderen alweer onderuitgehaald. Zeker omdat het inspectierapport ook al benoem-de, dat de peuterleiders er moeite mee hebben onderwijs op maat te bieden.

Meer onderwijs, meer verplichtingen voor scholen, ouders en kinderen, maar weinig visie; dat is ergerlijk. De peuterleerplicht is niet het gouden ei voor de taalachterstand. Het mag ook geen alternatief zijn voor zorg die nu onvoldoende op maat is. Begin er zeker niet aan voordat het peuteronderwijs kwalitatief op niveau is: begin er voorlopig maar helemaal niet aan.

Michelle van Dijk schrijft over onderwijs op haar blog www.michellevandijkschrijft.nl

 
Gemiddelde peuterleider in een grote stad is niet opgegroeid met de Nederlandse taal
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden