Begenadigd, virtuoos en weelderig, maar academisch

Het zal je maar gebeuren. Dat een vooraanstaand criticus, Mathilde Visser van het Financieel Dagblad, je op vroege leeftijd lanceert met de woorden: 'Hij is gemaakt van het hout dat kunstenaars oplevert'....

Een wonderkind, een 'pure' schilder, een nieuwe Van Gogh, lieveling van het publiek én de kunstwereld, omdat hij weer eens wat schilderde dat te begrijpen was. Voor velen een verademing na het strakke en minimale van de jaren zeventig. Vandaar de schok toen hij, getroffen door een hersenbloeding, in 1993 stierf, vijfendertig jaar oud, in de knop gebroken.

Het lijkt ook het thema in het werk van Andriesse, zoals in het schilderij van een dood nijlpaardjong. Andriesse schilderde het in het Zoölogisch Museum van Artis, waar hij twee jaar werkte naar skeletten, opgezette dieren en een afgehakte kop van orang-oetan Sam . En dus dat kleine nijlpaardje. Het ligt met opengesneden buik levenloos op tafel. Een aandoenlijk beeld, dat de schilder (maar dan zonder de bloederige wond) later nog eens gebruikte voor het ontwerp van een geboortekaartje.

Dood en leven - het is bij Andriesse, als bij zoveel andere kunstenaars, het grote overkoepelende onderwerp. Overal in zijn werk groeien rozen en verwelken amaryllissen, en springen geraamtes van springbokken en schedels van rammen energiek over het doek, als één grote 'danse macabre'.

Maar wat wil het feit? Andriesse had, zo zei hij zelf, niets met thema's. In weerzin tegen de Duitse en Italiaanse schilders uit de jaren tachtig, die van onderwerp naar onderwerp werkten, vertelde Andriesse: 'Voor mij is het niet de vraag 'wat gaan we schilderen', maar 'hoe gaan we schilderen' '.

Het is niet zomaar een losse opmerking om zich af te zetten tegen zijn tijdgenoten, wat zeker het geval zal zijn geweest, het is een intentieverklaring. Inhoudelijk had Andriesse blijkbaar niets met al die (zelfgekozen) overdaad aan sterfelijkheid . Stijl, daar ging het hem om. Al vanaf het vroegste begin, toen hij kleine pentekeningen maakte en zich liet leiden door zijn grote voorbeelden: 'collega Willink', Peter Vos en Pyke Koch ('Ik plaats hem op één lijn met Rembrandt'). Maar ook later, na zijn 'confronterende' ervaring op de Ateliers 63, werkend met vruchtensap op toiletpapier. En begin jaren tachtig, toen hij zijn romantisch-realistische stijl gevonden had, in de uitbeelding van flora en fauna, in hun meest weelderige voorkomen.

Die weelderigheid werd zijn handelsmerk. Op de twee tentoonstellingen in Den Haag en Tilburg, naar aanleiding van zijn tiende sterfjaar, is te zien hoe onstuimig zijn stijl is. Als een ruiter die een span wilde paarden in bedwang houdt, gaat Andriesse met de materie om. Dunne inktlijnen worden afgewisseld met woeste pastelvegen, druipende verf met drooggeborstelde pigmentvlekken. En dat alles in een coloriet dat alle hoeken van de kleuren cirkel beslaat.

Geraffineerd? Zeker. Gedreven? Ook. En gewaagd door de grote composities van dieren en bloemen tegen een kale donkere achtergrond. Wat niet wegneemt dat veel werk niet meer is dan een proeve van bekwaamheid, en dus in wezen uitermate academisch. Het is misschien net geen Schönmalerei, het zit er wel dicht tegenaan. Het is virtuoos. Wat zowel geldt voor de schilderijen en tekeningen, als het kunstenaarschap van Andriesse. Telkens denk je: wat doet hij dat toch knap.

Met name in Tilburg, tussen de schilderijen van zijn tijdgenoten, blijkt pijnlijk hoe leeg die ambachtelijke tour de force van Andriesse is. In Museum De Pont laten Rob Birza, Marlène Dumas, Luc Tuymans, Gerhard Richter, Sigmar Polke en Bernard Frize je niet alleen nadenken over de schilderkunst, maar ook over algemeenheden als realisme en illusie, ernst en ironie, de onbetrouwbaarheid van de waarneming en het beperkte belang van virtuositeit. Andriesse komt daarentegen alleen naar voren als een begenadigd stylist.

Alleen de combinatie van vroegtijdig sterven en de hernieuwde aandacht voor ambacht en herkenbaarheid binnen de schilderkunst kan daarom de twee tentoonstellingen verklaren die gezamelijk een overzicht geven van Andriesse's artistieke erfenis. Een erfenis die je, door zijn onevenaarbare schilderstijl, noodzakelijkerwijs als definitief afgesloten moet beschouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden