Beesten slechten

Na de romantische roadmovie Rabat maakte regisseur Jim Taihuttu de film Wolf. Een grimmig zwart-witdrama over het leven van een criminele kickbokser. Waarom deed Taihuttu dat?

'Na Rabat kon ik met Nas (Gouden Kalfwinnaar Nasrdin Dchar) élke shoarmatent van Nederland binnenlopen en hoefden we nergens geld op tafel te leggen. Ik heb taxiritten niet hoeven te betalen - er kwam heel veel liefde. Mensen zeiden: dit gaat over mij, of over mijn broertje, of neefje, of vriend. Iedereen kende wel iemand die leek op een van de drie personages. Niet alleen uit Arabische hoek, ook Antillianen, Surinamers, Turken. Dat vond ik heel tof, dat gevoel.'


Regisseur en scenarist Jim Taihuttu - alerte ogen, baard, capuchontrui - kijkt op van zijn kop thee en laat een betekenisvolle stilte vallen. Hij vond het écht tof, weet dat. 'Maar daarna had ik wel meteen iets van ehm ... dit is niet helemáál waar. Of: het is wel waar, maar er is ook een keerzijde. Rabat werd zo'n beetje de integratie-euroknaller van het jaar. Het kán, die film. Maar het is natuurlijk wel een romantische, zoetsappige alles-gaat-goedbedoening. Dat hoofdpersonage van Nas is net die toffe Marokkaan die nog wel van de straat is maar ook best je buurjongen zou kunnen zijn en waarmee je dochter kan thuiskomen. Laten we wel wezen: veel van dat soort jongens komen niet zo goed terecht.'


Rabat werd de afgelopen jaren op legio middelbare scholen vertoond als onderdeel van lessen levensbeschouwing. Van Wolf - vanaf 19 september in de bioscoop - kan de filmmaker zich dat niet meteen voorstellen. 'Misschien kunnen ze 'm in de gevangenissen vertonen? Dat zou ik echt tof vinden. Met Rabat alleen heb je geen tijdsbeeld, met Wolf erbij wel. Ik denk dat je dat hele Marrokanendebat - zoals ze dat dan noemen - kunt voeren aan de hand van die twee films.'


In de tweede speelfilm van Taihuttu en zijn compagnons van filmbedrijf Habbekrats, de broers Victor en Julius Ponten, maakt de net vrijgekomen jonge crimineel Majid (Marwan Kenzari) uit een achterstandswijk in sneltreinvaart carrière in de misdaad en de kickboksring, terwijl zijn reclasseringsambtenaar (Jacob Derwig) meent dat de jongen voorbeeldig reïntegreert als magazijnmedewerker. Dat gaat enige tijd goed.


Taihuttu: 'Majid is een jongen die aan twee kanten wordt weggedrukt: de maatschappij zit niet op hem te wachten en zijn familie ook niet. Over verraad gaat het. Een kille film, in alles. Hoe mensen met elkaar omgaan, maar ook letterlijk: we draaiden in de winter. En in zwart-wit.'


Kenzari (Rabat, Penoza), die zich onder leiding van tv-presentator Arie Boomsma liet trainen tot vechtmachine, beschikt als acteur over een aangenaam soort rust, die in Wolf continu gepaard gaat met dreiging. De hoofdrolspeler en zijn regisseur betrokken ter voorbereiding enkele maanden een appartement in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. 'Het gaf ons focus. Je kunt ook overdag die buurt in en dan 's avonds terug naar je comfortabele huis, maar dat werkt niet echt. Laten we eerlijk zijn: in Amsterdam leef ik gewoon een yuppenbestaan.'


Jim Taihuttu (32) groeide op in Venlo, als zoon van een half-Molukse vader - een muzikant (Gino Taihuttu won in 1985 de Grote Prijs van Nederland), die ook de sferische achtergrondmuziek in Wolf verzorgde. 'We hadden het niet zo breed vroeger. Venlo is best heftig: veel drugs, veel criminaliteit. Mijn vader moest de buurman een pak slaag geven omdat die maar bleef dealen vanuit onze portiek - zo'n buurt. Die gast van de bende van Venlo, Frenky P., woonde een straat achter ons. Ik was zelf niet zo'n ruige jongen, maar je hangt met ze, voetbalt samen - tot je een andere afslag neemt. Het helpt wel als je er iets vanaf weet, maar ik ben er ook alweer zo lang weg.


'Het is harder geworden. Dat viel ons op in Kanaleneiland, en daar gaat Wolf ook over: de straatcultuur van de nieuwe generatie. Iedereen loopt met een mes, ze schieten op je voor niks. Ik raakte gefascineerd door de krantenberichten over die Scarfacebende: de eerste drie mensen die ze tegenkwamen bij de overval op een geldtransport, schoten ze gewoon direct neer.' (deze groep criminelen ontkwam in 2011 op de snelweg na de inzet van excessief vuurwapengeweld, red.).


Taihuttu, die ook als dj werkt en met Habbekrats videoclips maakte voor tal van rapgroepen, boorde zijn muziekcontacten aan tijdens zijn research voor Wolf. 'Omdat ik in dat wereldje wel een oké naam heb, kon ik bepaalde rappers vragen: dude, ik weet dat jij er niet mee bezig bent, maar ken je dat soort jongens? Of jongens die dat soort jongens kennen? Zo kwamen we vrij makkelijk in contact met mensen die diep in die wereld zitten en nooit met een journalist zouden spreken. Het is grof, wat je dan hoort. Onze agenten zijn geen partij voor ze: met een Audi A6 rijd je die er gewoon uit. En met zo'n politiepistool begin je niks tegen een jongen die uitstapt met twee AK's - een om zijn nek, om niet bij te hoeven laden. Dat is echt hoe dat nu gaat.


'Marwan is een aantal keer in van die shishabarren (soort theehuis, red.) met verschillende jongens door het complete script van Wolf gelopen: in elke zin dialoog is wel iets aangepast, alles moest korter. Ik had een scène bedacht tijdens een politieverhoor, waarin hij dan de agenten heel slim onderuit lult. Kon helemaal niet. Jongens van de straat maken geen mooie zinnen. Hebben ze geen zin in, geen tijd voor, nooit geleerd ook. Alles wat Majid in Wolf zegt, komt er lomp uit. Lomp en bot.'


Vrouwen spelen een minimale rol in de wereld van Wolf. Ze zijn moeder en lijden in stilte onder de misstappen van hun zoon. Of ze zijn blond en trofeevrouw. 'Het vriendinnetje van Majid kun je bijna geen personage noemen, ze is een object, een prijs. Dat was ook een kritiekpunt van het Filmfonds, maar ik kan er niet zomaar een romantische verhaallijn ingooien. Dat hij ineens komt aanzetten met een bosje bloemen of zo - dat slaat nergens op. Dit is wat het is.'


Een paar jaar geleden bezocht Taihuttu de première van Süskind, het oorlogsdrama van Rudolf van den Berg over de Joodse Raad (met een bijrol voor Nasrdin Dchar). 'Er zit een scène in die film waarin Süskind bij een hoer belandt en haar dan níét neukt ... dat was een les voor me. Hier ben ik het personage kwijt, dacht ik. Dit is te mooi, dit is de moraal van de scenarist.' Na afloop schreef hij met grote letters in zijn ideeënboekje: wees slecht. 'Ik moest mijn eigen ideeën over goed en kwaad los laten. Mijn hoofdpersonage moest sowieso een vrouw slaan - dat was een van de allereerste dingen die ik op papier zette. Dit is geen aardige jongen. Klaar.'


Wolf werd voor een deel gefilmd tijdens echte vechtsportgala's en met echte vechters. Maar kom bij Taihuttu niet aanzetten met vergelijkingen met Badr Hari, de kickbokser van Marokkaanse afkomst. 'Wanneer heeft die voor het laatst een geldtransport overvallen? Dit is niet zijn verhaal. Dit is een film over een underdog: een jongen die het even lijkt te gaan maken. Vaak is dat ook al genoeg voor zo iemand. Vanaf de bodem is alles omhoog.'


Shakespeare's Othello was een bron van inspiratie, evenals een boekje over het gedrag van wolven in roedels.


'Vanwege die relatie tussen Othello en Iago, de rol van generaal en adjudant, het verraad dat daar onvermijdelijk uit voortkomt. En die wolven, ik heb me daar echt in verdiept: alles uit het leven van zo'n roedel is toepasbaar op het straatleven. Een wolf kan vier jaar lang de baas zijn, maar één slecht moment en de tweede in rang neemt zijn positie over, dan is het gedaan. Als je erop let, zie je wel dat Majid anderen nooit zijn rug toekeert, dat hij onrustig beweegt. Je moet het natuurlijk ook weer niet té groot maken, dat dierengedrag. Maar van Rabat weet ik dat onderlagen belangrijk zijn, zelfs al pikt niemand ze op. Ik vind het ook gewoon een mooie naam, Wolf. Mijn zoontje heet zo, die is tijdens de productie van de film geboren.'


Met Rabat moest het om hun opvallende videoclips bekend staande productiekantoor Habbekrats zich invechten in de bioscoopmarkt: noch het Filmfonds, noch de omroepen zagen iets in het script. Uiteindelijk gingen de makers een schuld aan van ruim 60 duizend euro om toch maar te kunnen beginnen met draaien. Ook na het succes van die film, die 70 duizend bezoekers trok en een Gouden Kalf won, voelt Taihuttu zich weinig verbonden met de Nederlandse filmwereld.


'Dit land is te klein, denk ik. De mensen die de subsidies verstrekken, staan een jaar later zelf in de rij om ze aan te vragen, een soort Egyptische democratie. Na Rabat dacht ik even dat we die wereld wel konden openbreken, met artistieke Che Guevara-achtige ideeën, maar dat gaat gewoon niet gebeuren. Je hebt een subsidiepot, een vijver waarin producenten elk op goed geluk zo'n tien of twintig hengels tegelijk hangen, zodat er altijd wel ergens een vis tegenaan zwemt. En als je de films ziet, denk je: lezen ze die scripts eigenlijk wel bij het Filmfonds? Misschien is het ook beter me niet te veel in dat wereldje te mengen. Als ik om de zoveel tijd een speelfilm kan maken, is het goed. Kan dat niet, dan ga ik iets anders doen.' Aan speculaties over bezoekcijfers waagt hij zich niet. Bioscoopkolos Pathé zal Wolf vertonen, dat scheelt.


'Het is geen doorsneefilm voor zo'n commerciële bioscoop: in zwart-wit, twee uur lang, over buitenlanders. 'Maar ik kan me voorstellen dat je zegt: ik vond dat Rabat wel wat, dus dit ga ik ook checken. En als je eenmaal zit, blijf je bij Wolf wel zitten.'


Wolf. Vanaf 19/9 in de Nederlandse bioscoop.


Molukse roots

Habbekrats en Taihuttu hebben het volgende project al aangekondigd: een speelfilm over Raymond Westerling, de (omstreden) Nederlandse legercommandant in het Indonesië van na de oorlog, die gespeeld zal moeten worden door de hoofdrolspeler van Wolf, Marwan Kenzari. Taihuttu: 'Het maken van Rabat, waarin die jongens terugreizen naar Marokko, maakte bij mij gevoelens los: ik wilde meer weten over mijn roots. Zo kwam ik bij mijn overgrootvader, van wie ik alleen weet dat hij Moluks was en bij het KNIL zat en als soldaat is gestorven. Ik wil een echte oorlogsfilm maken, over jongens die ontdekken dat ze eigenlijk geen idee hebben waarom of waarvoor ze vechten.'


Rabat vs. Wolf

Rabat - aan dit speelfilmdebuut van het Habbekratsduo Jim Taihuttu en Victor Ponten was de Nederlandse filmwereld toe. Het is een roadmovie over terloopse multi-cultuur, zonder opgelegde boodschap. Drie vrienden in een oude Mercedes, rijden dwars door Europa, waar een Noord-Afrikaans uiterlijk niet altijd een pre is. De financiering was echter een probleem. Als de makers er geen eigen geld in hadden gestoken, was de film nooit gerealiseerd. Rabat was een onverwachte hit, met 70 duizend bezoekers en een Gouden Kalf voor Nasrdin Dchar.


Wolf - grimmige, rauwrealistische tegenhanger van Rabat, geregisseerd door Taihuttu, met enkele van dezelfde acteurs: Marwan Kenzari en Nasrdin Dchar. Over een ex-gedetineerde kickbokser die opklimt in de ring en de misdaad, maar zich belemmerd ziet door zijn neiging tot zelfdestructie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.